Qazaqstanda 730 myńnan astam múgedektigi bar adam turady – bul el halqynyń shamamen 4%-y. Olardyń sany ekologiialyq faktorlar, klimattyń ózgerýi, genetikalyq aýrýlar men tehnogendik táýekelder áserinen artyp keledi, dep habarlaidy Dalanews.kz
Bul adamdardyń ómir sapasyn jaqsartý úshin qandai sharalar qabyldanyp jatyr? Bul suraqqa Qazaq Expert Club inkliýziia jáne genderlik teńdik salasynyń sarapshysy Nurjamal Iminova jaýap berdi.
Onyń aitýynsha, sońǵy jyldary Qazaqstan múgedektigi bar adamdardyń quqyqtaryn qorǵaý baǵytynda birqatar mańyzdy qadam jasady. Máselen, 2015 jyly el BUU-nyń Múgedekterdiń quqyqtary týraly konventsiiasyn ratifikatsiialady, al 2023 jyly – oǵan Fakýltativtik hattamany qabyldady.
Bul azamattarǵa ulttyq deńgeide ádildikke qol jetkize almaǵan jaǵdaida BUU komitetine júginýge múmkindik beredi.
«2021 jyly Áleýmettik qyzmetter portalynyń iske qosylýy múgedektigi bar adamdarǵa qyzmet kórsetýshilerdi óz betinshe tańdap, ońaltý quraldaryn satyp alýǵa múmkindik berdi. Bul qoljetimdilikti arttyryp, qyzmet sapasyn ishinara jaqsartty», – deidi Iminova.
Sonymen qatar, sarapshynyń aitýynsha, keibir memlekettik servister men mobildi qosymshalar áli de kózi kórmeitin paidalanýshylar úshin tehnikalyq shekteýlerge bailanysty qoljetimsiz.
Budan bólek, qalalar men aýyldar arasyndaǵy aiyrmashylyq aiqyn saqtalyp otyr. Aýyldyq jerlerde múgedektigi bar adamdar jol infraqurylymynyń bolmaýynan bastap, jumys pen áleýmettik qyzmetterge qoljetimdiliktiń shekteýligine deiingi bazalyq kedergilerge tap bolady.
Jumyspen qamtý – negizgi máselelerdiń biri. Nurjamal Iminovanyń aitýynsha, búginde eńbekke qabiletti múgedektigi bar adamdardyń shamamen 30%-y ǵana jumys isteidi. Olardyń 70%-ǵa jýyǵy úshinshi (jeńil) toptaǵy adamdar. Qazaqstanda formaldy túrde 3–4% kóleminde jumysqa ornalastyrý kvotasy bar, alaida ol árdaiym saqtala bermeidi.
«Eger on jumys berýshiniń ekeýi múgedektigi bar adamdardy jumysqa alýǵa daiyn bolsa, bul qazirdiń ózinde jaqsy kórsetkish. Jalpy alǵanda, mundai qyzmetkerlerdiń áleýeti tómen degen turaqty kózqaras saqtalǵan.
Kóp jaǵdaida bizneske jumys ornyn beiimdeýden góri aiyppul tóleý ońai. Sonymen qatar bul qarajatty paidalaný tetikteri jetkilikti ashyq emes», – deidi Iminova.
Taǵy bir mańyzdy másele – qarjylyq qyzmetterge qoljetimdilik. Turaqty tabysy bar, zeinetaqy aýdarymdaryn jasap, salyq tóleitin múgedektigi bar adamdar da nesie alýda bas tartýǵa jii tap bolady.
«Bankter onlain ótinimder kezinde múgedektik statýsyn qalai anyqtaityny áli de ashyq suraq. Mundai jaǵdailardy janama diskriminatsiia retinde qarastyrýǵa bolady. Eger másele ulttyq deńgeide sheshilmese, azamattar halyqaralyq instantsiialarǵa júginýge quqyly», – dep tolyqtyrady sarapshy.
Sarapshy inkliýzivti ortany damytýǵa yqpal etetin birneshe negizgi baǵytty atap ótedi. Eń aldymen, qoljetimdi infraqurylymdy damytý: kólik júiesi ártúrli múgedektik túrlerine beiimdelýi tiis.
Sondai-aq bilimge qoljetimdilikti keńeitý mańyzdy, onyń ishinde tsifrlyq daǵdylar men zamanaýi mamandyqtar. Onyń pikirinshe, job-coaching tájiribesin engizý jumyspen qamtýdyń turaqtylyǵyn arttyryp, adamdardyń jumys ornyna beiimdelýine kómektesedi.
«Biz eldiń JIÓ-ne úles qosa alatyn osyndai qundy adami resýrsty joǵalta almaimyz. Múgedektigi bar adamdar úshin kóshbasshylyq baǵdarlamalardy damytý qajet, olar kommýnikatsiia daǵdylaryn meńgerip, óz múmkindikterine senip, ózin júzege asyra alýy úshin.
Bala kezden bastap teńdik sezimin qalyptastyryp, óz qajettilikteri týraly ashyq aitýǵa daiyn bolý mańyzdy – bilimde, jumysta, kólikte jáne kúndelikti ómirde. Bul qoǵamnyń olardy estip, jaýap berýi úshin qajet», – dep qorytyndylady Nurjamal Iminova.
