Jańa jumys oryndary qala tirshiliginiń kúretamyry. Elordada 2016 jyldyń ekinshi jartysynda on toǵyz myńǵa jýyq jańa jumys orny ashyldy.
Jumyssyzdyq deńgeii qala tarihyndaǵy eń tómengi deńgeige - 4,6% deiin tústi. Bos oryndar jármeńkesion eki ret ótkizilip, Astananyń jumyssyz azamattary,sonyń ishinde múgedekter, áielder men jastardy jumyspen qamtýǵa naqty áreket jasaldy. Jumysqa ornalasýǵa keńes berý jáne kómek kórsetý úshin saýda úilerinde jumyspen qamtý ortalyǵynyń bes ókildigi jumys istedi. On segiz jasqa deiingi psihonevrologiialyq patologiiasy bar múgedek balalarǵa kúndizgi statsionar ashyldy. Áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyǵy jumys istei bastady. Múmkindigi shekteýli adamdardyń qajettilikterine beiimdelýge baǵyttalǵan jol qiylystary, jaiaý júrginshilerge arnalǵan jaryq modýlderi, arnaiy jol belgileri ornatyldy. Bes júzden astam avtobýs múgedekterdi qabyldaý jáne shyǵaryp salý úshin jabdyqtalyp, myńǵa tarta aialdama qoǵamdyq kólikterge beiimdeldi.
Jańa balabaqshalar ashylyp, mekteptiń oqý baǵdarlamasyn jetildirý jáne jańa saiabaqtar men alańdar salýdy basty nazarda ustaldy. Mektepke deiingi tárbie berý salasynda 2016 jyly 3 memlekettik, 44 jekemenshik, 33 shaǵyn ortalyq, jalpy sany 47 jańa balabaqsha paidalanýǵa berildi. Oǵan jyldar boiy kezekte turǵan 46 myń balany ornalastyryldy. Zamanaýi eki mektep ashyldy. Qazyna qarjysynyń qysqarýyna qaramastan oqýshylarǵa beriletin tegin tamaq pen jol aqysy toqtatylǵan joq.Astanada Smart mektep jobasy iske qosyldy. Qaladaǵy № 3, № 15 mektepte pilottyq rejimde sátti júzege asyryldy. Jobany barlyq mektepterde iske asyrý balalar qaýipsizdiginiń monitoringi júiesi, elektrondy kitaphana (biryńǵai derekter bazasy, oqýlyqtardyń ortalyqtandyrylǵan shyǵarylymy), elektrondy kúndelik jáne biryńǵai onlain-esep tárizdi modýlderdi engizýge baǵyttaldy. Bul qala mektepterin biryńǵai elektrondyq bilim berý ortasyna biriktirýge múmkindik berdi. Barlyq bilim berý uiymdaryn, ár keńseni keń jolaqty Internetke qosý jumystary bastaldy. Qala mektepterinde «Bilim Media Group» qazaqstandyq kompaniiasy daiyndaǵan myńnan astam mýltimediialyq resýrstar qoldanyldy. Onyń basshylyǵymen mektep kólikterin engizýdiń keshendi baǵdarlamasy jasaldy. Soǵan sáikes 2017 jyly marshrýttar jelisi boiynsha qyryq bes mamandandyrylǵan avtobýs júre bastady.Jiyrmaǵa jýyq kolledjde áleýmettik seriktestiktermen dýaldy oqytý elementteri engizilip, toǵyz kolledjde halyqaralyq oqý oryndarymen memorandýmdarǵa qol qoiyldy.
Aǵymdaǵy jyly densaýlyq saqtaý salasyna da basa nazar aýdaryldy. 2016 jyly 14 mektepte aýtizmi bar balalarǵa arnalǵan inkliýzivti bilim berýge arnalǵan 14 qoldaý synyptary jáne №3 psihologiialyq-pedagogikalyq túzetý bólmesin ashty. Naýqastardyń jekelegen sanattaryn qamtamasyz etý maqsatynda jergilikti biýdjetten 216 million teńge kóleminde tegin beriletin dári-dármekterdiń tizimi keńeitildi.2016 jyly 2 densaýlyq saqtaý nysany- qalalyq jedel meditsinalyq járdem stantsiiasy men 500 oryndyq týberkýlezge qarsy dispanserdiń qurylysy aiaqtaldy. 2016 jyly Astana qalasynyń jedel járdem qyzmetin damytýdyń 2015-2016 jyldarǵa arnalǵan jospary iske asyryldy.
Qalany abattandyrý men kógaldandyrýǵa erekshe kóńil bólindi.Soǵan sai qalalyq saiabaqty qaita qurý jáne Saryarqa aýdanynda jalpy uzyndyǵy 23,7 shaqyrym bolatyn 17 kóshede syrtqy jaryqtandyrý jelileriniń qurylysy aiaqtaldy. «Arai» saiabaǵyna qosylǵan jasyl aimaq ornynda «Otbasylyq alleia» jobasy paidalanýǵa berildi. Sarybulaq ózeniniń irgeles aýmaǵyn abattandyryldy. Jalpy, 2016 jyly Astana qalasynda 29 838 aǵash otyrǵyzyldy. Elordany «jasyl beldeýine» 21 shaqyrym velosiped joly tóselindi. «Jasyl beldeý» aýmaǵy qoian, qarsaq, túlki, kekilik pen qyrǵaýyldyń mekenimen qatar, Astana turǵyndarynyń da demalys aýmaǵyna ainaldy. Turǵyndarǵa qalanyń qysqy sýyǵy men jazǵy ystyǵynda qoǵamdyq kólik kútý yńǵaily bolýy úshin 27 jabyq pavilon (jyly aialdamalar) ornatyldy.Halyqtyń avtobýstardyń turǵan jeri men baǵyttary jaily naqty ýaqyttaǵy málimetterdi alýyna qolaily bolý úshin «AstraBus» mobildi qosymshasy iske qosyldy. Jańa qurylys alańdaryn jol infraqurylymymen qamtamasyz etý maqsatynda 2016 jyly 10,5 shaqyrym, turǵyn alaptarda 9,2 shaqyrym jańajol salyndy. 41,2 shaqyrymǵa ortasha jóndeý jumystary júrgizildi. 2016 jyl Astana úshin jańa tabystarmen, oń ózgeristermen este qaldy. Elorda kóptegen sala boiynsha elimizdiń kóshbasshysy atandy. Shaǵyn jáne orta biznestiń damýy, jumyssyzdyqtyń aldyn alý, ekonomikanyń damýy boiynsha jaqsy nátijelerge qol jetkizildi. Elorda eki myń on jetinshi jylǵy «EKSPO –2017» Halyqaralyq kórmesin joǵary deńgeide uiymdastyra otyryp, onyńAstananyń damýyna tigizer zor áserin tiimdi paidalana bildi. Kórmeniń arqasynda qalanyń kóliktik, injenerlik jáne áleýmettik infraqurylymyna san jaǵynan da, sapa jaǵynan da aitarlyqtai serpilis jasaldy. Jańa temirjol vokzaly, áýejaidyń jańa ǵimaraty ashyldy. Elektr jelileri men eki shaǵyn stantsiia, káriz júiesi salyndy. Jańa kóshelerge joldar tóseldi. Kórmeni ótkizý kezinde Astanaǵa bes millionnan astam adam keldi, qyryq jeti jańa meiramhana men otyz alty qonaq úi ashyldy. Bir jyldyń ishinde Astana ákimdigi biýdjet qarjysyna salǵan jeti turǵyn úi kesheni bar rekordtyq 2,36 million sharshy metr turǵyn úi paidalanýǵa berildi.
Astanada osy jyldary EKSPO tájiribesine súiene otyryp, quqyq qorǵaý qyzmeti jańa deńgeige kóterildi. Aýlalarda jáne úilerdiń kireberisterinde páter ieleri kooperativteri ornatqan beinebaqylaý júieleri mańyzdy ról atqardy. Tek 2017 jyly bes júzden astam osyndai kameralar ornatyldy. Beinebaqylaý kómegimen aýlalarda eki myńnan astam ákimshilik quqyq buzýshylyq anyqtalyp, kireberisterde kameralar arqyly eki myńdai zań buzýshylyq tirkeldi. 2017 jyldyń qazan aiynda iske qosylǵan «Sergek» apparattyq-baǵdarlamalyq kesheni jol qaýipsizdigin edáýir jaqsartty. Bul jobany iske asyrý jol-kólik oqiǵalarynyń sanyn 18% tómendetýge múmkindik berdi. Turǵyndar men júrgizýshiler ózderin qaýipsiz sezine bastady. Qala biýdjeti qomaqty qarjy únemdedi. Jańashyl Astanada 2017 jyly halyqtyń pikirleri men qajettilikterine jaýap berýiniń birtutas júiesi - «iKomek» baqylaý jáne jedel áreket etý ortalyǵy quryldy. Ol kommýnikatsiianyń barlyq túrleri - 109 qalalyq telefondar, Facebook-tegi toptar jáne Telegram-daǵy chattar, áleýmettik jelilerge monitoring, elektrondyq poshta, Smart Astana mobildi qosymshasy qamtydy. Ol úshin 164 tótenshe jaǵdaiǵa qatysty arnaiy jedel reglament jasalyp, engizildi. Nátijesinde kún saiyn qalalyq qyzmetterge baratyn azamattar sany alty myńnan alty júz adamǵa deiin azaidy. Osy jyly jol jumystarynyń rekordtyq kólemi júzege asyrylyp - 169 kóshe salyndy jáne jóndeldi. Jalpy uzyndyǵy 114,5 km jol tóseldi. Qoǵamdyq kólik boiynsha 2017 jyly jańartylǵan 23, jańadan iske qosylǵan 14, ońtailandyrylǵan 415 marshrýt kestesi de óz nátijesin berdi. Azamattar jeke avtobýstar jelisi men zamanaýi aqparattyq tehnologiialardy engizýdi joǵary baǵalady. Qoǵamdyq kólikti kútý ýaqyty on tórtten segiz minýtqa deiin qysqardy. Avtobýs parkin jańartý boiynsha marshrýttardaǵy jańa avtobýstar sany 70% jetti. Joldan 200-den astam eski avtobýstar shyǵaryldy. Biraq tarif ózgerissiz, 90 teńge deńgeiinde qaldy.
Osy jyldary qalanyń idelogogiialyq jumysyna da jetkilikti kóńil bóldi. «Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasyn júzege asyrý aiasynda, bir jyldyń ishinde eki júzdei is-shara ótken eken. Onyń ishinde, «Tárbie jáne bilim» baǵytynda jastardyń áleýmettik, shyǵarmashylyq áleýetin damytýǵa arnalǵan «Jastar energiiasy» jazǵy lageri, «Astana Vine fest» festivali, jas aqyndar aitysy, basqa da kóptegen aktsiialar uiymdastyrdy. Elordada tuńǵysh ret «Ǵylym», «Erligi úshin», «Shyǵarmashylyq jáne óner», «Jýrnalistika», «Úzdik memlekettik qyzmetker», «Jas kásipker», «Teatr jáne kino» jáne basqa da nominatsiialar boiynsha úzdik jastardy anyqtaityn «Astana daryny–2017» syilyǵy taǵaiyndaldy. Shyǵarmashyl jastardyń «Elimniń júregi – Astana» atty kitaby jaryq kórdi. Zamanaýi aqparattyq tehnologiialardy, sonyń ishinde jedel Internetti paidalanyp, kórkem, ǵylymi ádebietterdi oqý mádenietin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan «Astana Bilim Land» jáne «Bookdating» jobalary júzege asyryldy. Elordanyń 27 aialdamasynda arnaiy sandyq taqta ornatyldy. Onda kez kelgen adam QR-kod arqyly qazaq jáne álem jazýshylarynyń qazaq, orys, aǵylshyn tilindegi elektrondyq kitaptarymen tanysa aldy. «Rýhani qazyna» baǵyty boiynsha, «Astananyń kieli jerler kartasy» jasaldy. Oǵan Elorda tarihynda mańyzdy oryn alatyn «Bozoq» qalashyǵy, «Qaraótkel» ziraty, «ALJIR» tárizdi memorialdy kesheni bar 20 nysan engizildi. «Astananyń kieli jerleri» atty kitap jaryq kórdi. «ALJIR», «Sáken Seifýllin» atyndaǵy murajailarda jáne Báiterek kesheninde qor tolyqtyrý, óńdeý jumystary júrgizildi. Sol jańartýdyń arqasynda bul nysandardy 2017 jyly alty júz myń adam tamashalady. Sonymen qatar, «Bozoq» qalashyǵyna belgili ǵalymdar, ziialy qaýym ókilderi jáne Elorda jastarynyń qatysýymen ǵylymi ekspeditsiialar uiymdastyryldy. «Rýhani qazyna» baǵyty aiasynda sondai-aq, otbasylyq qundylyqtardy nasihattaityn birneshe is-shara uiymdastyryldy. Odan bólek, «Týǵan jer», «Atameken» baǵytynda birqatar ulttyq kompaniia, irgeli kásipkerler «Metsenattar tobyna» kirip, qalanyń infraqurylymdyq, áleýmettik, densaýlyq saqtaý, bilim salalaryna qajetti nysandardy salýǵa, jóndeýge, mektep, balabaqshalardy jańa qondyrǵylarmen tolyqtyrýǵa atsalysyp, qaiyrymdylyq sharalaryn atqardy.
2018 jyly Astananyń 20 jyldyq mereitoiy basty nazarda boldy. Desek te, «qala men onyń ekonomikasy, eń aldymen, adamdar» qaǵidaty halyqty áleýmettik qorǵaý máselesin kún tártibinen túsirgen joq. iKomek qyzmeti arqyly qala turǵyndarynyń tynys-tirshiliginen tolyq habardar bolyp otyrdy. 2018 jyly atalǵan qyzmet arqyly turǵyndardan bir milliondai hat túsip, onyń bári derlik nazarǵa alyndy. Bul jyly qol jetimdi baspana, atap aitqanda, «Nurly Jer» baǵdarlamasy boiynsha 1419 páter qoldanysqa berilse, «7-20-25» baǵdarlamasy boiynsha 1875 otbasy 27 milliard teńgege nesie aldy. Kolledj stýdentteri úshin turǵyn úi máselesi jergilikti biýdjetten memlekettik tapsyrys arqyly jataqhanalarǵa ornalastyrý arqyly tolyǵymen sheshildi. Bul ǵimarattar qurylysyn únemdeýge jáne daiyn infraqurylymdy tiimdi paidalanýǵa múmkindik berdi. Orta bilim berý boiynsha 2018 jyly tórt jańa mektep jáne balalardyń bos ýaqyty úshin mektepterde «Qoǵamdastyq» dep atalatyn tórt úzdiksiz bilim berý ortalyǵy (bireýi balalar úiinde) ashyldy. Bireýi segiz júz balaǵa deiin qamtityn mundai ortalyqta balalar robototehnikadan horeografiiaǵa, STEM zerthanalarynan shahmatqa jáne sport sektsiialaryna deiin kóptegen úiirmege qatysýǵa múmkindik aldy. Úiirmeleri men sektsiialary tegin bul ortalyqtar azamattar men kóp balaly otbasylar úshin naqty qoldaý boldy. Sonymen qatar, taǵy bir joba - kópbalaly otbasylar men azamattardyń jeńildetilgen sanattaryna arnalǵan uzartylǵan kúndik toptar qaita jandandy. Erekshe balalardyń bilim úshin olarǵa 77 mektep, 13 balabaqsha, 4 kolledjde jaǵdai jasaldy. Densaýlyq salasynda Astanada úshinshi insýlt ortalyǵy, baqylaý bólimshesi, shala týǵan sábiler ómirge beiimdeitin oryndar ashyldy. Sonymen qatar baǵdarshamdar jedel járdem kólikteriniń dabyly boiynsha rettestirý, tájiribelik «densaýlyq bilezikteri» shyǵarý, azamattarǵa elektrondy densaýlyq pasporty berilý, «Smart Astana» arqyly dárigerdi qabyldaý jáne úige qońyraý shalý innovatsiiasy júzege asyryldy. Aqparattandyrý jáne aqparattyq tehnologiialardy qoldanysqa engizý boiynsha bul jyly qalada bir-birimen sinhrondalǵan alty myń kamera ornatylyp, jumys istedi. Sonyń arqasynda Astana aýlalarynda qylmys eki ese, al «Sergektiń» arqasynda jol-kólik oqiǵalarynan bolatyn ólim eki esege azaidy. Qaladaǵy qoǵamdyq kólik boiynsha qala basshylyǵy 2018 jyly tórt jańa jáne qala ortalyǵyn shet aimaqtarymen bailanystyratyn jiyrma tikelei marshrýt ashty. Bul kezderde qalalyq avtobýstar parki 70% jańartyldy. Budan bólek 2018 jyly Astanada biýdjet pen memleket jáne jekemenshik áriptestigi esebinen jetpis tórt jyly aialdama ornatyldy. Qoǵamdyq kólikterge aqy tóleý maqsatynda engizilgen kólik kartalary júiesi óziniń tiimdiligin dáleldedi. Ol jolaýshylar tasymalyndaǵy 30% aqshany kóleńkeli ainalymnan shyǵarýǵa múmkindik berdi. Elektorondy tólemniń engizilýi azamattardyń kún saiynǵy baǵyttaryn túsinýge jáne kólik júiesiniń naqty ekonomikalyq modelin boljaýǵa, marshrýttardy ońtailandyrý men sáýlettik sheshimderdi saiasi ortalyqtylyq qaǵidaty negizinde qabyldaýǵa múmkindik berdi. Innovatsiialar boiynsha qolǵa alynǵan, qoǵamdyq kólikter men taksilerge arnalǵan joldar arqyly turǵyndar baratyn jerine jyldam jetý úshin avtobýspen júrý kerek ekenin túsindi.
2018 jyly qala biýdjetine 1 trillionnan astam investitsiia quiyldy. Bul Elorda úshin tarihi rekordtyq kórsetkish edi. Astananyń sheteldikter úshin tartymdy bola bastaǵany sonshalyq, jalpy investitsiianyń tórtten bir bóligi sheteldik investorlardyń úlesine tidi.
Osy jyldary Astana ákimdiginde ne istelindi? Joǵaryda baiandalǵan jaittardan basqa qysqa-nusqa ǵana myna bir derekterge de nazar aýdarsaq. Astanada beinebaqylaý kameralary «iske kiristi». Fýtýristik balyq kópiri ashyldy. Eski jáne eskirgen ǵimarattardyń ornyna alańdar men saiabaqtar, taza kógaldarmen serýendeý alańdary, jaily oryndyqtar men tartymdy músinder paida boldy. Turǵyndar narazylyqtaryn jazbasha túrde bildire alatyn, problemalar týraly sóilese alatyn qalalyq sheshimder biýrosy quryldy. Sapasy áldeqaida joǵary jańa joldar salyndy. Elordalyq barlyq mektepte robototehnika kabinetteri paidalanýǵa berildi. Ákimdiktegiler qaramaǵyndaǵylarmen birge qymbat qyzmet kóliginen túsip, taksige otyryp, sol arqyly biýdjettiń milliondary únemdeldi.
Bolatbek Tólepbergen,
Prezidenttiń BAQ salasyndaǵy syilyǵynyń laýreaty,
Halyqaralyq «Alash» ádebi syilyǵynyń laýreaty,
Memlekettik «Daryn» jastar syilyǵynyń laýreaty
Elorda shejiresi: Álem nazaryndaǵy EKSPO
