Táýelsizdik... jańa býyn
«Nesibeńdi artyq etse, Táńir etti». Osy sózdi oqyǵan saiyn jastaiynan biikke umtylǵan jáne ózi oilaǵan jetistikterge qinalmai jetken jandar týraly oilaisyń. Dúnie shirkin, qalai qubylsa da, óziniń nesibesin eselep, ózgege de qamqor bolǵan azamattardyń artyqshylyǵy, ikemdiligi, básekege qabilettiligi bilinip turady.
Alaida, solardyń ishinen sýyrylyp shyǵyp, el isine erte aralasqan Nurlan Qapparovty biletinder ol qashan da aqkóńil, biýrokratiiadan alys jan edi deidi. Ózi basqarǵan kez kelgen isti sońyna deiin tyndyrmai, tiianaqtamai, qyzmetkerleriniń sózin qulaq qoiyp tyńdap, ońdy sheshim shyǵarmai, kóńili jai tappaityn basshy bolǵanyn aitatyndar kóp. Osy qasieti ony kópshildikke, shynaiylyqqa peiildi etti. Kez kelgen salany basqarsa da, janyna maqtan súier jáne maqtaǵandy jan súier jylpostardy emes, shyn iskerdi, kásibi mamandardy jinai bildi. Jas basshynyń jebeýimen, úiretýimen qanattanyp, bul kúnderi biregei mekemelerdi basqaryp júrgender qanshama? Olardyń kóbi óndiris, ekonomika, energetika salasyn basqaryp, eldiń damýyna óz úlesterin qosýda.
Qapparovtyń ómirbaiany tek jetistikterden quralǵan. Almatyda qarapaiym otbasynda dúniege kelgen ol alǵashqylardyń biri bolyp Garvard ýniversitetiniń Dj. Kennedi atyndaǵy Joǵary basqarý mektebin bitirip, batystyq bilimdi alǵan jastardyń kóshin bastady. Injener-ekonomist, memlekettik basqarý magistri atanǵan onyń basqarý qabileti jastaiynan baiqaldy. Nebári 22 jasta ózi «Aktsent» kompaniiasyn qurdy. Budan soń «QazTransOil», «Qazaqoil», energetika jáne mineraldy resýrstar vitse-ministri, «Qazinvestbank» direktorlar keńesiniń tóraǵasy, Qorshaǵan orta ministri qyzmetterin atqardy. Árbir qyzmetinde óziniń halyq úshin jumys atqaratynyn dáleldei bildi. Onyń qyzmet joly ekonomikalyq salaǵa negizdelgenimen, táýelsizdik tusyndaǵy eń negizgi máselelerge aralasty. Ásirese, syrttan investitsiia tartýǵa bar kúshin jumsap, kópvektorly ekonomikalyq bailanysty nyǵaitý úshin qolda bar múmkindiktiń bárin paidalandy. «QazTransOil», «Qazaqoil» kompaniialaryn basqara júrip, munai-gaz sektoryndaǵy sheteldik yqpaldastyqty tereńdetti ári qazaq ekonomikasynyń munaiǵa táýeldi ekenin eskerip, jas memlekettiń barynsha saýatty qadam jasaýyna ózindik úlesin qosty.
Ol osy kompaniialardy basqarǵan jyldar Batys, Resei, Qytai arasyndaǵy teńdikti, birjaqtyly táýeldi bolmaýdy kóp oilastyrǵanyn sala mamandary aitady. Demek, saýatty menedjer retinde qazaq múddesin batyl qorǵady deýge bolady.
Baiý úshin ne isteýge bolady?
Ol bilikte qyzmet atqarǵanymen, óziniń de tabysyn qorǵai bilgen sanaýly azamattyń biri. Iá, ministrlik qyzmettegilerdiń báriniń qaltasy juqa emes. Degenmen, óz múddesi úshin halyqtyń qaltasyna qol suǵatyn suǵanaq piǵyldan ada ǵumyr keshti. Ol bilikke baiý úshin emes, bailyǵyn eseleý úshin de emes, óz tájiribesiniń arqasynda keldi. Batystyq printsip boiynsha bai bolmasańyz, bilikke kelý qiyn. Óitkeni, ash qursaqtar ardan attaýǵa úiir. Qazir shendi-shekpendiniń kóbi temir torǵa qamalyp, qyzmetten de, abyroidan da aiyrylyp qap jatady. Óitkeni, olarda baiyǵysy, aldyńǵy lekke qosylǵysy keledi. Ol úshin ne isteýge bolady? Iskerligi joq bolsa, halyq qazynasyna qol suǵady. Tender – mai shelpek. Esebin japsa, para alsa, jalǵan kompaniia ashsa, soǵan sanalýynyń ózi muń qarjyny aýdarsa... Mundai kásippen bir ret shuǵyldanǵan adam, ekinshi joly taǵy qaitalaidy. Birte-birte kádýilgi kásip qylady. Aqyry... Al Qapparov ol topqa kirmeidi. Sebebi, ol 22 jasynda-aq jeke kompaniia quryp, óz isin bastai bilgen. Naryqtyq júieniń qyr-syryn jetik bilgendikten, qaita qurý men jekeshelendirý kezinde daiynǵa umtylmai, biznespen ainalysqan. Ol bul isin jyl ótken saiyn jandandyrdy. Sonyń arqasynada Qazaqstandaǵy 50 baidyń qataryna endi.
Qysqasha aitqanda, onyń iskerligi bilikke kerek boldy jáne mundai múmkindikti ońymen paidalanyp, ózi úshin de, el úshin de qyzmet atqardy.
Aitalyq, Qapparov Qorshaǵan orta ministri bolyp turǵan kezinde reseilik «Proton» jerimizge qulady. Búkil áleýmettik jeli, BAQ tabandy túrde Reseiden ótemaqy talap etti. Ministr Qapparovtyń búgejektemei, jaltarmai, Reseiden qomaqty qarjy tóleýdi qolqalaǵany sol kez... Átteń, ol bul armanyna jetpedi. Jetkizbedi. Óitkeni, kóp ótpei «Qazatomóndiris» ulttyq kompaniiasyna aýysyp ketti.
Kimge kómekteser edińiz?
Eger Sizde aqsha bolsa jáne bilik bolsa, kimge kómekteser edińiz? Týysyńyzǵa. Túsinikti. Jaqyn-juraǵatyńyzǵa. Ol da túsinikti. Al odan da zor múmkindigińiz bolsa she? Kedei-kepshikke, joq-jitikke me? Árine. Solai etýge bolady. Qaiyrymdy kimge jasasań da artyqtyq etpeidi. Al Qapparov negizinen jastarǵa, jas bolǵanda da bilimge qushtar balalarǵa kómektesti. Almatydaǵy daryndy balalarǵa, shetelde oqyǵysy keletinderge, ózgeshe oilaý qabileti bar jastarǵa bar kómegin jasady. Bul týraly akademik Asqar Jumadildaev Nurlan Qapparovty jerleý rásiminde barsha jurtshylyq aldynda aitty. Biz biletin matematik kóp adamǵa kóńil úshin madaq aitpaityn kisi. Demek, Qapparov týraly jaqsy bilgendikten, onyń kómegi arqyly bilim alǵan shákirtteri bolǵandyqtan óz pikirin bildirdi. Bul da Qapparov áleminiń bir bólshegi. Onyń jaqsylyǵyn kórgen jastar áli-aq elge oralyp, el damýyna úles qosady degen oidamyz.
Jumbaq ólim
Qapparov Beijińde jumbaq jaǵdaida qaza boldy. Onyń syry áli ashylǵan joq. Bálkim, uzaq ýaqyt keter... Biletinder, Reseilik tyńshylar ajal qushtyrdy deidi. Tipti, shetel aqparaty da bul týraly jariia etti. «Qazatomóndiris» kompaniiasyn Shkolnik basqaryp turǵanda reseilikterdiń úles-salmaǵy artyp, kiristiń deni solardyń qolyna túskenin de aityp júr. Qapparov soǵan qarsy boldy ári Muhtar Jákishev bastaǵan isti ary jalǵastyrýǵa niet etti degen sybys bar. Muhtar Jákishev bolsa ýran óndirisin Japoniiamen birlesip igerýge talpynǵandyqtan, reseilikterdiń arandatýymen túrmege túskenin gazet-jýrnaldar talai márte jazǵan edi. Eger sol aqparattarǵa súiener bolsaq, Qapparov óliminde bizge beimálim jumbaq jatý múmkin. Taǵy bir derek kózderi Beijińde aiaq astynan qaza bolǵan ony teksertpesten, birden súiegin elge ákelip, asyǵys jerlegenin aitady...
Bul – biz bilmeitin oiyn. Saiasi oiyn. Bir qorqatynymyz, mundai oiyndardyń qurbandary kóbeimese eken...
Qapparov – fenomen. Ol jańanyń basy bola bildi. 45 jastyq ǵumyrynda talai biikti baǵyndyryp úlgerdi. Úlgermegen isteri tipten kóp...
