Astanada álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń VIII sezi ótip jatyr. Bul ártúrli din ókilderi men qoǵamdyq-saiasi qairatkerlerdi biriktirgen mańyzdy halyqaralyq alań. Álemde turaqsyzdyq kúsheiip turǵan shaqta mundai dialog alańdarynyń qajettiligi arta túsýde. Olar ózara túsinistik pen tózimdilikti nyǵaityp, halyqaralyq yntymaqtastyqty damytýǵa yqpal etedi. Osy sezdiń mańyzdylyǵy men Qazaqstannyń dinaralyq dialogty ilgeriletýdegi róli jóninde saiasattanýshy, Armeniia turaqtylyq jáne memlekettik basqarý institýtynyń negizin qalaýshysy Gevorg Melikian óz pikirimen bólisti, dep habarlaidy Dalanews.kz.
- Prezident Toqaev álemdik dinder sezin jahandyq turaqsyzdyq jaǵdaiynda dialogtyń biregei alańy dep atady. Siz bul bastamanyń halyqtar arasyndaǵy senimdi nyǵaitýdaǵy mańyzyn qalai baǵalaisyz?
- Prezident Toqaevtyń bul pikirine tolyq kelisemin. Búgingi kúrdeli halyqaralyq jaǵdaida ashyq ári ózara qurmetke negizdelgen dialog burynǵydan da ózekti bolyp otyr. Qazaqstan ártúrli dinder men mádenietter arasyndaǵy túsinistikke joǵary standart qoiyp, zamanaýi toleranttylyq pen yntymaqtastyq úlgisin kórsetip otyr. Mundai tásil tek aimaqtyq emes, jahandyq deńgeide de suranysqa ie.
Ótken jyly men osy sezge qatysqanym úlken qurmet boldy. Shynaiy ózara qurmet pen bir-birin tyńdaýǵa degen niet ústemdik qurǵan atmosfera maǵan bul bastamalardyń qanshalyqty ómirsheń ári mańyzdy ekenin kórsetti. Qazaqstan kórsetip otyrǵan tájiribe – dialog tek formaldy shara emes, shynaiy senim men beibitshiliktiń quraly bola alatynyn dáleldeidi.
- Prezident «alýan túrlilik ishindegi birlik» qaǵidatyn atap ótti. Bul model basqa elderge de úlgi bola ala ma?
- «Alýan túrlilik ishindegi birlik» ustanymy qazirgi zamanǵa sai ámbebap ideia. Bul qaǵidat tek aiyrmashylyqtardy moiyndap qana qoimai, sol alýan túrlilikti kúsh pen rýhani bailyq kózine ainaldyrýdy kózdeidi. Ásirese qazirgi geosaiasi turaqsyzdyq kezeńinde bul tásil ózara senim men dialog ornatýdyń berik negizi bola alady.
Qazaqstan osy qaǵidatty is júzinde júzege asyryp otyrǵan sirek elderdiń biri. Munda ultaralyq jáne dinaralyq kóptúrlilik qoǵamnyń álsiz tusy emes, kerisinshe onyń myzǵymas irgetasyna ainalǵan. Bul basqa elderge de óz ereksheligin saqtai otyryp, ózgelerge ashyq bolýdyń úlgisi bola alady. Shyn máninde, «alýan túrlilik ishindegi birlik» – bul jai ǵana saiasi uran emes, HHI ǵasyrdaǵy beibit qatar ómir súrýdiń naqty formýlasy.
- Prezident qasietti oryndardy qorǵaý taqyrybyn kóterdi. Bul bastamanyń mańyzdylyǵy nede dep oilaisyz?
- Qasietti oryndardy qorǵaý - bul jai dini másele emes. Ol halyqtyń rýhani murasy men mádeni bolmysynyń ajyramas bóligi. Mundai nysandar tek senim simvoly ǵana emes, sonymen qatar urpaqtardy, halyqtardy biriktiretin ortaq qundylyq. Sondyqtan olardy saqtaý — qoǵamnyń rýhani tiregi men tarihi jadyny qorǵaý degen sóz.
Qazirgi álemdegi dinaralyq qaqtyǵystar men tózimsizdik jaǵdaiynda bul bastama strategiialyq mańyzǵa ie. Qazaqstan bul máselege basa nazar aýdaryp, basqa elderge de úlgi bola alady. Qasietti oryndardy qorǵaý - tek dini ustanym emes, bul jahandyq qaýipsizdik pen beibitshilikke qosylǵan úles.
- Qasym-Jomart Toqaev rýhani diplomatiiany syrtqy saiasat quraly retinde atap ótti. Bul baǵyt shyn máninde halyqaralyq qatynastarǵa áser ete ala ma?
- Rýhani diplomatiia - qazirgi halyqaralyq qatynastarda erekshe mańyzǵa ie bola bastaǵan jańa baǵyt. Bul klassikalyq diplomatiiaǵa balama emes, onyń tiimdi tolyqtyrýshysy bola alady. Ol senim, qurmet jáne jalpyadamzattyq qundylyqtarǵa súienedi, sondyqtan keibir saiasi nemese ekonomikalyq múddelermen shektelmeidi.
Qazaqstan bul baǵytta naqty nátijelerge qol jetkizip otyr. Eldiń rýhani diplomatiia salasyndaǵy bastamalary senim men yntymaqtastyqty nyǵaityp, dialogqa jańa ólshem beredi. Mundai tásil memleketter arasyndaǵy shielenisti azaityp, adamzatqa ortaq til tabýdyń jolyn usyna alady.
- Búginde Qazaqstan Prezidenti dinaralyq jáne mádenietaralyq dialogty damytýda qandai ról atqarady dep oilaisyz?
- Prezident Toqaev bul salada sheshýshi ról atqaryp otyr. Onyń bastamasymen ótken álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi – tek Qazaqstannyń emes, búkil halyqaralyq qaýymdastyqtyń múddesin kózdeitin mańyzdy platformaǵa ainaldy. Jahandyq turaqsyzdyq jaǵdaiynda mundai kóshbasshylyq pen tabandylyq erekshe qundylyq.
Prezidenttiń ustanymy - mádeni jáne dini ártúrlilikti qiyndyq emes, kerisinshe qoǵamdy biriktirýshi resýrs retinde qabyldaý. Bul qazirgi zaman liderine tán kózqaras. Qazaqstannyń osy baǵyttaǵy tájiribesi kóp elder úshin shabyt kózine ainalýy múmkin. Óitkeni saiasi kóshbasshynyń róli keide ulttyq sheńberden shyǵyp, búkil adamzattyń ortaq igiligine ainalatyn kezeńder bolady.
