Qazirgi ýaqytta Qazaqstan tsifrlyq transformatsiiada óńirlik kóshbasshy retinde tanylyp otyr. Worldfinancialreview.com málimetinshe, el tek qarjylyq tehnologiialar (fintech) men IT eksport salasynda ǵana emes, memlekettik qyzmetterdi tsifrlandyrý, jasandy intellektini (AI) damytý jáne keń jolaqty internetpen qamtý baǵytynda da aitarlyqtai jetistikterge jetti. Onlain memlekettik qyzmetter boiynsha álemdegi úzdik ondyqqa engen Qazaqstan Eýraziiadaǵy tsifrlyq jańǵyrýdyń úlgisine ainalýda.
Tabiǵi resýrstan – tsifrlyq daiyndyqqa
Buryn postkeńestik, resýrstarǵa bai ekonomika retinde tanylǵan Qazaqstan búginde Ortalyq Aziiadaǵy tsifrlyq jańǵyrtýdyń aldyńǵy shebinde. Eldiń strategiiasy qarjylyq tehnologiialardy damytýdan keń aýqymdy tsifrlandyrýǵa qarai oiysty. Qazir bul baǵytqa memlekettik qyzmetterdi tolyq tsifrlandyrý, internetke teń qoljetimdilik, ulttyq jasandy intellekt ekojúiesi jáne halyqaralyq startaptarmen yntymaqtastyq kiredi.
Qazaqstannyń BUU-nyń 2024 jylǵy Elektrondyq úkimetti damytý indeksi boiynsha Online Services Index (OSI) tiziminde Ońtústik Koreia, Estoniia jáne Daniiamen qatar álemdik TOP-10-ǵa kirýi – mańyzdy jetistik. El jalpy reitingte tórt satyǵa kóterilip, 24-orynǵa turaqtady. Bul kórsetkishpen Qazaqstan Germaniia, Qytai jáne Aýstraliia siiaqty iri ekonomikalardy basyp ozdy. TMD elderi arasynda Qazaqstan elektrondyq basqarý boiynsha kósh bastap tur.
eGov.kz – tsifrlyq kúndelikti ómirdiń ózegine ainaldy
Búginde memlekettik qyzmetterdiń 92%-dan astamy onlain formatta qoljetimdi. eGov.kz ulttyq portaly jáne eGov Mobile qosymshasy arqyly azamattar 1 200-den astam tsifrlyq qyzmetke qol jetkize alady. 2025 jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynda 23 millionnan astam qyzmet kórsetilse, onyń 45%-y smartfondar arqyly oryndalǵan – bul mobildilikke baǵyttalǵan strategiianyń tabysty iske asýyn bildiredi.
Tsifrlandyrý tek qoljetimdilikpen shektelmeidi – ol qyzmet kórsetý tásiline jáne derekterdi basqarý júiesine de yqpal etýde. Biznes tirkeýden bastap densaýlyq saqtaý, qujattardy jańartý men sot shaǵymdaryn joldaýǵa deiingi kóptegen protsester eGov júiesi arqyly iske asady.
eGov Mobile qosymshasy biometrikalyq sáikestendirý, push-habarlamalar jáne Kaspi.kz syndy superapp-tarmen integratsiialaý arqyly úzdiksiz jetildirilýde – bul memlekettik jáne jekemenshik ekojúieler arasyndaǵy shekarany joiyp otyr.
2025 jyldyń ortasyna qarai portaldyń tirkelgen qoldanýshylarynyń sany 14,7 millionnan asty. Sońǵy bir jylda 215 myń jańa qoldanýshy qosylǵan. Bul – tsifrlyq senim men qabyldaýdyń óskenin kórsetedi.
Jasandy intellekt: strategiialyq serpilis
2024 jyly Qazaqstan Ulttyq jasandy intellektti damytý tujyrymdamasyn bekitti. Bul qujat 2029 jylǵa deiingi quqyqtyq jáne strategiialyq negizdi qamtidy. Qazirgi ýaqytta bul tujyrymdamany tolyqqandy Ulttyq AI strategiiasyna ainaldyrý jumysy júrip jatyr. Maqsat – AI-dy densaýlyq saqtaý, bilim berý, energetika, memlekettik basqarý jáne ǵylym salalaryna engizý.
Basty qadam – Ortalyq Aziiadaǵy eń qýatty sýperkompiýterdiń iske qosylýy, ol 2025 jyldyń shildesinde jumysyn bastaidy. Bul AI sýperklaster Tsifrlyq damý ministrliginiń Tier III deńgeiindegi derekter ortalyǵynda ornalasady jáne ulttyq AI platformasyna biriktiriledi. Oǵan ýniversitetter, startaptar jáne jeke kompaniialar qol jetkize alady.
Qazirgi tańda AI týraly zań jobasy ázirlenýde. Ol jasandy intellektti jasaýshy jáne qoldanýshy memlekettik organdar, biznes jáne jeke tulǵalar arasyndaǵy quqyqtyq qatynastardy retteitin bolady.
Sonymen qatar, Qazaqstan Prezident janyndaǵy Halyqaralyq AI Saraptamalyq keńesin qurýda. Keńes ulttyq saiasatty qalyptastyrýǵa jáne jahandyq áriptestikti nyǵaitýǵa baǵyttalǵan.
Startaptar men kadrlyq áleýet: jańa naryqtyń negizi
Qazaqstannyń tehnosektordaǵy serpini startaptar ekojúiesinde de aiqyn baiqalady. 2024 jyly qazaqstandyq startaptar 250 million dollardan astam venchýrlik investitsiia tartty – bul aldyńǵy jylmen salystyrǵanda úsh ese kóp. Eldiń basty akseleratory Astana Hub búginde 28 elden 1 300-den astam startapty biriktiredi. Olardyń jiyntyq tabysy 1,2 trln teńgeden, al eksport kólemi 140 mlrd teńgeden asty.
Startaptarǵa salyq jeńildikteri, jeńildetilgen viza rásimderi jáne qarjy resýrstaryna keń qoljetimdilik usynylady. Aita keterligi, Telegram kompaniiasy 2025 jyly Astana Hub rezidenti atandy, bul Qazaqstan men jahandyq BigTech arasyndaǵy jańa áriptestiktiń bastamasy boldy.
Elimizde Codiplay, Alaqan, CITIX, CEREBRA, OGames, Parqour, ApartX siiaqty jahandyq naryqta tanylyp úlgergen startaptar paida bolýda. Máselen, Codiplay – mektep oqýshylarynyń tsifrlyq saýatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan EdTech kompaniiasy, ol 100 million dollarǵa baǵalanyp otyr jáne búginde Ulybritaniia, Ońtústik Koreia, Saýd Arabiiasy, Túrkiia men Ázerbaijan siiaqty elderdegi 450-den astam mektepte engizilgen.
Qazaqstan endi Saýd Arabiiasy, Singapýr jáne AQSh-ta halyqaralyq tehnohabtar ashyp, IT eksport pen yntymaqtastyqty keńeitip jatyr.
2025 jyly memleket Qazaqstan Venture Group atty 1 milliard dollarlyq venchýrlik qor qurdy. Ol AI-ǵa negizdelgen startaptardy qoldaýǵa baǵyttalǵan. Bul bastama Astana Hub Ventures qoryn tolyqtyryp otyr. Mundai investitsiialar innovatsiiany jedeldetip, jańa tehnologiialyq tolqyndy týdyryp, eldiń IT-ekojúiesin nyǵaitpaq.
Tsifrlandyrý men eńbek naryǵy
Tsifrlyq transformatsiia eńbek naryǵyn da túbegeili ózgertip jatyr. 2024 jyly elde 18 000-nan astam IT kompaniia jumys istep, 187 000 adamdy jumyspen qamtydy – bul ótken jylmen salystyrǵanda 12%-ǵa artyq.
Tech Orda baǵdarlamasy aiasynda 2029 jylǵa deiin 20 000 jańa IT maman daiarlaý kózdelip otyr. Bul tek koderlerdi emes, sonymen qatar jasandy intellekt injenerleri, derekter taldaýshylary, ónim menedjerleri men kiberqaýipsizdik mamandaryn daiarlaýdy da qamtidy.
Búginde Qazaqstan boiynsha 18 aimaqtyq IT-hab jumys istep, talantty jastardy tabý men qoldaýdyń mańyzdy quraldaryna ainalýda.
Alda áli de syn-qaterler bar, biraq qarqyn báseńdegen joq
Jetistikterge qaramastan, Qazaqstan tsifrlandyrýda birqatar qurylymdyq máselelerge tap bolyp otyr: finteh salasyndaǵy naryq shoǵyrlanýy, aýyldyq jerlerdegi internet sapasy men jasandy intellektke tolyq daiyndyqtyń bolmaýy.
Alaida úkimettiń batyl tsifrlyq jol kartasy, institýtsionaldyq úilesimdilik jáne jeke sektordyń belsendi qatysýy Qazaqstannyń damýyn toqtatpaitynyn kórsetedi.
AI infraqurylymynyń damýy jáne startaptardyń jahandyq naryqqa shyǵýy Qazaqstandy tek ózgertip qana qoimai, ony Eýraziianyń tsifrlyq bolashaǵyn qalyptastyryp jatqan derjavaǵa ainaldyryp otyr.
