Vashington men Pekin ózara baj salyǵyn tómendetýge kelisip, 90 kúndik ýaqytsha bitim jariialady. Bul jahandyq saýda shielenisin tejeý boiynsha jasalǵan alǵashqy naqty qadam bolyp otyr. Sondyqtan álem bul jańalyqty óte jaqsy qabyl aldy. Toqyrai bastaǵan álemdik naryqtarǵa da qaita jan bite bastady. Jalpy, búgingi materialymyzda bul qubylystyń Qazaqstan ekonomikasyna áserin zerdeleitin bolamyz, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Qytai men AQSh tarapynyń bul kópten bergi alǵashqy betpe-bet júzdesýi boldy. Kelissózder segiz saǵatqa sozyldy. AQSh-tyń jańa Qarjy ministri Skott Bessent kelissóz aldynda: "Eshkim de aradaǵy qarym-qatynasty úzýge múddeli emes" dep málimdedi.
Kelisssózder qorytyndysy boiynsha mynandai naqty sheshimder qabyldandy:
- AQSh tarifterdi 145%-dan 30%-ǵa deiin tómendetedi.
- Qytai tarifterdi 125%-dan 10%-ǵa deiin túsiredi.
- Taraptar kelissózderdi turaqty túrde jalǵastyrý úshin ortaq mehanizm qurady.
- Negizgi maqsat – eki el arasynda "turaqty ári teńgerimdi seriktestikti" ornatý.
Bul sheshimder osy kelissózder qorytyndysyn syrttai baqylap otyrǵan investorlar úshin óte jaǵymdy jańalyq boldy.
"Sebebi, birinshiden, baj tarifteriniń tómendeýi import taýarlardyń arzandaýyna jol ashyp, nátijesinde álemdik infliatsiiaǵa túsetin qysymdy azaitady. Ekinshiden, saýda-sattyqtaǵy shielenis báseńdegen saiyn shikizat pen valiýta naryǵyndaǵy turaqsyzdyq ta birte-birte basyla bastaidy. Úshinshiden, aimaqtaǵy transporttyq-logistikalyq baǵyttar men jetkizý tizbekteri qaita jandanyp, bul naryqtarǵa jańasha serpin bere alady", dep jazady Telegram-daǵy Tengenomika arnasynyń avtory Rýslan Sultanov.
Mundaida Qazaqstan úshin, ásirese, munai baǵasy men Aziia naryqtarynyń reaktsiiasy mańyzdy. Iýan baǵamyndaǵy ózgeris pen onyń janama túrde teńgege áseri de bolýy múmkin. Eýraziialyq ekonomikalyq odaq (EAEO) pen Qytai arqyly ótetin taýar jetkizý marshrýttarynyń ózgerý yqtimaldyǵy da bar.
"Eń bastysy, Jenevadaǵy bul "jattyǵý" – túbegeili beibitshilikke kelý emes, ýaqytsha alynǵan demalys ýaqyty ǵana. Bul arada basty másele – baj salyǵyn jai ǵana tómendetýde emes, eki alyp derjava endi bir-birine senim arta alady ma degende. Eki tarap osy 90 kúndik "bitimdi" jahandyq saýdanyń jańa "sáýlet nysanyna" ainaldyrýǵa daiyn ba, álde burynǵydai qaitadan bir-birine kiná artyp, tarifterdi kóterýge kóshedi me?", - deidi Sultanov.
Rasynda, osy kelissózderden keiin álemdik naryqtarda jan bite bastady. Máselen, quny 60 dollardan da tómendei túsken Brent markaly munaidyń bir barreli 66 dollarǵa deiin qaita kóterildi. Bul da geosaiasattyń naryqtarǵa aitarlyqtai yqpalyn aiqyn ańǵarta alady. Biýdjeti munai tabysyna bailanǵan Qazaqstan úshin mundai geosaiasi "oiyndar" qaýipti ekeni anyq. AQSh pen Qytaidan bólek OPEK reaktsiiasy da elimizdi arakidik ornynan qozǵaýǵa túrtki bolyp qoiady. Ekonomist Almas Chýkin sońǵy áreketterge baǵa bere otyryp, munai dáýiriniń aqyry taiap qalǵanyn kúni keshe bajailady. Ásirese, ol baǵasy jaǵynan munai burynǵy tartymdylyǵanan aiyryla bastaǵanyna basa nazar aýdartady. Sóitken maman bizdiń munai dáýiriniń aiaqtalyp kele jatqanyn moiyndaý kerektigimizdi, ekonomikany tez arada ártaraptandyrýǵa kóshýimizdi usynady. "Qazaqstan shikizatqa táýeldi ekonomika tuzaǵynan qutylýdyń jolyn dereý izdeýi tiis. Áitpese, munaimen birge ózimiz de "qurdymǵa" kete barýymyz ǵajap emes", - deidi ol bul rette.