Suranys tómen bolýy jáne AQSh Federaldy rezerv júiesi jaqyn arada mólsherlemeni tómendetedi degen boljamnyń áserinen munai arzandap ketti. Qazaqstan ekonomikasynyń negizgi tiregi munai ekeni jasyryn emes. Bul ahýal Qazaqstan ekonomikasyna qalai áser etpek? Dalanews.kz ekonomist Baýyrjan Ysqaqovpen osy týrasynda suhbattasty.
Munaiǵa qatysty ahýal
Londonda ICE birjasynda Brent markaly munaidyń qarasha fiýchersteriniń quny 0,77 paiyzǵa tómendep, barreli 67,94 dollar boldy.
WTI markaly munaidyń qazan fiýchersteriniń quny 0,84 paiyzǵa tómendep, barreli 63,98 dollar boldy.
Sarapshy pikiri
Ekonomist Baýyrjan Ysqaqovtyń aitýynsha, bul faktor birneshe baǵytqa áser etedi.
"Munaidyń arzandaýy memlekettik kiristerdiń azaiýyna ákep soǵady. Munai - eksporttyń, biýdjetke túsetin salyq kiristeriniń basty kózi. Baǵa tómendese, munaidan alynatyn salyq, eksport túsimderi de azaiady. Osylaisha biýdjet tapshylyǵy paida bolady", - deidi maman.
Sarapshynyń sózinshe, bul másele ulttyq qordy da ainalyp ótpeidi.
"Ulttyq qordyń túsimderi tómendeidi. Memleket qor mehanizmderin paidalanyp, munaidan túsken artyq qarjyny jinaidy. Baǵa tússe, sol qordaǵy túsimder azaiady. Qordaǵy qarjyny ulǵaitý múmkindigi tómendeidi", - dedi qarjy salasynyń mamany.
Sonymen qatar, valiýta, teńge baǵamy da álsireýi múmkin.
"Munai eksportynan túsim azaisa, valiýtalyq kirister tómendep, teńgeniń aiyrbas baǵamy álsireýi de ábden múmkin. Import baǵalary men infliatsiiaǵa da keri áseri bar. Odan keiin biýdjet shyǵynyn qysqartýǵa ákeledi. Iaǵni memlekettiń ártúrli baǵdarlamalary, áleýmettik qajettilikteri, infraqurylym jobalary biýdjettiń qysymynyń astynda qalýy múmkin. Keibir shyǵyndar qaita qaralyp, shuǵyl emes jobalar keiinge shegerilýi múmkin", - deidi ol.
Sarapshy munyń áserinen ekonomikanyń jalpy ósimi baiaýlaýy múmkin ekenin aitty.
"Iaǵni investitsiialar, munai-gaz sektoryndaǵy jobalar azaiýy ábden múmkin. Memlekettiń infraqurylym jobalarynyń qarjylandyrylýy da toqtaýy múmkin. Bul ekonomikalyq ósimniń tómendeýine ákeledi. Jalpy biýdjetti josparlaý kezinde munaidyń baǵasyna qarai baǵyttaimyz. Mysaly 2025-2027 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstannyń respýblikalyq biýdjetindegi munaidyń baǵasy barreline 75 dollar deńgeiinde josparlanǵan. Sonymen qatar, Úkimet tómen stsenariilerge de daiyndalady, iaǵni sol joba oryndalmai qalǵan jaǵdaida "B" jospary bar. Munai baǵasy túsip ketse, shyǵyndardy ońtailandyrý týraly josparlar qarastyrylǵan. Bul tusta valiýta baǵamy da eskeriledi", - dep túiindedi sarapshy.
