2020 jyly Tótenshe jaǵdailar ministrligi qurylǵannan keiin Qazaqstan turǵyndary men bizdiń qutqarýshylar kúrdeli synaqtarǵa tap boldy. Osy jyldar ishinde biz pandemiialyq jáne karantindik shekteýlermen, órttermen, sý tasqyndarymen, qar kóshkinderimen, jarylystarmen jáne óndiristegi apattarmen kúrestik. Kóliktegi tótenshe jaǵdailarǵa bailanysty shaqyrtýlarǵa bizdiń qutqarýshylar jii barýǵa májbúr boldy. Jalpy, búgingi kúnge deiin tótenshe jaǵdailardan kelgen shyǵyn 5 milliard teńgeden asqan eken. Sonymen birge 14,6 myń tótenshe oqiǵanyń saldaryn joiý sharalary júrgizildi.
Tótenshe jaǵdailar ministrliginiń málimetinshe, Ózbekstannyń Syrdariia oblysyndaǵy sý qoimasynyń bógetteriniń birinde 2020 jyldyń 1 mamyrynda bolǵan jarylystyń saldaryn joiý qiynǵa soqty. Sol kúnderi vedomstvonyń resmi aqparat kózine mynadai derek jariialandy: «Ózbekstandaǵy sý qoimasy bógetiniń buzylýynan aitarlyqtai materialdyq shyǵyn keldi.
Resmi habarlamanyń astarynda sý qoimasyna jaqyn ornalasqan aýdandardyń 11598 turǵynyn evakýatsiialaýǵa atsalysqan qutqarýshylarymyzdyń janqiiarlyq eńbegi jatyr. Sodan keiin myńnan astam qazaqstandyqtardyń úileri sý astynda qaldy. Qaiǵyly oqiǵa saldarynan tórt adam qaza taýyp, bireýi habar-osharsyz ketti. Bul tek 1 mamyr kúngi sandar. Al 2 mamyr kúni tańerteń 14 eldi mekennen 31 myń adam evakýatsiialanýǵa májbúr boldy. Ol kezde qutqarý jumystaryna 986 adam men 180-nen astam tehnika jumyldyryldy. Adamdardy ǵana emes, aman qalǵan maldardy da kóshirýge týra keldi. Al bizdiń qutqarýshylar budan keiin demalý men uiqy degendi umytyp, janqiiarlyq jáne batyldyq tanytty, tynym tappai adamdardy qutqardy.
Biraq sý tasqynynan da joiqyn jáne qaýiptisi – órt. Al «tilsiz jaý» Qazaqstanǵa jii shabýyl jasady. Ótken 2022 jyly órt qaýipti kezeń bastalǵannan beri respýblikada 800 orman jáne 111 dala órti oryn alǵan. Aýqymy men zalaly boiynsha eń úlkeni ótken jyly Qazaqstannyń soltústiginde, Qaraǵandy, Almaty oblystary men Shyǵys Qazaqstan aimaǵynda boldy. Olar 100 myń gektar ormandy jaipap ótti.
Kóptegen otandyq BAQ Qostanai oblysy Áýliekól aýdanyna qarasty Basaman jáne Semiozernyi orman sharýashylyǵy bólimderiniń aýmaqtarynda alǵashqy órtter bastalǵanyn jarysa jazdy. Orman órti bir aptadan astam ýaqyt boiy jurtty ábigerge saldy. Órt 43 myń gektar aýmaqty sharpyǵan. Al eki eldi mekendegi 91 turǵyn úi zardap shekti. 12 adam dene jaraqatyn alyp, kúiik shalyp, jeńil jáne ortasha dárejede ýlanyp, bireýi qaitys boldy. Sondai-aq 137 bas mal men 130 qus óldi. Ǵalymdar men ekologtar órt saldarynan búlingen aimaqtyń ekojúiesin qalpyna keltirýge shamamen 100 jyl qajet dep esepteidi.
Biraq tótenshe oqiǵalar legi munymen shektelgen joq, Qazaqstannyń basqa aimaqtarynda da ormandardy órt shala bastady. Sonyń saldarynan elimizdiń orman qorynyń shyǵyny 92 567 gektardy qurady. Al bizdiń qutqarýshylar ózderiniń naǵyz kásipqoi ekendikterin taǵy da dáleldedi. Qostanai oblysyndaǵy tabiǵi órtterdi joiý jumystarynan soń, Aqmola oblysynyń Tótenshe jaǵdailar departamenti 10 qutqarýshyny «Tótenshe jaǵdailardyń aldyn alý jáne joiýda janqiiarlyq tanytqany úshin» medalimen jáne 14 azamatty «Qutqarý operatsiialaryndaǵy belsendiligi úshin» tósbelgisimen marapattady. «Tótenshe jaǵdaidaǵy erligi úshin» tósbelgisi – 11, Qazaqstan Respýblikasy Tótenshe jaǵdailar ministrliginiń gramotasy – 10, Qazaqstan Respýblikasy Tótenshe jaǵdailar ministrliginiń Alǵys haty 7 qyzmetkerge tabystaldy. Aqmola oblysy Tótenshe jaǵdailar departamentiniń 5 qyzmetkeri el Prezidentiniń Alǵys hatyna ie boldy.
Kóp uzamai Qostanai oblysyndaǵy órtti sóndirý kezinde erekshe kózge túsken qutqarýshylardy Qazaqstan Respýblikasy Tótenshe jaǵdailar ministri marapattady. Áýliekól aýdanynyń órt sóndirý bólimderi men beketteriniń mamandary medaldar men tósbelgilerge ie boldy. Olardyń birqatary Qazaqstan Respýblikasy Tótenshe jaǵdailar ministrliginiń Qurmet gramotalarymen jáne alǵys hattaryn enshiledi. «Eren eńbegi úshin» medali barlyǵy 48 azamatqa buiyrdy. Memleket basshysy Qostanai oblysyndaǵy órtti sóndirýge qosqan úlesi úshin 20 qazaqstandyqty ózi marapattady.
Qazaqstandyq qutqarýshylar órt kezindegi qutqarý jumystarynda birneshe ret batyldyq pen kásibilik kórsetti. Ótken jyldyń qarasha aiynyń ortasynda elordadaǵy kópqabatty úide bolǵan órt kezinde qutqarýshylar naǵyz qaharman ekendikterin dáleldedi. Olardyń erlik isteriniń nátijesinde bes adam órt qaqpanynan aman qaldy. Degenmen bir Órt sóndirýshiniń denesin 80 paiyz kúiik shalǵan. Ókinishke qarai, ol birneshe kúnnen keiin jansaqtaý bóliminde kóz jumdy. Taǵy bir jaýyngerdiń qoly men betin qatty kúiik shaldy, biraq aman qaldy.
Qyzmettik boryshyn oryndaý kezinde kórsetken batyldyǵy men adaldyǵy úshin Astana qalasy Tótenshe jaǵdailar departamenti Órt sóndirý jáne avariialyq-qutqarý jumystary qyzmeti jedel kezekshisiniń kómekshisi Asqar Zabikýlin qaitys bolǵannan keiin 1-dárejeli «Aibyn» ordenimen marapattaldy. Sonymen qatar, Zabikýlin «Jyl qaharmany» atalymy boiynsha ulttyq «Altyn adam» syilyǵymen marapattaldy. Bul nagradanyń arnaiy músini órt sóndirýshiniń áieline syiǵa tartyldy. Sonymen qatar el astanasyndaǵy kóshege órt sóndirýshiniń esimi berildi. Asqardyń artynda eki kishkentai qyzy qaldy.
Sondai-aq, Astana qalasy Tótenshe jaǵdailar departamenti Órt sóndirý jáne avariialyq-qutqarý jumystary qyzmeti №10 órt sóndirý bóliminiń komandiri Aian Kempirov III dárejeli «Aibyn» ordenimen marapattaldy. Qazaqstan Respýblikasy Tótenshe jaǵdailar ministri marapatty tapsyrý kezinde Aian Kempirovtyń anasyna ulyn erjúrek etip tárbielegeni úshin alǵys aitty.
Sol siiaqty, Qostanaida aǵa serjant Erlik Suraǵanov dosymen birge 73 jastaǵy zeinetkerdi órtenip jatqan úiden aman-esen alyp shyqqany bar. 2022 jyly prezident Jitiqaradan kelgen politseige «Erligi úshin» medalin tabys etti.
Al Pavlodarda órt sóndirýshi Marlen Ábenov demalys kúni óziniń kópqabatty úiiniń shatyrynyń astynan tútin shyǵyp jatqanyn baiqap qalady. Ol birden toǵyzynshy qabatqa kóterilip, tórt adamdy, onyń ishinde áiel men balany syrtqa alyp shyǵardy. Qaitadan dereý jertólege júgirip baryp, ústine sý quiyp, jalyndy sóndirýge kiristi.
Qazaqstandyq qutqarýshylar eshkimge kómek kórsetýden bas tartpaidy. Máselen, Soltústik Qazaqstan oblysynda Tótenshe jaǵdailar ministrliginiń qutqarýshylary Esil ózeni mańyndaǵy qalyń toǵaida bir táýlikke jýyq ýaqyt boiy ábden qajyp-qaljyraǵan elikterdi qutqarǵan bolatyn. Olar qalyń qarda qimylsyz jatyp qalǵan eken. Kelgen qutqarýshylar dala janýarlaryn kólikke zembilmen aparyp, orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúniesi inspektsiiasynyń mamandaryna tapsyrǵan. Elikterdi qutqarǵan qutqarýshylar - Aibol Otarbaev, Samat Ahmetjanov, Kárim Baitýhanov jáne Edil Zikrin. Olar buǵan deiin itterge, tipti aqqýlarǵa da kómekteskenderin eske alady.
Qazirgi tańda da qutqarýshylar men órt sóndirýshilerdiń ár minýty qarbalasqa, qaýip-qaterge toly. Óitkeni, jylytý maýsymy bastalyp jatyr. Ázirlik sharalarynan bólek, naqty tótenshe oqiǵalar da jiilep tur. Órt sóndirýshiniń ár shaqyrýdan aman-esen otbasyna oralatynyna eshkim kepildik bere almaidy. Sol sebepten de olar qaharmen deýge ábden laiyqty.
Ashat QOIShYǴARAULY
