Keńestik júie jalp etip qulaǵan shaqta oń-solyna alaqtap, aýa jetpei alqynyp, qarjylyq toqyraýǵa ushyraǵan tústi metallýrgiianyń alyp kásiporyndary Elbasynyń sarabdal saiasatynyń arqasynda tez arada investorlar taýyp, murjalarynan qaitara shýdajal tútin burqyldata bastaǵan. Sol kókjal kombinattardan tańǵy talqanyn aiyryp otyrǵan qala mamyrajai tirligimen qaitara qaýyshqan. Táýelsizdikten keiingi qarjylyq daǵdarystar kezinde ústine birqabat táýir kóilek «kigen» qalalar biren-saran bolsa, solardyń kóshbasynda Óskemenniń bolýy álgi kásiporyndardyń arqasy deýimiz oryndy shyǵar.
– Búgingi tańdaǵy basty sharýa – investitsiialyq, kontsessiialyq jobalar jelisin durys jolǵa qoiý. Bul tóńirekte atqarylyp jatqan jumystar jeterlik. Qazaq «El bolam deseń – besigińdi túze» degendi teginnen-tegin aitpaǵan. Besik túzeý degenimiz – órimderdi jaqsy balabaqshalarmen, jańa tipti mekteptermen qamtý. Qalada quny 4,1 mlrd. teńgeni quraityn taǵy da 6 balabaqsha kesheni qurylysyn salýǵa konkýrs jariialanyp, ony kórshiles Qytaidyń «Global Construction Technologies» seriktestigi utyp alyp, jumysqa kirisip te ketti. Qurylys 2016 jyldyń ekinshi jartysynda iske qosylmaq. Qaladaǵy demografiia máselesiniń rettelýine sáikes, sábilerdiń sany kún sanap artýda. Balabaqshalarǵa degen suranys tym úlken. Qalada taǵy da quny 3,3 mlrd. teńgeni quraityn 5 balabaqsha salý josparlanýda. Biz osy jobalardy júzege asyrǵanda ǵana baryp, balabaqshalarǵa degen talap-tilekterdi qanaǵattandyra alamyz, – deidi Óskemen qalasynyń ákimi Temirbek Qasymjanov.
Qala basshysynyń jas urpaqqa bilim men tárbie berý máselelerine óte-móte ekpin túsiretinine kózimiz jetti. Qaladaǵy jalpy bilim beretin 53 bilim ordasynda 32 950 bala bilim alyp jatsa, solardyń 70 paiyzy qosymsha bilim berýmen qamtylǵan. Ulttyq testileýdiń ortasha baly jyl ótken saiyn ósýde: máselen 2012 jyly bul kórsetkish 79,19 baldy kórsetse, biylǵy kórsetkish – 86 ball. Shaharda apattyq jaǵdaidaǵy mektep joq...
[caption id="attachment_12578" align="alignleft" width="340"]
Qalanyń bet-beinesi, kórki álgi bir ańyz ertegilerdegi kún saiyn emes, saǵat saiyn ósetin batyr ulandar ispetti. Biyl kórkine kózińiz toimai ketken Óskemenińizge keler jyly taǵy bir márte soqsańyz, tanymai qalatynyńyz ras. Ásirese biylǵy jyl tym qunarly boldy. Óskemen Óskemen bolǵaly adam siiaqty teatrǵa jarymai, jat kózderdiń aldynda násili ábden túsip bolyp edi. Ertistiń sol jaǵalaýynda úlken teatr ǵimaraty boi kóterip, qalanyń saltanatyna saltanat ústedi. Eń negizgisi – teatr qazirgi zaman teatrlaryna qoiylatyn barlyq talaptarǵa jaýap bere alady! Bul tujyrymdy qala kúnine orai uiymdastyrylǵan «Aq Ertis» klassikalyq Óner festivaline alys jáne jaqyn shetelderden kelgen teatr maitalmandary aityp ketti.
Qalanyń ortalyǵyndaǵy Respýblika alańynda zamanaýi sazdy sýburqaq atqylap jatyr. Gagarin atyndaǵy býlvarda ǵaryshtyq stilde jasalynǵan sý jańa alleia-gúlzardan qiial-ǵajaiyptar lebi esedi. Qala boiynsha 60 myń sharshy metr aýmaqqa gúlder otyrǵyzylyp, 62 aýla jóndeýden ótkizilipti. Eski Óskemendi jańa Óskemenniń negizi qalanyp jatqan – Toqymashylar qalashyǵymen jalǵastyratyn, Ertistiń ústin kóktep ótetin alyp sharýaqor kópir sandaǵan jyldar júzinde demalystyń ne ekendigin bilmei, halyqqa qaltqysyz qyzmet kórsetip kelip edi. Sol syr bere bastaǵan. Soǵan qosalqy kópir salyp, eskisin jóndep jatyr. Qala halqynyń sany tym shapshań qarqynmen ósýde. Baspanaǵa degen suranys joǵary. Sondyqtan, jańa turǵyn úiler keshenderin salý da kezek kúttirmeitin másele...
Qalada shaǵyn jáne orta biznes nysandarynda jalaqy qaryzy, jumystan qysqartý syndy oqys áreketter baiqalmaidy. Degenmen, saqtyq sharalary qajet. Barlyq kóleńkeli qubylystarǵa daiyn bolmasa bolmaidy. Mine, qala ákimi Temirbek Jumaqululy bastaǵan bilik tobynyń búgingi tańdaǵy barlyq sanaly tirlikteri, kúndelikti jumystary osy bir keleńsizdikterdi qaitsek boldyrmaimyz, aldyn qalai alamyz degendei saýaldar tóńiregin shiyrlaýda.
– Negizgi salmaq qalanyń basym bóligin asyrap otyrǵan kásiporyndarǵa túsýde. Sonymen birge jańa kásiporyndar da ashylyp jatyr. Qazaqta: «Qardyń basyn qar alar...» degen mátel bar. Biz de qarjylyq daǵdarysqa qarsy óz tehnologiiamyzdy qoldanbaqpyz. Ol – burynnan bar seriktestikter men firma, taǵy da basqa kásiporyndardy odan ári damytý bir tóbe, jańadan jumys oryndaryn ashý. Sonda baryp daǵdarys ajdahasynyń qomaǵai óńeshi tyǵyndalar shyǵar. Óskemen – respýblikamyzdaǵy birden-bir avtokólikter shyǵarý ortalyǵy. Jýyrda «Avtovaz» AAQ-y men onyń qazaqstandyq seriktesi «Bipek avto» ekeýi strategiialyq yntymaqtastyq jaǵdaiynda birikken kásiporyn qurý jaily kelisimge qol qoidy. Endi Óskemende avtokomponentter shyǵarý zaýyty boi kóteredi. Onyń jyldyq qýattylyǵy 120 tonnany quramaq. Zaýyt qurylysy 2 myń adamdy jumyspen qamtysa, zaýyt iske qosylǵannan keiin 4 myń adam onda turaqty jumys isteitin bolady. Al shyǵysqazaqstandyq avtokólikterdi satý ózimizden basqa Reseidiń Sibir jáne Oral óńirlerinde júzege asyrylýda. Qalanyń basty kásiporyndarynda qazaqstandyq ónimderdi paidalanýǵa basymdyq berilýde. Josparlar da, jobalar da óte kóp. Kóbiniń taǵdyry qarjyǵa kep tireledi. Máselen, Ertistiń ústinen taǵy bir kópir salýdy kózdep otyrmyz. Transport aǵyny óte úlken. Bir kópir tym azdyq etedi. Óskemen-Semei baǵytyndaǵy kúre jolǵa tikelei alyp shyǵatyn osy kópir qurylysy 57 milliardtai teńgeni qajet etip otyr. Qarjylyq jaǵdaiymyz gúldenip tur dep keýde soǵa almaimyn. Alaida, qolǵa alǵan josparlarymyzdy oryndap shyǵatynymyz sózsiz, – dep Temirbek Jumaqululy óziniń kógentúp sózin ómirsheńdik notasymen aiaqtady.
Álibek Qańtarbai,
Óskemen qalasy
