Astanada álemge áigili ǵalym, geosaiasatker, fýtýrolog Parag Hannanyń qatysýymen «Geosaiasi shielenis jáne klimat ózgeristeri dáýirindegi jańa Jibek joldary» taqyrybynda public talk ótti. Sharany Qalam.global mýltimediialyq jobasy Halyqaralyq qatynastar jónindegi qazaqstandyq keńes qoldaýymen uiymdastyrdy, – dep habarlaidy Dalanews.kz.
Kezdesý barysynda Parag Hanna álemdik geosaiasat, demografiia jáne kóshi-qon modelderiniń bolashaǵy týraly kózqarasyn bólisti. Onyń sózinshe, qazirgi kúni úsh aimaqtyń, atap aitqanda, «Batys Aziia» men Shyǵanaq elderi, Ońtústik-Shyǵys Aziia jáne Ortalyq Aziianyń arasyndaǵy qarym-qatynas dinamikasy erekshe qyzyǵýshylyq týdyrady.
– Bul múmkindikter aimaqtary. Sońǵy jyldary oǵan kiretin memleketterdiń arasyndaǵy qarym-qatynas jyldam nyǵaiyp keledi. Bul aimaqty jańa Jibek joly dep atasaq bolady, al álem halqynyń basym bóligi osy úshburyshtyń ishinde ómir súredi. Qazaqstan ol úshburyshtyń joǵarǵy buryshynda tur: ózderińizdi dál osylai pozitsiialaýǵa keńes berer edim, – dep atap ótti ǵalym.
Onyń aitýynsha, qazirgi álemde baiqalyp otyrǵan úlken kólemdegi migratsiia – joǵalmaityn protsess jáne buryn-sońdy bolmaǵan deńgeide qajet qubylys.
Aldaǵy onjyldyqtarda adamdar álemniń halqy tyǵyz ornalasqan aimaqtarynan jappai qonys aýdarady, al jan basy sany az aýmaqtar, kerisinshe, kóbeiip, jańa órkeniet ortalyqtaryna ainalýy múmkin. Osy turǵyda Hanna Ortalyq Aziianyń erekshe áleýetin atap ótti.
Ǵalymnyń aitýynsha, Qazaqstan men onyń kórshileri geografiia turǵysynan erekshe jerde turǵanynyń arqasynda ýshyǵyp kele jatqan geosaiasi shieleniske qaramastan, álemdik derjavalar arasyndaǵy kópir bolyp, bailanystar men ekonomikalyq almasýdyń damýyna yqpal ete alady.
– Osyndai iri órkeniet ortalyqtarynyń biri atanýǵa Qazaqstannyń áleýeti jetetini sózsiz. El qazir aimaqtaǵy talanttar úshin magnit bolyp otyr. Sáikesinshe, Qazaqstan búkil álem boiynsha jalpy sany 4,5 mlrd adamdy quraityn jas talanttarǵa arnalǵan hab retinde ózin kórsete alady, – dep málimdedi sarapshy.
– Jekelei alǵanda, ǵalymnyń pikirinshe, Qazaqstandaǵy Almaty qalasy qaýipsiz, qarjy turǵysynan qoljetimdi jáne klimatqa qolaily ómirlik oryn izdegen túrli eldegi «tsifrlyq kóshpendilerdiń» jas býyny úshin jahandyq tartylys ortalyqtarynyń birine ainalýy múmkin.
Almatynyń klimaty, infraqurylymy jáne turǵan jeri ómir sapasy men emin-erkin júrip-turý ortasyndaǵy tepe-teńdikti baǵalaityndar úshin unamdy faktorlarǵa ainalýda, – dep atap ótti Parag Hanna.
Globaldy ózgerister men turaqty damý qajettiligi turǵysynan Qazaqstan sheteldik investitsiialardy tartý, klimattyq turaqtylyq, azyq-túlik qaýipsizdigi jáne ónerkásiptik áleýet siiaqty negizgi salalarda joǵary kórsetkishterge ie bolyp otyr.
Degenmen, ǵalymnyń pikirinshe, Qazaqstanǵa pozitsiiasyn odan ári nyǵaitý úshin valiýtalyq turaqtylyq pen innovatsiialar damytýǵa jáne áleýmettik progress pen jalpy turaqtylyqty ilgeriletýge mán berý qajet.
– Infraqurylymǵa salynatyn investitsiialar, JIÓ kórsetkishterin jaqsartý jáne ekologiialyq ári tehnologiialyq baǵyttardaǵy ósýdi qoldaý Qazaqstanǵa básekelestik artyqshylyqtaryn kúsheitýge jáne adami kapitaldy qosa alǵandaǵy túrli resýrsty kóbirek tartýǵa kómektesedi, – dep málimdedi Parag Hanna.
