«... «Abai joly» epopeiasy arqyly qazirgi qazaq prozasy kúlli dúnie júzi ádebi klassikanyń shyrqaý shyńyna shyqty. Bul da az, álemniń basqa elderinde de oǵan teń keletin shyǵarma tabý qiyn. Bul,meniń oiymsha, HH ǵasyrdaǵy eń úzdik shyǵarmalardyń biri...»»
Frantsýz jazýshysy Lýi Aragon.
Qazaq halqy erteden aq ónerge, bilimge, salt-dástúrge bai halyq bolyp qalyptasqan bolatyn. Ár qily zamanda basynan ótkergen qiyn-qystaý zamandarǵa qaramastan, óz qundylyqtaryn saqtap qalǵan qaisar halyq ekeni barshaǵa málim. Sol basty qundylyqtarymyzdyń biri- ádebietimiz ekeni belgili. Qazaq ádebietiniń damýy men onyń kelesi urpaqtarǵa saqtalýy jolynda qazaǵymyzdyń kóptegen aǵartýshy ǵalymdary men jazýshy,aqyndary ter tóge eńbek etip, tarihta esimderi altyn áriptermen jazyldy. Tarihymyz ben ádet-ǵuryp, salt-dástúrimizdi ushtastyra bilgen shoqtyǵy biik shyǵarmalardyń biri - «Abai joly» romany.Qazaqtyń uly jazýshysy Muhtar Áýezov óziniń osy epopeiasy arqyly HH ǵasyrdaǵy qazaq ádebietine úlken jańalyq ákeldi. Kitaptyń alǵashqy basylymy 1942 jyly, ekinshi tomy 1947jyly, al úshinshi jáne tórtinshi tomdary 1952,1956 jyldary jaryq kórdi.Buryn sońdy qazaq ádebieti tarihynda oryn almaǵan týyndy álemdi tań qaldyryp,dúnie júzindegi sarapshylardyń tarapynan asa joǵary baǵalandy. Qazaqtyń asa bai ári kórkem tilimen órnektelip jazylǵan bul shyǵarma qazaqtyń bar bolmysyn barynsha ashyp kórsetip, halqymyzdyń barsha álemge tanylýyna túrtki boldy. Atalǵan romannyń basty keiipkeri qazaqtyń mańdaiyna bitken juldyzy, qazaq jazba ádebieteniń, ádebi tiliniń negizin salýshy, aǵartýshy, uly aqyn –Abai Qunanbaev. Áýezovtyń ulttyq tilmen kórkem sýrettei bilgen bilimdi súigen, ádildikti súigen Abai beinesinen úlgi tutar tulǵa retinde odan asqan adam joq ekendigin uǵynýǵa bolady.Óz zamanynda ákeniń emes, halyqtyń uly bola bilgen ol qazirgi jastarymyzǵa atanyń emes, el qamyn jegen, halyqtyń muń-muqtajyna kóńil bóle bilgen, ultjandy azamat bolý kerektigin uqtyrǵandai. «Abai joly» romanynda qazaqtyń uly tulǵasy Abaidyń ónegeli ómiri baiandalýymen qatar, qazaq halqynyń tárbieliligi, salt-dástúrge beriktigi, dana halyq ekendigi sýretteledi. Kamerýn jazýshysy: «Men buryn qazaqtar týraly estimegenmin,endi olardy óte jaqsy bilemin. Sebebi, Muhtar Áýezovtyń kitabyn oqydym, qazaqtyń uly aqyny Abaimen tanystym. Shyǵarmany oqi otyryp, Abaimen birge ómir súrip,qazaq dalasynyń aýasymen tynystaǵandai kúi keshtim» dep óz tańdanysyn bildirgen bolatyn. Álem oqyrmandarynyń óte úlken qyzyǵýshylyǵyn týdyrǵan roman qazirde 116 tilge aýdarylyp shyqty. Qazirgi tańda elimizde bolashaq jastarymyzdy osyndai uly tulǵalardyń úlgi tutar ómir jolymen tanystyrýda, qazaqi salt-dástúrimiz ben ádet-ǵurypymyzdy túsindirýde, qazaq ádebietin odan ári damytý jolynda túrli jobalar daiyndalyp, is-sharalar ótkizilýde. Osy jolda Ál-Farabi atyndaǵy Qazaq Ulttyq Ýniversitetiniń biologiia jáne biotehnologiia fakýltetiniń biofizika jáne biomeditsina kafedrasynyń oqytýshylary da óz úlesterin qosty. Kafedra oqytýshylarynyń uiymdastýymen stýdentter arasynda «100 kitap» jobasy aiasynda «Abai joly» romany atty ádebi kesh ótkizildi. Atalǵan is-shara stýdentterge qazaq ádebietinde ǵana emes, sonymen qatar álem ádebietinde asa qurmetti orynǵa ie, qazaqtyń uly tulǵasy Abaidyń ónegeli ómirin tanystyryp, «Abai joly» romanynyń, jalpy qazaq ádebietiniń mańyzdylyǵy men teńdesiz baǵasyn jete túsindirýge baǵyttaldy. «100 kitap» jobasyna sai ótkizilgen sharada stýdentter basty keiipkerimiz Abaidyń ómirimen tereńirek tanysyp, «Abai joly» romanyna taldaý jasady. Keshke qatysýshylar óz oi pikirlerin bildire otyryp, qyzyqty aqparattarmen almasty. Álem tańdanysyn týdyrǵan týyndynyń negizgi mazmunyna nazar qoiylyp, qorytyndysynda tilin,dinin,tarihyn, salt-dástúrin, ádet-ǵurpyn, el mádenietin saqtai bilgen halyq qana irgesi berik, alyp elge ainalatyndyǵy túsindirildi.Sonymen qatar,stýdentter men oqytýshylar arasynda taqyrypqa sai suqbat júrip, kórgeni men tájiribesi mol ustazdar qai jerde bolmasyn uly tulǵa Abai syndy adamgershilikti, ádilettilikti qoldaý árqashan da jetistikke jetkizetinin aityp, ómirlik aqyl keńesterimen bólisti. Jetpis jyldan assa da óz mańyzdylyǵyn joǵaltpaǵan «Abai joly» syndy ádebi bailyqtarymyzdyń budan keiin de óz baǵasyn joǵaltpai, qazirgi ýaqytqa deiin saqtalǵany sekildi kelesi urpaqta da jalǵasyn tabýy úshin jáne elimizdiń bolashaǵy bolyp tabylatyn jastarymyzdy ultjandylyqqa baýlýda osyndai tárbielik máni zor jobalardyń jii uiymdastyrylyp turýy nur ústine nur bolary sózsiz.
biologiia jáne biotehnologiia fakýlteti
biofizika jáne biomeditsina
kafedrasynyń oqytýshylary:
b.ǵ.d., professor – Mýrzahmetova M.K.,
edvaizer, PhD – Jamanbaeva G.T.
PhD- Ydyrys Á.
