Qazaqstanda 730 myńnan astam múgedektigi bar adam turady – bul el halqynyń shamamen 4%-y. Olardyń sany ekologıalyq faktorlar, klımattyń ózgerýi, genetıkalyq aýrýlar men tehnogendik táýekelder áserinen artyp keledi, dep habarlaıdy Dalanews.kz

Bul adamdardyń ómir sapasyn jaqsartý úshin qandaı sharalar qabyldanyp jatyr? Bul suraqqa Qazaq Expert Club ınklúzıa jáne genderlik teńdik salasynyń sarapshysy Nurjamal Imınova jaýap berdi.

Onyń aıtýynsha, sońǵy jyldary Qazaqstan múgedektigi bar adamdardyń quqyqtaryn qorǵaý baǵytynda birqatar mańyzdy qadam jasady. Máselen, 2015 jyly el BUU-nyń Múgedekterdiń quqyqtary týraly konvensıasyn ratıfıkasıalady, al 2023 jyly – oǵan Fakúltatıvtik hattamany qabyldady.

Bul azamattarǵa ulttyq deńgeıde ádildikke qol jetkize almaǵan jaǵdaıda BUU komıtetine júginýge múmkindik beredi.

«2021 jyly Áleýmettik qyzmetter portalynyń iske qosylýy múgedektigi bar adamdarǵa qyzmet kórsetýshilerdi óz betinshe tańdap, ońaltý quraldaryn satyp alýǵa múmkindik berdi. Bul qoljetimdilikti arttyryp, qyzmet sapasyn ishinara jaqsartty», – deıdi Imınova.

Sonymen qatar, sarapshynyń aıtýynsha, keıbir memlekettik servıster men mobıldi qosymshalar áli de kózi kórmeıtin paıdalanýshylar úshin tehnıkalyq shekteýlerge baılanysty qoljetimsiz.

Budan bólek, qalalar men aýyldar arasyndaǵy aıyrmashylyq aıqyn saqtalyp otyr. Aýyldyq jerlerde múgedektigi bar adamdar jol ınfraqurylymynyń bolmaýynan bastap, jumys pen áleýmettik qyzmetterge qoljetimdiliktiń shekteýligine deıingi bazalyq kedergilerge tap bolady.

Jumyspen qamtý – negizgi máselelerdiń biri. Nurjamal Imınovanyń aıtýynsha, búginde eńbekke qabiletti múgedektigi bar adamdardyń shamamen 30%-y ǵana jumys isteıdi. Olardyń 70%-ǵa jýyǵy úshinshi (jeńil) toptaǵy adamdar. Qazaqstanda formaldy túrde 3–4% kóleminde jumysqa ornalastyrý kvotasy bar, alaıda ol árdaıym saqtala bermeıdi.

«Eger on jumys berýshiniń ekeýi múgedektigi bar adamdardy jumysqa alýǵa daıyn bolsa, bul qazirdiń ózinde jaqsy kórsetkish. Jalpy alǵanda, mundaı qyzmetkerlerdiń áleýeti tómen degen turaqty kózqaras saqtalǵan.

Kóp jaǵdaıda bızneske jumys ornyn beıimdeýden góri aıyppul tóleý ońaı. Sonymen qatar bul qarajatty paıdalaný tetikteri jetkilikti ashyq emes», – deıdi Imınova.

Taǵy bir mańyzdy másele – qarjylyq qyzmetterge qoljetimdilik. Turaqty tabysy bar, zeınetaqy aýdarymdaryn jasap, salyq tóleıtin múgedektigi bar adamdar da nesıe alýda bas tartýǵa jıi tap bolady.

«Bankter onlaın ótinimder kezinde múgedektik statýsyn qalaı anyqtaıtyny áli de ashyq suraq. Mundaı jaǵdaılardy janama dıskrımınasıa retinde qarastyrýǵa bolady. Eger másele ulttyq deńgeıde sheshilmese, azamattar halyqaralyq ınstansıalarǵa júginýge quqyly», – dep tolyqtyrady sarapshy.

Sarapshy ınklúzıvti ortany damytýǵa yqpal etetin birneshe negizgi baǵytty atap ótedi. Eń aldymen, qoljetimdi ınfraqurylymdy damytý: kólik júıesi ártúrli múgedektik túrlerine beıimdelýi tıis.

Sondaı-aq bilimge qoljetimdilikti keńeıtý mańyzdy, onyń ishinde sıfrlyq daǵdylar men zamanaýı mamandyqtar. Onyń pikirinshe, job-coaching tájirıbesin engizý jumyspen qamtýdyń turaqtylyǵyn arttyryp, adamdardyń jumys ornyna beıimdelýine kómektesedi.

«Biz eldiń JİÓ-ne úles qosa alatyn osyndaı qundy adamı resýrsty joǵalta almaımyz. Múgedektigi bar adamdar úshin kóshbasshylyq baǵdarlamalardy damytý qajet, olar komýnıkasıa daǵdylaryn meńgerip, óz múmkindikterine senip, ózin júzege asyra alýy úshin.

Bala kezden bastap teńdik sezimin qalyptastyryp, óz qajettilikteri týraly ashyq aıtýǵa daıyn bolý mańyzdy – bilimde, jumysta, kólikte jáne kúndelikti ómirde. Bul qoǵamnyń olardy estip, jaýap berýi úshin qajet», – dep qorytyndylady Nurjamal Imınova.