BUU-nyń "turaqty damý maqsattary"kontseptsiiasynyń 1 bólimi kedeilikti joiý ekeni bárimizge málim.Demek,álemde beleń alǵan,ózekti máseleniń biri-kedeishilik.
Kedeishilik-materialdyq dúnie men qarajattyń belgili bir deńgeiine ie bolmaý jaǵdaiyn bildiredi. Adamnyń taza sý, tamaq, sanitarlyq qyzmet, bilim, kiim-keshek, baspana siiaqty bastapqy qajettilikterge qoljetimsizdigi absoliýttik kedeishilik dep atalady. Álemde 1,7 mlrd-qa jýyq adam absoliýttik kedeishilikte ómir súredi. 800 mln-nan astam adam ashtyq pen tamaq tapshylyǵy qysymyna ushyrap otyr. Kedeishilik – qoǵamdaǵy jaǵymsyz qubylys. Bul qubylysqa adamzat qoǵamynda oryn bolmaýy kerek.
Kedeishilik Afrika men Aziianyń kedei elderinde artýymen qatar, álemniń damyǵan elderiniń kóbi de kedeishilik máselesine urynyp otyr. AQSh-ta 7 adamnyń biri kedeishilik deńgeiinen tómen ómir súredi. Buǵan kerisinshe, álemdegi eń bai 85 adamnyń 3,5 mlrd kedei kóleminde bailyǵy bar. Álem turǵyndarynyń 20 paiyzy qazirgi tańda kúnine 1,25 dollar tabyspen ómir súredi. Dúniejúzilik banktiń jańa maqsattaryna sáikes olardyń sany 2030 jylǵa deiin 3 paiyzǵa tómendeýi tiis.
Elimizdi kedeishilikten qutqarý maqsatynda memleket basshysy úkimetke halyqtyń tabysyn arttyrý baǵdarlamasyn ázirleýdi tapsyrǵan bolatyn. Ulttyq ekonomika ministrligi, indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministrligi, energetika, saýda jáne integratsiia, ekologiia ministrligi birlesip «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan turaqty ekonomikalyq ósý» ulttyq jobasyn ázirledi. Ekonomikalyq ósý halyqtyń ál-aýqatyn kóterý úshin negiz jasaidy, biraq, áleýmettik problemalardy sheshý úshin mynadyi sharalardy qoldaný qajet:
-tabystar salasynda eń tómengi áleýmettik kepildikterdi qamtamasyz etý, olardyń bastapqy negizi mańyzdy ómirlik qajettilikter men qyzmetterdiń áleýmettik qajetti deńgeiin kórsetetin eń tómengi tutyný biýdjeti bolýy kerek,;
-sala aralyq jáne sala ishilik deńgeide, memlekettik jáne jekemenshik sektorlar arasynda, sondai-aq, kásiporyn ishinde jumys kúshin qaita qalpyna keltirý úshin birdei jaǵdailar jasaý (eńbekke aqy tóleýdiń eń tómengi mólsheri rólin kúsheitý, eńbekke aqy tóleýdiń eń tómengi, orta jáne eń joǵary deńgeileri arasyndaǵy araqatynasty retteý, salyq salý júiesin jetildirý;
-respýblikada orta taptyń qalyptasýy jónindegi saiasatty qalyptastyrý men júzege asyrý. Osy maqsatta halyqtyń tabystaryn túbegeili kóterýmen birge jumys oryndaryn qurý, shaǵyn jáne orta biznesti qoldaý, bilim berý tehnologiialaryn damytý, jinaq aqshanyń, menshiktiń qorǵalýyna kepildikti kúsheitý jáne t.b. jónindegi sharalar qajet;
-aýyldaǵy eńbekpen qamtylý qurylymynyń indýstriialyq eńbektiń úlesin ulǵaitý jaǵyna qarai ońtailandyrý qajet degen usynystar aityldy.
2023 jyly 1 shildeden bastap kedeilik shegi eń tómengi kúnkóris deńgeiiniń 70%-na teń bolmaq.Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrligi 2023 jylǵy 19 mamyrdaǵy «Kedeilik sheginiń mólsherin anyqtaý týraly» buiryqty bekitti. 2023 jyly 1 qańtardan bastap eń tómengi kúnkóris deńgeii – 40 567 teńge. Sáikesinshe, kedeilik shegi 28 397 teńge bolady.Osylaisha, bul kórsetkish qazirgi ýaqytta qoldanystaǵymen salystyrǵanda ózgermeidi.Biraq 2025 jyly 1 qańtardan bastap kedeilik shegi ortasha tabystyń 50% mólsherinde aiqyndalady.Kedeishilikpen kúres-ámbebap joly kóp bolǵanmen sheshimin tabý qiyn ózekti másele.El bolyp kedeishilikten qutylýdyń,tyǵyryqtan shyǵýdyń jolyn tapqanymyz durys dep esepteimin.El birikse alynbaityn qamal joq.
Tilepbergenov O.N.
Ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ Zań fakýlteti qylmystyq quqyq, qylmystyq is júrgizý jáne kriminalistika kafedrasynyń aǵa-oqytýshysy,zań ǵylymdarynyń kandidaty
El-tutqa stýdentter klýbynyń jetekshisi
