Sonymen biyl sailaý. Bul sailaý Qazaqstanǵa ne beredi? Artyqshylyǵy men riskteri qandai?
- Eń birinshi, aýyl ákimderin sailaý sózsiz elimizdiń, halyqtyń, qoǵamnyń saiasi mádenietin kóteretin, jergilikti ákimdi sailaý protsesine tikelei qatysý arqyly halyqtyń Konstitýtsiialyq quqyǵy iske asatyn oń ózgeris.
- Qazir ákimderdi jergilikti máslihat bekitedi. Ákimder aýdan ákimine baǵynyshty. Prezident bastaǵan reformaǵa sáikes endi ákimderdi halyq ózi sailaidy. Aýyl ákimderi halyqtyń aldynda táýeldi bolady.
- Aýyl ákiminde salyqtyń 9 nysanynan túsken óz biýdjeti bolady. Burynǵydai aýdan ákimine jaltaqtamaidy. Respýblikalyq biýdjet transferin kútpeidi. Aýyl keńesiniń aldynda esep berip, jergilikti turǵyndarmen keńesip, aýylǵa qajetti jumystardy tikelei ózi sheshim qabyldap iske asyrady.
- Sailaýǵa túsý úshin azamattar ózin-ózi usyna alady. Ol úshin jergilikti sailaýshylardyń 1% qoldaýyn alý shart.
- Elimizde tirkelgen saiasi partiialar da óz kandidattaryn usyna alady. Qazirgi tańda «Nur Otan» partiiasy elimizdiń eń iri saiasi kúshi retinde óz kandidattarynyń tizimin jasaqtaýǵa belsendi túrde kiristi.
- Aýyl keńesi aqyldasyp kandidattar usyna alady.
- Ákim bolamyn degen azamattarǵa qoiylar talaptar da bar. Olar:
- Qazaqstan Respýblikasynyń azamaty bolý.
- Joǵary bilimi bolý.
- Sottalmaǵan bolý.
- Memlekettik qyzmette 1 jyl eńbek ótili bolý nemese aýyl sharýashylyǵy, jeke sektorda, taǵy da basqa salalarda 2 jyl basshylyq qyzmette bolǵan tájiribesiniń bolýy.
- Elimizde 2300 aýyl ákimderi bar. Biyl eńbek ótili aiaqtalatyn 836 ákimdi halyq sailaidy. Aldaǵy ýaqytta barlyq aýyl ákimderi 2023 jylǵa deiin eńbek ótili aiaqtalysymen sailanyp otyrady.
Aýyl ákimderi 4 jyl merzimge sailanady.
Qandai táýekelderi bar:
- Rýshyldyq. Bura tartý oryn alýy múmkin.
- Aýyl ákimderine halyq sanyna orai shtat sany ta jetkilikti berilýi tiis. Mysaly, soltústik óńirde bir ákimniń basqarýynda myń halyq sany bolýy múmkin. Ońtústikte bir aýylda 40 myń halqy bar eldi-mekender de bar. Al qazirgi tańda shtat sany ekeýinde de 5-6 maman. Siz 5-6 mamanmen myń adamǵa nemese 40 myń azamatqa qyzmet kórsetýdiń sapasyn salystyryp kórińiz.
Menińshe bul riskterden qorqýdyń qajeti joq. Praktikalyq turǵyda sailaý halyqtyń saiasi saýatyn, mádenietin arttyratyn bolady. Alǵashqyda bura tartatyn faktiler ishinara kezdesýi múmkin bolsa da ýaqyt óte bilikti, bilimdi ákimderdi sailaǵan kórshiles aýyldardyń qalai kóterilgenin kórgen el de oilana bastaidy. Túsinedi. Saiasi pragmatizm qoǵamdyq sanaǵa qonady. Demokratiia osyndai tájiribemen qalyptasady negizi. Biz aýyl ákimderin sailaityn tómengi etaptan bastap bul joldan ótýimiz qajet.
Al, ákimderge halyq sanyna orai shtat berý máselesi aldaǵy ýaqytta oń sheshimin tabýy tiis.
Qalai degenmen sailaýdyń qalai ótetini saiasi partiialarǵa da bailanysty. Qandai kandidattar usynady? Jergilikti saiasi básekege qalai daiyndalady degen suraq bar. Qazir «Nur Otan» partiiasy saiasi naýqanǵa jan-jaqty daiyndyqqa kóshkendigi anyq. Bul aksioma. Realizm.
Ózge saiasi kúshterden mundai belsendilikti kórmei turmyz. Baiaý qimyldaý baiqalady.
Jalpy aýyl ákimin sailaý bul birinshi saty. 2024 jyldan keiin aýdan ákimderin sailaimyz. Keiin kentter men qala ákimderin, túbi oblys ákimderin sailaityn núktege de kelemiz. Bul demokratiia men básekeli saiasi júieni ornatýdyń Qazaqstandyq joly. Pragmatikalyq turǵyda tarazy basyna salynǵan, strategiialyq eseptelgen, satylap ózgerýdi iske asyratyn prezident Qasym-Jomart Toqaev bastaǵan týra jol. Memlekettik múddeni qorǵaǵan, halyqtyń únine qulaq asqan, qoǵamnyń qalaýyn iske asyrýǵa kóshken bizdiń jol. Laiym sátti ári el úshin berekeli jol bolsyn. Biz qýatty, órkenietti Qazaqstandy birge ornatamyz!
Baýyrjan SERIKBAEV, bloger
