Áliia Arzieva: «Bilim berýdiń jańa júiesi oqýshylardyń saýatty, básekege qabiletti bolýyn qamtamasyz etedi»
– Áliia Toqtamysqyzy, búginde bilim berý baǵdarlamalaryna kóptegen jańalyqtar enip jatqanyn oqýlyqtardy ashyp qaraǵanda kózimiz jetip jatady. Osy ózgeristerdiń máni men mazmuny jaiynda jáne olardyń mektep oqýshylarynyń tanym kókjiegin keńeitýden qanshalyqty oryn alatynyn taldap aityp berseńiz?
– Búginde bizdiń kafedramyzdyń mamandary qazirgi bilim mazmunyn jańartý jaǵdaiynda árbir mektepterde árbir pán boiynsha bilim baǵdarlamalaryn engizý baǵytynda jumys istep jatyr. Bul rette bizder birinshi kezekte mekteptegi ustazdar qaýymynyń is-tájiribesine mańyzdy ózgerister engizip, olardyń biliktiligin shyńdaýǵa basa mán beremiz. Búginde árbir pán boiynsha bilim berý baǵdarlamalary daiyndalyp, jumys istep jatyr.
– Qansha pán boiynsha bilim berý baǵdarlamalary daiyndaldy?
– Bizdiń institýt alty pán boiynsha bilim berý baǵdarlamalaryn daiyndady. Bilim berý baǵdarlamalary muǵalimderdiń biliktiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan. Bul baǵdarlamalardy tájiribeli mamandar daiyndaǵannan keiin ony QR Bilim jáne ǵylym ministrligi bekitedi. Sol bekitilgen baǵdarlama boiynsha «Órleý» pedagogikalyq qyzmetkerlerdiń biliktiligin jetildirý institýty ustazdardy jinap, jańa baǵdarlamanyń qyry men syry jaiynda oqytady.
Osy rette bilim berýdiń mazmunyn jańǵyrtý jaǵdaiyndaǵy bilim baǵdarlamalaryn 2016 jyly Nur-Sultan qalasyndaǵy «Nazarbaev ziiatkerlik mektebi» janyndaǵy «Pedagogikalyq sheberlik ortalyǵy» daiyndap, elimizge taratqan bolatyn. Osy ortalyqtyń taratqan bilim baǵdarlamalary qazirgi tańda muǵalimderdiń biliktiligin kóterýde basty shamshyraq bolyp otyr.
– Oqý baǵdarlamalarynyń da ózgergenin aityp qaldyńyz. Sonda jańa oqý baǵdarlamasynyń burynǵy dástúrli oqý baǵdarlamalarynan qandai ózgesheligi bar?
– Suraǵyńyz oryndy. Jańa oqý baǵdarlamasynyń dástúrli oqý baǵdarlamalardan basty ereksheligi ustazdar oqýshylarǵa bilim berip qana qoimaidy, sonymen qatar olardy fýnktsionaldyq saýattylyǵyn arttyrýǵa kúsh salady. Dástúrli bilim berý baǵdarlamalarynda oqýshylar tek qana bilim alsa, jańa oqý baǵdarlamasynda jastar alǵan bilimin is-tájiribe barysynda paidalanyp kóretinimen erekshelenedi. Bul rette jańa oqýlyqtar, muǵalimder úshin oqý-ádistemelik quraldar jáne oqýshylarǵa qajetti didaktikalyq quraldar men oqý dápterleri daiyndalǵan bolatyn. Qazirgi tańda bilim salasynda bul ózgerister óz jemisin bere bastady.
Osy rette oqýlyqty daiyndaǵan ǵalymdarymyz oqýshylardyń kommýnikativti daǵdylaryn damytýǵa basa mán berip, ómirden alǵan mátinderdi engizgenin atap aitýǵa bolady. Osylaisha, oqýshylar bilim mazmunyn jańartý jaǵdaiynda innovatsiialyq jáne aqparattyq tehnologiialardy kúndelikti ómirde paidalanyp, shynaiy ómirge sáikes bilim alýda.
– Áliia Toqtamysqyzy, balalarǵa sabaq bergende qandai innovatsiialyq, aqparattyq tehnologiiaǵa súienesizder. Osyny oqyrmandarymyzǵa qarapaiym tilimin túsindirip berseńiz?
– Aqparattyq tehnologiialar boiynsha aitatyn bolsaq, ústimizdegi jyldyń sáýir aiynda QR Bilim jáne ǵylym ministri Ashat Aimaǵambetovtiń elimizdegi bilim berý mekemelerin qashyqtyqtan oqytý júiesine kóshirý týrasynda buiryǵy shyqqanyn bilesiz. Osy kúnnen bastap bizdiń institýt muǵalimderdiń aqparattyq quzirettiligin damytýǵa kúsh salyp jatyrmyz. Iaǵni bizder ustazdar qaýymyna arnap Zoom, WhatsApp júiesinde qashyqtan qalai bilim berýge qatysty vebinarlar uiymdastyrdyq. Budan basqa Tsifrlyq bilim berý resýrsynda ár pán boiynsha qashyqtan oqytýdyń onlain sabaqtaryn daiyndadyq. Qazirgi tańda «Órleý» institýty mamandary daiyndaǵan sabaqtardyń sany 5 myńnan asyp ketti. Osy sabaqtardyń bári institýttyń portalyna ornalastyrylǵan. Muǵalimder bul sabaqtardy erkin paidalana alady.
Aitalyq, ádebiet pánine arnalǵan onlain sabaqta bir taqyrypty qalai igerýge qatysty ádis-tásilder búge-shigesine deiin kórsetilgen. Birinshi kezekte oqýshylar belgilengen taqyrypty Djigso ádisi boiynsha oqyp shyǵady. Sodan keiin taqyryptaǵy mátin boiynsha oqýshylar suraqtar qurastyryp, oǵan jaýap beredi. Budan keiin oqýshylar «Blým taksonomiiasy» boiynsha mátindegi keiipkerlerdi anyqtap, olarǵa minezdeme beredi.
– Keshirińiz, sózińizdi bóleiin, «Blým taksonomiiasy» degen ne?
– Bendjamin Blým – amerikalyq oqytý ádistemesiniń psihologi, Blým taksonomiiasynyń avtory. Ol «Blým taksonomiiasy» atty kitabynda óz teoriiasyn damytyp, ol 1956 jyly «Blým taksonomiiasy» syn turǵysynan oilaýdyń ierarhiialyq modelin oilap tapty.
Blým júiesi arqyly ýaqytty tiimdi paidalana otyryp qoldanýǵa jáne sapaly bilim men oqýshylardyń ózin-ózi baǵalaýǵa qol jetkizýine múmkindik týady. «Blým taksonomiiasy» alty oilaý deńgeilerimen kórsetiledi. Olar – bilý, túsiný, qoldaný, taldaý, jinaqtaý jáne baǵalaý. Osy ádis arqyly bizder bilim mazmunyn jańartý jaǵdaiynda oqýshylardyń fýnktsionaldyq saýattylyǵyn arttyrýǵa múmkindik alamyz.
Osyǵan deiingi dástúrli bilim berý júiesi boiynsha oqýshylarymyz bilý jáne túsiný deńgeiinde bilip alyp kelgen edi. Ol aqparattyq tehnologiia damyǵan qazirgi zamanda azdyq etedi. Sol sebepti qazir oqýshylarymyzǵa bilim berýde «Blým taksonomiiasyn» qoldanyp, keshendi bilim berip jatqan jaiymyz bar.
– Ata-analar bilim berý salasyndaǵy osyndai ádis-tásilderdi túsinbei, biraz syn aitatyny jasyryn emes. Buny qalai qabyldaisyzdar?
– Árine, kez kelgen jańa dúnieniń ortaǵa sińisip ketýi qiyn. Sondyqtan ata-analardyń syndaryna túsinistikpen qaraýǵa tyrysamyz. Al bilim berýdiń jańa júieleri bolashaq urpaqtyń saýatty, básekege qabiletti bolýy úshin asa qajet.
Bir synypta jiyrmanyń ústinde bala bilim alatyny belgili. Olardyń oqý úlgerimi, taqyrypty túsinýi túrli deńgeide bolady. Dástúrli bilim berý baǵdarlamasy boiynsha balalar sabaqty bilip, túsinip qana keldi. Osylaisha, bizder oqýshylardyń qoldaný, taldaý, jinaqtaý jáne baǵalaý syndy qasietterin damyta almadyq. Jańa mazmundaǵy bilim berý baǵdarlamasy osy olqylyqtyń ornyn toltyryp, balalardyń keń oilaýyna múmkindik týǵyzyp otyr. Búginde ustazdar qaýymy oqýshylardyń syni turǵysynan oilaý júiesin damytýǵa basa mán berip otyr. Ata-analar osy jaitty túsinýi kerek.
– Jańartylǵan oqý mazmuny jaǵdaiyndaǵy bilim baǵdarlamasy árbir oqýshyǵa jeke tulǵa retinde qaraýdy kózdeitin bolyp tur ǵoi?
– Árine. Muǵalim synyptaǵy árbir oqýshynyń talantyn ashý úshin «Órleý» institýty daiyndaǵyn bilim baǵdarlamalary boiynsha biliktiligin kóterýi kerek. Sol kezde olar kózdegen maqsattaryna qol jetkizedi.
– Jańa bilim baǵdarlamasynyń qoldanysqa enip, jańa zamannyń ustazdaryn daiyndaý isiniń qolǵa alynǵanyna bes jyldan asypty. Osy ýaqyt aralyǵynda Almaty qalasy boiynsha qansha muǵalimniń biliktiligin kóterdińizder?
– Bul suraǵyńyzǵa institýtymyzdyń akademiialyq bóliminen naqty jaýap alýǵa bolady. Búginde bizdiń institýt jyl saiyn eki myńnan astam muǵalimniń biliktiligin kóteredi. Osydan qarap-aq bes jyl ishinde on myńnan astam muǵalimniń biliktiligin kóterdik dep nyq senimmen aitýǵa bolady. Jalpy, Almaty qalasynda 17-18 myńdai muǵalim bar. Qazirgi tańda bizdiń institýt olarmen tyǵyz jumys isteýde.
– Biliktiligin jetildirip, balalarǵa sapaly bilim berýge bet burǵan muǵalimder materialdyq turǵydan qandai da bir qoldaýlarǵa qol jetkize ala ma?
– Árine. Óziniń biliktiligin kótergen muǵalimderge qazir QR Bilim jáne ǵylym ministrligi «Pedagog mártebesi» zańy aiasynda barynsha qoldaý kórsetip otyr. Qazirgi tańda tórt kategoriia boiynsha biliktiligin kótergen sheber muǵalimderdiń ailyǵy 300-400 myń teńgeni quraidy. Bul ózin-ózi damytýǵa bet burǵan muǵalimder úshin úlken qoldaý dep esepteimin.
– Áliia hanym, búginde taiaq laqtyrsańyz muǵalimderdiń biliktiligin kóterý ortalyqtaryna baryp tiedi. Osynshama ortalyq bizge qajet pe? Mundai ortalyqtar bilim sapasynyń quldyraýyna kesirin tigizip otyrǵan joq pa?
– Suraǵyńyz óte oryndy. Qazirgi tańda ustazdardyń biliktiligin jetildirý ortalyqtary jańbyrdan keiingi sańyraýqulaq sekildi qaptap ketti. Menińshe, olardyń kózdegen maqsaty – aqsha tabý. Olar bilim berý salasynyń aiaǵyna tusaý salyp otyr dep esepteimin.
Iá, naryq zamanda ár salada báseke bolýy kerek ekenin túsinemiz. Biraq mundai áljýaz ortalyqtar «Órleý» syndy 60 jyldyq tarihy bar pedagogikalyq qyzmetkerlerdiń biliktiligin jetildirý institýtymen básekege túse almaidy. Áńgime arasynda onlain oqý kezinde bizdiń mamandar 5 myńnan astam beinesabaqtar túsirip, portalǵa ornalastyrǵanyn aittym ǵoi. Osyndai aýqymdy jumysty bizden basqa eshqandai ortalyq iske asyrǵan joq. Sondyqtan QR Bilim jáne ǵylym ministrligi qaptaǵan ortalyqtardyń jumysyn úilestirý kerek dep esepteimin. Aldaǵy ýaqytta buǵan da kezek keletinine senimdimin.
– Áńgimeńizge raqmet!
Suhbattasqan Nurlan JUMAHAN
