Reuters agenttiginiń taratqan aqparatyna sensek, búginde Qytai Reseiden góri Túrkimenstannan gaz qubyryn tartýǵa yqylasy aýyp otyr.
7 jyldan beri Resei Qytaiǵa qarai «Silý Sibiri-2» gaz qubyryn tartyp, jylyna qosymsha 50 mlrd tekshe metr kógildir otyndy eksporttaýdy kózdegen-di.
Biraq óńirdegi saiasi ahýaldy basshylyqqa alǵan Qytai Reseidiń arzan gazynan bas tartyp, ózderine qajetti kógildir otynnyń qomaqty bóligin Túrkimenstannan tasymaldaýdy jón dep tapty.
Qytai túrkimen gazy 30%-ǵa qymbat bolsa da, osy baǵytty tańdady. Aldaǵy ýaqytta túrkimender «Line D» gaz qubyry arqyly Qytaiǵa jyl saiyn taǵy da 30 mlrd tekshe metr gaz eksporttaityn múmkindikke ie bolady.
Osylaisha Qytai «Silý Sibiri-2» gaz qubyrynyń qurylysyn taǵy da belgisiz merzimge shegerdi.
– Dál qazir Qytai Ortalyq Aziia aýmaǵynda energetikalyq infraquyrylymdarǵa investitsiia salýdy oń sheshim dep qabyldaidy. Óitkeni, Ortalyq Aziianyń energetikalyq jelilerin damytý isi Qytai úshin strategiialyq mańyzdy másele bolyp tur. Bul jerde kommertsiialyq turǵydan paiymdaý qatelik bolady, – deidi Reuters agenttigine pikir bildirgen belgisiz qytailyq sheneýnik.
Taiaýda Financial Times basylymy da «Sila Sibiri-2» gaz qubyryn tartýǵa qatysty kelisimderdi keiinge qaldyrǵanyn jazǵan bolatyn.
Al osydan birshama ýaqyt buryn Qytaiǵa resmi saparmen barǵan Resei premer-ministri Mihaila Mishýstin de bul isti tezdetýge kúsh salǵanymen, onyń áreketinen túk shyqpady. Qytai qazir Resei men Ýkraina arasyndaǵy soǵystyń qalai aiaqtalatynyn kútip, ańysyn ańdýda.
Búginde Qytai syrttan qomaqty gaz satyp alatyn dúniejúzindegi úsh eldiń biri. Olar ózderine qajetti kógildir otyndy gaz qubyry arqyly Resei, Mianma jáne Ortalyq Aziia (negizinen Túrkimenstan) elderinen tasymaldaýda. 2022 jyly Qytai gaz qubyrlary arqyly 45,8 mln tonna kógildir otyn tasymaldaǵan. Bul Qytaidyń tutynatyn jalpy gazynyń 17%-yn ǵana quraidy.
Sonymen qatar Qytai ótken jyly 63,4 mln tonna suiytylǵan gazdy da ózge elderden satyp aldy. Budan suiytylǵan gaz Qytaidyń surynysyn 41%-ǵa qanaǵattandyryp otyrǵanyn baiqaimyz.
Qazir Qytaiǵa ainalasyndaǵy elderden gaz qubyry arqyly kógildir otyndy tasymaldaý asa tiimdi bolyp tur. Sol sebepti jaqyn ýaqytta Qytai ózine qajetti gazdyń 20%-yn gaz qubyrlary arqyly tasymaldaýǵa kúsh salady.
Qytai 2014 jyly «Line D» gaz qubyryn salýdy oiǵa alǵanda onyń quny 6,7 mlrd dollarǵa baǵalǵan bolatyn. Kúni keshe ǵana Sianda ótken «Ortalyq Aziia jáne Qytai» forýmynda tóraǵa Si Tszinpin Ortalyq Aziiadaǵy Qytaiǵa tartylǵan tórtinshi gaz qubyryn tezdetip salýǵa pármen bergeni belgili.
Ótkeni jyly Qytaidyń Túrkimenstannan eksporttaǵangazy 35 mlrd tekshe metrdi quraǵan bolatyn. Al dál osy ýaqytta Reseiden tasymaldaǵan gazdyń kólemi 16 mlrd tekshe metrge (4 mlrd dollar) jetken-di.
Eger «Line D» gaz qubyry salynatyn bolsa, Qytaiǵa negizgi gaz eksporttaýshy el Túrkimenstan bolady. Al bul jait Reseidiń arqasyna aiazadai batatyna aitpasaq ta túsinikti.
