Reseidegi oqiǵaǵa baǵa bergen qazaqstandyq saiasattanýshylardyń pikirin tyńdap ekiudai oiǵa qaldyq. Shynyn aitqanda, keibireýleriniń sózinde tushymdy túk joq. Taǵy da sol ógizdi de óltirmeýdiń, arbany da syndyrmaýdyń amaly. Saq. Óte saq.
Aitalyq, kórshimizdegi oqiǵalardan biz qandai sabaq alýǵa tiispiz?
«Reseide el mitingige shyǵypty. Endeshe, bizge de oilaný kerek shyǵar. Bul jaǵdai bizde de qaitalanýy múmkin ǵoi?!» — dep tolǵana ma eken bizdiń bilik, bizdegi júieniń tóbe basynda otyrǵandar…
Dosym ne deidi?
Bul tarapta saiasattanýshy Dosym Sátpaev bizdegi saiasi elitanyń jurttan jaltaratynyn, jabyqtyǵyn, tuiyqtyǵyn tilge tiek etipti. Durys aitady. Bizdiń sheneýnikter qandai ózi? Bóten. Bógde. Halyqpen aralasýdan qorqady. Jurttyń juǵysyp ketýinen saqtanady. Solai emes pe?
– Tyǵyryqtan shyǵýdyń bir joly – demokratiialyq reforma, – deidi Sátpaev.
Sonda ǵana halyqtyń bilikke degen senimi ósedi. Memlekettik qurylymdardy, ulttyq kompaniialardy qupiialamai, olardyń jumysyn, kirisin-shyǵysyn barynsha ashyq qylý qajet. Halyq bilik basyndaǵylardyń qalai tabys tabatynyn, tabysty qaida jumsaitynyn bilip júrýi tiis. Sosyn, jańa saiasi partiialar qajet, qazirgi qýyrshaq partiialardy aityp otyrǵan joqpyn.
Aitýynsha, qazirgi bilik oppozitsiiadan seskenbeidi. Qorqatyndai qýaty joq. Bul oppozitsiia ótti. Ketti. Biraq, bul Qazaqstanda qazirgi júiege degen saiasi qarsylyqtyń birjolata óshkenin bildirmeidi.
Eski oppozitsiianyń ornyna jańasy keledi. Olar qazirgi júiemen múlde basqa ádispen, basqa tásilmen kúresýi múmkin.
Poletaev vs Carym
Bul ekeýi eki bólek álemnen kelgen siiaqty. Sarymnyń pikiri bizdiń ustanymmen sáikesedi. Poletaevtyń sózinen shynaiylyq tappadyq. Aitýynsha, Reseide alańǵa shyqqandar – gadjetter men áleýmettik jeliniń býyny eken. Jelikken, elitken, búlik izdegen, ómirdiń ystyq-sýyǵyn bastan ótkermegen býyn.
– Olar alańǵa shyǵyp, politsiiamen alysqandy batyrlyq sanaidy. Iá, jemqorlyq júikeni qurtyp boldy. Biraq, onymen júieli túrde, zańdy protsedýralar negizinde kúresý kerek. Al myna mitingide jemqorlyqty qalai jeńý qajettigi týraly oiǵa qonymdy birde-bir usynys aitylmady. Halyq turmystyń nasharlap ketkenin qaitalaýmen ǵana boldy, – deidi.
Baiqasańyz, resmi biliktiń málimdemesi siiaqty. Tushymdy túk joq. Alańǵa shyqqan el jelikken, elitken eken. Búlik izdegen eken. Sonda jemqorlyqpen kabinette otyryp «kúresý» kerek eken. Osy ýaqytqa deiin budan qandai nátije boldy? Bolsa, eldiń alańǵa shyǵyp nesi bar?
Saiasattanýshy Sarymnyń pikiri Poletaevtyń sózine kereǵar jatyr. „Burynǵy postkeńestik keńistiktegi qoǵam trasformatsiialanyp jatyr„, deidi. Iaǵni, ózgerýde, ósýde. San jaǵynan da, sapa jaǵynan da. Al bilik she? Ol ózgerdi me?
– Saiasat pen ekonomika naryǵyna múlde jańa oiynshylar kep jatyr.
Kór de turyńyz Navalnyidy jabady. Ol Reseidegi naryzylyq liderine ainalyp úlgerdi. Pýtin ony sailaýǵa jibermeýdiń amalyn tabady.
Alda prezident sailaýy men alapat devalvatsiia kele jatyr. Qyzyqtyń kókesin sonda kóremiz. Belarýs ta shatqaiaqtap tur. Ol jaqta Reseidegidei eldi ereýilge bastap shyǵatyn kóshbasshy joq shyǵar, biraq turmys aýyrlap barady. Al bul halyqty alańǵa alyp shyǵatyn eń basty faktor, – deidi Sarym.
"Krym nash" pa?
Sarapshy Marat Shibutov ta Sarymnyń sózin qostap otyr. Reseidegi halyq narazylyǵy údemese, azaimaidy.
— Shynymdy aitaiyn. Reseidegi alańǵa shyqqan halyqqa qarap tań qalyp otyrmyn. Sońǵy jyldary múlde bolmaǵan qubylys bul.
Baiqaimyn, «Krym nash» degen optimizniń aptyǵy basylǵan siiaqty. Bosaǵan tońazytqysh teledidardy jeńipti, aqyry.
Halyq ainalasyna qarailap, nege kedeimiz, turmysymyz nege júdeý dep, oilana bastady. Reseidegi miting bir qalamen shektelgen joq. Demek, Kremldiń qazirgi saiasatymen tutas halyq kelispeidi degen sóz, – deidi ol.
Shibutov bul rette ilgeridegi Poletaevtyń pikirine soqqy beripti.
– Alańǵa shyqqan negizinen jas býyn eken. Stýdentter, oqýshylar. Erteń eldiń qabyrǵasyn qalaityn býyn qazirgi júiege kóńili tolmai alańǵa shyqty. Endeshe, Kremldiń bas aýrýy odan saiyn kóbeiedi. Munyń arty nemen aiaqtalaryn boljaýdyń ózi qiyn, – deidi ol.
Biz Germaniia emespiz, bola almaimyz da…
Bizdegi júie ádiletsiz. Másele shyndyq qýýda, aqiqat izdeýde emes. Ádepki ómirdegi ádiletsizdikte jatyr. Sarapshy Bolat Sultanovtyń sózinen osyny uqtyq.
– Bizdiń sheneýtikter birnárse bolsa, Batysty mysalǵa keltiredi. Batystan kóshiredi. Qazaqstandy Batyspen salystyrady. Biz qaida, olar qaida? Qazaqstandaǵy eń tómengi «pensiia» — 28 myń teńge. Dál osy jastaǵy nemistiń zeinetkeri 1000 eýro alady. Toq eterin aitsam, bilikke ózin-ózin jarnamalaýdy doǵarý kerek. Tym aspandap ketti. Halyqtan alystap ketti, – deidi Sultanov.
P.S. Álemdegi eń yqpaldy 100 oishyldyń biri Moizes Naim óziniń «Biliktiń aqyry» atty kitabynda bylai dep jazady: «Bilikke bulshyq etin bultyldatqandy qoiyp, aqylmen áreket etetin kez keldi. Bul ózgeristiń basy. Ózgermedi eken, ornynan aiyrylady. Saiyp kelgende, ózgeris biliktiń ózi úshin kerek. Óz ornyn saqtap qalýy úshin qajet». Solai.
Dýman BYQAI
