Elge investitsiia tartý – tek qarjy kózi ǵana emes, sondai-aq, sheteldik tájiribeniń, múmkindikterdiń kelýine múmkindik ashý. Bul óz kezeginde damýdyń jańa baǵytyna, aýqymdy ózgeristerge, ekonomikanyń ár salasyna tyń serpin beredi. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev halyqqa arnaǵan Joldaýlarynda jobalardy tiimdi iske asyrý úshin investitsiia tartýdyń mańyzy zor ekenin aitqan edi. Ásirese, sheteldik investorlar men otandyq biznes ókilderin, kásipkerlerdi yntalandyrý qajet ekenin birneshe márte aitty. Ekonomikanyń damytýdyń alǵyshartynda syrtqy saiasatta investitsiia tartý, sonymen qatar, otandyq eksportty ilgeriletý turatyny anyq. Buǵan deiin 2025 jylǵa deiingi aralyqtaǵy jospar boiynsha sheteldik investitsiia kólemin jalpy 30 milliard dollarǵa deiin jetkizý josparlanyp otyrǵany aityldy.
Byltyrǵy jyldyń qorytyndysy týraly resmi málimetterge súiensek, ekonomikada ósim 5,1 paiyz bolǵan. Sonyń ishinde qurylys, saýda, bailanys, ónerkásip sekildi basty salalar joǵary nátije kórsetken. Al bastysy investitsiia kólemi 13,7 paiyzǵa ósken. Sheteldik investitsiia kólemi 19,7 milliard dollar bolsa, 11 milliard dollary shikizattyq emes salalarǵa jumsalǵan. Qazaqstan ekonomikasynda keiingi jyldary sheteldik investitsiia kólemi edáýir artyp keledi. Bul týraly ekonomist sarapshylar da jii aityp júr.
Onyń ústine Qazaqstan TMD elderi boiynsha shetelden keletin investitsiia kólemi boiynsha aldyńǵy oryndarda. Bul degenimiz – ekonomikany damytýda investitsiia tartýǵa zor kóńil bólinip jatqanynyń kórinisi. Keiingi derekterge súiensek, postkeńestik elder arasynda byltyrǵy investitsiia kólemi jaǵynan Qazaqstanǵa barlyq investitsiianyń 61 paiyz úlesi tiedi. Salystyrmaly túrde kórshiles Ózbekstanda bul kezeńde 2,5 milliard dollar investitsiia tartylǵan.
Al Qazaqstanǵa investitsiia salyp jatqan alpaýyttar ishinde Niderland, Qytai, AQSh, Resei, Shveitsariia sekildi elder bar. 2023 jyly Qazaqstan 70-ke tarta joba boiynsha kelisimshartqa qol qoiǵan. Bul elimizdi ártúrli baǵytta damytýǵa, atap aitqanda bilim berý, transport, gaz, elektr energiiasy sekildi salalarǵa baǵyttalǵan. Jalpy investitsiia Astana, Almaty sekildi megapolisterge kóbirek tartylǵan. Odan bólek Aqmola oblysy da aldyńǵy qatardan kórinedi.
Buqaralyq aqparat quraldaryna suhbatynda belgili ekonomist Ernar Serik Qazaqstannyń dúnie júzi boiynsha investitsiia kóleminen aldyńǵy oryndardan kórinýine naqty sebepter bar ekenin de aitqan bolatyn. Sarapshynyń sózine súiensek, Qazaqstanda makroekonomikalyq jaǵdai áldeqaida turaqty, onyń ústine túrli sharalar qolǵa alynǵan. Munyń bári investorlardyń qyzyǵýshylyǵyn týǵyzady. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aldaǵy 2029 jylǵa deiin jalpy investitsiiany 150 milliard dollarǵa deiin jetkizýdi mindettegen edi.
Bul rette memlekettik deńgeide birqatar jobalar qolǵa alynǵan. Jýyrda túrki investitsiia qory Qazaqstanǵa qatysty óz jumysyn bastady. Bul qor túrki elderi arasynda ózara ekonomikalyq qarym-qatynasty damytýǵa baǵyttalǵan. Túrki investitsiia qory aiasynda el infraqurylymyn damytýǵa, aýyl sharýashylyǵy, týrizm sekildi salalarda birlesken jobalarǵa nazar aýdarylady dep kútilip otyr. Bul jumystardyń túpki maqsaty – azamattar úshin jańa jumys oryndaryn ashý ári ekonomikany ártaraptandyrý.
Qalalar men oblystar da investitsiia tartý boiynsha qarqyndy jumys atqaryp kele jatyr. Máselen, elordada Túrkiianyń, Birikken Arab Ámirlikteriniń, Avstriianyń, Reseidiń iri kompaniialary investor bolyp otyr. Máselen, Katar memleketiniń Power International Holding atty holdinginiń qoldaýymen meditsinalyq hab salynyp jatyr. Jalpy bul jumysqa birinshi kezeńde 88 milliard teńge, al ekinshi kezeńde 160 milliard teńge investitsiia kózdelip otyr. Al arab kompaniialary myńdaǵan oryndyq, halyqaralyq standart boiynsha mektep qurylysy jobasyn júzege asyryp jatyr.
Bul rette Tiryaki atty túrkiialyq kompaniia bir jylda 240 myń tonna bidai óndirýge qýaty jetetin bidai óńdeitin zaýyt salýdy kózdep otyr. Jobaǵa 200 million dollar kóleminde investitsiia salynbaq. Al tanymal WILDBERRIES kompaniiasy aýqymdy logistikalyq ortalyq qurylysyna iri kólemde investitsiia bóledi. Osylaisha alty myńǵa jýyq jumys orny ashylýyna jaǵdai jasalady. Avstriialyq kompaniia qurylys qospalaryn shyǵarýǵa arnalǵan zaýyt salýmen qatar, osy jumys aiasynda kóptegen jumys oryndaryn ashýdy kózdep otyr. Al bul jumysqa bólinetin investitsiia kólemi 25 milliard teńgeden asady. Prezident barlyq ishki múmkindikti el damýy jolynda sarqa paidalaný kerek ekenin de aitty. Osy oraida Astanany damytýda otandyq investorlar da tartylǵan.
Sonyń ishinde «TOKK «Qazaqstan» JShS jáne «Land Invest Group» JShS-ny atap ótýge bolady. Alǵashqy JShS 55 milliard teńge turatyn iri jobany júzege asyrýdy maqsat etken edi. Iaǵni konservi (aliýminii) bankalary óndiriletin zaýytty iske asyrýǵa kirisken bolatyn. Bul joba bir jylda milliardqa jýyq ónim shyǵarýǵa múmkindik beredi. Jalpy bir ǵana elorda boiynsha investitsiia boiynsha oń ózgerister kórinis taýyp otyr. Óitkeni byltyrdyń ózinde investitsiia tartý kólemi jóninen rekord kórsetkish tirkelip, 1,6 trillion teńgege jetken. Biyldyń ózinde, nebary tórt aida 369 milliard teńge investitsiialanǵan. Byltyr qalaǵa sheteldik investorlar tarapynan tartylǵan investitsiia kólemi 2 milliard dollar bolǵan.
Taǵy bir megapolis Almaty qalasy da keiingi jyldary ekonomikalyq ósim tirkelýi boiynsha rekord deńgeige jetip kele jatyr. Qala ekonomikasyn damytýda investitsiia tartýdyń mańyzy zor. Byltyr qalada 2 trillion teńgege jýyq investitsiia negizgi kapitalǵan salynǵan. Bul rette shaǵyn, orta biznestiń qarqyndy jumysy nátijesinde 20 trillion teńgeniń ónimi óndirilgen. Osylaisha oń dinamikada ósim baiqalyp otyr.
Investitsiia tartý kólemi jaǵynan Túrkistan oblysynda da aýqymdy jobalar qolǵa alynǵan. Buǵan deiin óńir ákimi Darhan Satybaldy tabysty, kiristi arttyrý úshin ónerkásipti damytý qanshalyq mańyzdy ekenin, osy maqsatta investitsiia tartýǵa basa kóńil bólinetinin aitqan edi. Máselen, byltyr óńirge 972 milliard teńge kóleminde investitsiia tartylǵan. Bul kórsetkish Túrkistan oblysynyń óńirler arasynda úzdik úshtikten kórinýine yqpal etip otyr. Al 2024 jyly óńirge 1 trillion teńgeden asatyn investitsiia tartý kózdelgen. Resmi derekterge súiensek, jalpy byltyr Túrkistan oblysynda elýden asa investitsiialyq joba júzege asyrylǵan. Sonyń ishinde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyna sáikes 30 milliard teńgeden asa qarjyǵa 20 joba óz jumysyn bastaǵan.
Olardyń ishinde óńirde damytý qolaily sanalatyn maqta óndirisi, munai óndirisi, aýyl sharýashylyǵy ónimderi – sút, shujyq óndirisin, taýyq eti men taýyq jumyrtqasyn shyǵarýdy, tigin salasyn, plastikalyq ónimder shyǵaratyn zaýyttardy atap ótýge bolady. Óńirge investitsiianyń tartýdyń eń utymdy nátijesi – turǵyndardy jumyspen qamtý, azamattarǵa arnalǵan jumys oryndaryn ashý. Byltyr bir ǵana óńirde shaǵyn, orta biznes arqyly qyryq myńnan asa adam jumyspen qamtamasyz etilgen. Osylaisha, jumyspen qamtý deńgeiinen óńir ekinshi orynǵa turaqtaǵan.
Túrkistan oblysynda sheteldik kompaniialar da investitsiia salyp, óndiris oryndaryn ashqan. Máselen, Qytai memleketimen arada toǵyz joba boiynsha jumystar atqarylyp jatyr. Osylaisha, oblys ekonomikasyna 1 milliard teńgeden asa qarjy tartý josparlanyp otyr. Nátijesinde jihaz shyǵaratyn, shulyq tigetin zaýyttar óz jumystaryn jalǵastyryp jatyr. Oǵan qosa óńirdiń eki birdei aýdanynda maqta óndiretin zaýyt, Arys qalasynda aliýminii radiatorlaryn shyǵarýǵa arnalǵan zaýyt ashý kózdelip otyr. Qoryta kelgende, óńirde damytýǵa qolaily salalarǵa investitsiia tartý jumystary belsendi túrde atqarylyp jatyr.
Óńirler boiynsha jasalǵan sholý nátijesinde Qazaqstan ekonomikasyna investitsiia tartý kólemi jyldan jylǵa artyp kele jatqany baiqalady. Túptep kelgende investitsiia tartý elimizde ekonomikalyq turaqtylyqty qalyptastyrýymen qatar, damýdyń negizgi tetigine ainalyp otyr.
