Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń sheshimimen 2022 jyly jeke oblys bolyp qaita qurylǵan Jetisý óńiri nebári úsh jyldyń ishinde respýblikadaǵy eń qarqyndy damyǵan aimaqtardyń kóshin bastap, úzdik úshtikke endi.
Aimaq damýynyń negizgi kórsetkishteri men jetistikteri shynynda da kóz tartarlyq. Osy ýaqyt ishinde oblysqa 1,2 trln teńge investitsiia tartylyp, aimaqtyń kelbeti túbegeili ózgerdi dep habarlaidy Dalanews.
Oblystyń qaita qurylýy – jai ǵana ákimshilik ózgeris emes, aimaq turǵyndary úshin úlken úmittiń, jańa ómir sapasynyń bastamasyna ainaldy. Endeshe, úsh jyl ishinde naqty ne ózgerdi?
Jetisý oblysynyń alǵashqy mańyzdy qadamy investitsiia tartýdan bastaldy. 2022–2024 jyldary 135 mlrd teńgelik 135 aýqymdy joba iske qosylyp, jeke investorlar óńirdiń órkendeýine 796 mlrd teńge quidy. Nátijesinde 3500-den asa jańa jumys orny paida bolyp, Taldyqorǵandaǵy «Asma industrial» akkýmýliator zaýyty, «Jetisý Majiko» mai zaýyty, «Stalbeton» kirpish zaýyty syndy nysandar aimaq ekonomikasyn qýatty ete tústi.
Investitsiialyq belsendiliktiń artynda turǵan taǵy bir mańyzdy sala – kólik-logistika infraqurylymy. Aimaq ekonomikasyn alǵa súiregen «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaiy ekonomikalyq aimaǵy (AEA) men «Dostyq» beketi qazir Eýraziianyń mańyzdy logistikalyq habyna ainaldy. Munda júzege asyp jatqan 38 iri jobanyń jalpy quny 629 mlrd teńgege jetti. Bul Qazaqstan men Qytaidyń arasyndaǵy saýda-sattyqty eselep qana qoimai, jańa jumys oryndaryn ashýǵa múmkindik berip otyr.
Odan ári agroónerkásiptik keshen de qarqyn aldy. Aimaqtaǵy jer sharýashylyǵy qaita túlep, buryn qaraýsyz qalǵan 712 myń gektar egistik jer ainalymǵa endi. Tátti túbir – qant qyzylshasynyń alqaby 3,3 esege ulǵaiyp, rekordtyq 635 myń tonna ónim jinaldy. Azyq-túlik qaýipsizdigin qamtý maqsatynda jańadan 55 veterinarlyq pýnkt iske qosyldy. Sońǵy úsh jylda mal sany 2,5 mln-nan asty. Bul jetistikter aimaqtyń ǵana emes, jalpy respýblikanyń aýyl sharýashylyǵy salasyna serpin berdi.
Qarapaiym halyq úshin mańyzdy máselelerdiń biri – turǵyn úi qurylysy da erekshe qarqyn aldy. Úsh jylda oblys boiynsha 1 mln sharshy metr turǵyn úi salynyp, 5 myńnan astam otbasy baspanaly boldy.
Taldyqorǵan qalasynan bastap shalǵai aýyldarǵa deiin turǵyn úi máselesi júieli túrde sheshilip jatyr. Turǵyn úi kezegi qysqaryp, apatty úilerdiń sany 90%-ǵa azaiǵany – ákimdiktiń negizgi tabystarynyń biri.
Jetisý úshin mańyzdy jetistikterdiń qatarynda tabiǵi gaz tartý isin de erekshe atap ótý qajet. Aimaq qurylǵanǵa deiin nebári 5 aýyl gazǵa qosylǵan bolsa, qazir bul kórsetkish 84-ke jetti. «Taldyqorǵan-Úsharal» magistraldi gaz qubyrynyń salynýy Aqsý, Sarqan, Alakól aýdandary turǵyndarynyń jyldar boiǵy armanyn oryndaǵaly tur.
Kólik qatynasynyń jaqsarýy da turǵyndardyń turmys sapasyn arttyrdy. Respýblikalyq mańyzy bar 500 shaqyrym jol kúrdeli jóndeýden ótti. Ásirese «Taldyqorǵan-Úsharal», «Úsharal-Dostyq» joldary tolyq aiaqtalyp, óńir týrizmine jańa dem berdi. Týrizm salasy da Jetisýdyń erekshe jetistigine ainalyp, ótken jyly aimaqqa 2 million týrist kelgen.
Áleýmettik saladaǵy ózgerister de aiqyn kórindi. Sońǵy úsh jylda oblystaǵy áleýmettik nysandardyń 52%-y tolyq jańartyldy. 270 áleýmettik mekeme salyndy nemese jóndeýden ótti. Meditsina kadrlarynyń tapshylyǵyn sheshý úshin aýyldyq jerlerge kelgen dárigerlerge bir rettik kóterme aqy berý bastamasy respýblika boiynsha birinshi bolyp Jetisýda qolǵa alyndy.
Bilim berý salasy boiynsha da aýqymdy jańalyqtar bar. Úsh jyl ishinde 20 bilim ordasy salynsa, taǵy birneshe mektep qurylysy jaqyn arada aiaqtalady. Ásirese «Jaily mektep» jobasy aiasynda Jarkent pen Dostyq stantsiiasynda turǵyzylǵan 1200 oryndyq mektepter aimaqtyń bilim salasyndaǵy zamanaýi infraqurylymyn kórsetti.
Áleýmettik qorǵaý, mádeniet jáne sport salalary da nazardan tys qalmady. Múmkindigi shekteýli azamattar úshin 774 nysan beiimdelip, invataksi sany eki ese artty. 33 sporttyq nysannyń ashylýy, mádeni oshaqtardyń jańǵyrýy – buqaranyń mádeni-sporttyq ómirine erekshe áser etti.
Abattandyrý, kógaldandyrý jumystary Jetisýdyń kórkine kórik qosyp, úsh jylda 360 myń túp kóshet otyrǵyzyldy. Balalar oiyn alańdary, saiabaqtar men skverler – óńir turǵyndarynyń jaily turmysyn qamtamasyz etip otyr.
Úsh jyldaǵy jetistik – halyqtyń áleýmettik turmysyn jaqsartýda Jetisýdyń múmkindigi mol ekenin kórsetedi. Aimaq turǵyndarynyń aldaǵy jyldardan kútetin úmiti de, senimi de zor. Oblystyń budan da biik belesterdi baǵyndyryp, respýblikadaǵy kóshbasshy aimaq retinde nyǵaia túseri sózsiz.
Fototilshiler: Jeńis Ysqabai, Dmitrii Erofeev.
Fotosýretter oblys ákimi baspasóz qyzmetiniń arhivinen alyndy.
