Búgingi qoǵamnyń tirshilik aǵymyn jastardyń kózimen qarap kórsek, kóp dúniege jańasha boilaýǵa bolatynyna kóz jetkizer edik. Qazir túrli salada jetistikterge jetken qazaq jastarynyń qatary kóp. Elimizdiń áleýmettik-ekonomikalyq ahýalyna úles qosqan azamattardyń biri – Asqar Belekbaev. Saiahattaý arqyly aqparat jinap, damyǵan elderden tájiribe jinaqtap, marketing salasynda oqyǵany men toqyǵany mol Asqar Elgeldiulymen mamandyqqa baýlýdyń ereksheligi jaily, ǵumyr boiy oqý men izdenýdiń jańa zaman talabyna úilesýi týraly, sondai-aq, elimizdiń ekonomikasy men jańa tehnologiialar týraly pikir almasyp, áńgimelesken edik.
– Búginde Qazaqstannyń qarqyndy damý úrdisin munai-gaz salasynsyz elestetý múmkin emes, – deidi Asqar Belekbaev. – Desek te bolashaqta el ekonomikasynyń negizgi qozǵaýshy kúshi retinde munai-gaz salasy ekinshi, úshinshi satyǵa tómendep, jańa tehnologiialarǵa jol berýi kerek.
Óitkeni, qazir ekonomikanyń damýyna joǵary kásibilik pen tehnikalyq daǵdylar asa qajet. El azamattarynyń úilerindegi jylý men jailylyq, kóptegen kásiporyndar men óndiristerdiń qyzmetin tsifrlandyrý jolyna túsirýde. Kúndelikti ómirimizge zaman innovatsiialyq tehnologiialardy engizýdiń mańyzy zor. Sondyqtan elimiz zamanaýi tehnologiialardyń tilin bileiin mamandardyń sanyn arttyrý kerek, – deidi maman.
Asqar Elgeldiulynyń aitýynsha, bolashaqta álemdegi munai-gaz salasyndaǵy óndiristik protsestermen qosa, túrli salalar aitarlyqtai ózgeriske ushyraidy. Aldaǵy ýaqytta kaska kigen munaishynyń beinesi tarih qoinaýynda qalyp, 10-15 jyldan keiin munai óndirý úshin shalǵai daladaǵy vahtalyq aýylda turýdyń qajeti bolmai qalady. Jumystyń kóp bóligin qalada otyryp basqarýǵa bolatyn múmkindik týyp, negizigi jumystardyń kópshiligin robottar atqarady. Kásiporyndardyń, óndiris protsesteriniń tsifrlyq modelderin qurastyratyn IT-maman bolady.
– Ónim shyǵarý, óńdeý jumystarynyń damýy halyq pen taýar óndirýshilerdiń altyn kópiri bolǵan marketingterdiń kómeginsiz júzege asýy neǵaibyl. Óitkeni, ekonomikanyń qozǵaýshy salasy – marketing. Marketing – sharýashylyq sheshimderdi qabyldaý úshin naryqta oryn alyp jatqan úrdisterdi muqiiat esepke alýdy qarastyratyn kapitalistik kásiporyndy basqarý júieleriniń biri.
Marketing maqsaty – óndiristiń qoǵamdyq suranysqa, naryq talaptaryna sáikes bolýy úshin jaǵdai jasaý, naryqty zertteý, ónim ótkizýdi qarqyndatý, taýarlardyń básekelestik qasietin joǵarylatý boiynsha uiymdastyrýshylyq – tehnikalyq sharalar júiesin qurastyrady.
Jalpy marketingtiń negizgi qyzmetteri – suranysty, baǵa qalyptastyrý máselelerin, jarnama men ótkizýdi yntalandyrýdy zertteý, taýar assortimentin, ótkizý men saýdalyq operatsiialardy josparlaý, taýarlardy saqtaý, tasymaldaý, saýda-kommertsiialyq personaldy basqarý, tutynýshylarǵa qyzmet kórsetýdi uiymdastyrý boiynsha qyzmet bolyp tabylady. Qazirgi tańda bul sala Qazaqstanda jyldam damyp keledi, – degen Asqar myrza atalmysh salany meńgerýdi stýdent kezinen bastapty.
Ol eń alǵash eńbek jolyn «Japan Tobacco International (JTI)» degen álemniń 120 elinde ókildigi bar halyqaralyq kompaniiadan bastaǵan. Alpaýyt kompaniiada eńbek ete júrip marketing, qarjy, satý-satyp alý syndy biznestiń qainar kózderin meńgerip, kompaniiaǵa tabys ákelýshi maman retinde reziýmesi qalyptastyrǵan.
Atalmysh kompaniiada halyq tutynatyn taýarlardy satý mehanizmderin negizdep, órkendeý joldaryn qarastyryp, mekemeniń qarjylyq tabysqa jetýine muryndyq bolady.
Kúni-túni etken eńbegimniń óteýi bolar, kompaniia ákimshiligi Shymkent qalasymen qosa Baiqońyr qalasy, Túrkistan, Jambyl, Qyzylorda oblystary boiynsha «Kóterme jáne qosalqy distribiýtsiiany damytý jónindegi aýmaqtyq satý mamany» degen laýazymdy usyndy. Senip tapsyrǵan jumysqa jaýapkershilikpen qarap, óz ideialarymdy engizip, atalǵan aimaqta satý kólemin 28 paiyzǵa, klienttik bazany 25 paiyzǵa ulǵaityp, kompaniianyń basshylyǵynyń tarapynan alǵys arqaladym, – deidi Asqar Elgeldiuly.
Ol «Japan Tobacco International» kompaniiasynda eleýli eńbek ete júrip «Mevius satý» konkýrsynyń bas júldesine ie bolǵan. Reseidiń Peterbýrg qalasyna erekshe qabiletti adam retinde tájiriebe almasý múmkindigne ie bolypty. Sondai-aq, «LD Real Champions» baiqaýynyń qorytyndysy negizinde Qazaqstan boiynsha 1 oryndy ielengen.
Asqardyń mundai jetistikterinen habardar bolǵan keibir kompaniialar ony ózderine jumysqa shaqyra bastaidy. 2017 jyly Astana qalasyndaǵy «Eurofloor Company» kompaniiasynan usynys túsedi. Bul usynysty qabyldaǵan ol bul kompaniiada da óz biliktiligin synap kóredi. Kompaniia halyq tutynatyn taýarlardy, iaǵni, qurylys materialdaryn satýmen, jóndeý, jobalaý jumystarymen ainalysatyny belgili. Asqar direktordyń satý jónindegi orynbasary laýazymyna taǵaiyndalyp, biraz jyl eńbek etken. Ol kompaniiada jumys istep júrip klienttik baza 50-den 142-ge deiin arttyrdy. Ondaǵan adamǵa jumys berip, bir apta ishinde kompaniiaǵa milliondaǵan tabys ákelgen.
Odan keiin Shymkent qalasyndaǵy «Pharmprovide» kompaniiasyna aýysyp, meditsina, farmatsevtika salasynda tájiribe jinaidy. «Avtogaz Treid» mekemesine shaqyrtý alǵansha «Pharmprovide» kompaniiasynda jemisti eńbek etip, taǵy bir belesti baǵyndyrady.
«Avtogaz Treid» GASENERGY premiým avtojanarmai quiý stantsiialarynyń jelisi mekemesinde eńbek etip júrip komandasymen birge satý kólemin 20 paiyzǵa ulǵaityp 2 avtojanarmai quiý stantsiiasyn, 13 avtomobil gazyn toltyrý stantsiiasyn ashyp, 81 adamdy jumyspen qamtamasyz etedi.
– Asqar myrza, eńbek jolyńyzǵa qarasaq, bir baǵytta túrli salany damytý úshin ter tógip, eńbek etkenińizdi baiqaýǵa bolady. Biznesten, ekonomikadan, jańa tehnologiialardan habaryńyz bar adam retinde aityńyzshy, munaisyz bolashaqtyń áiteýir bir keleri anyq. Ol kezde bizdiń munaiǵa bailanǵan ekonomikamyzdyń jai-kúii ne bolady?
– Munaisyz bolashaqqa qatysty dúniejúzi sarapshylarynyń ártúrli boljamdary bar. Búginde munai – sharyqtaý sheginen ótip ketken resýrs, osylai dep naqty boljap aityp otyrǵan mamandar bar. Sebebi, qazir «Tesla» elektromobilder shyǵaryp jatyr. Munai dáýiri munaidyń taýsylýyna bailanysty aiaqtalmaityny anyq.
Munai bola beredi, al energiia resýrstary basqa kózge aýysady. Bolashaqta tehnologiianyń damýyna bailanysty munaiǵa táýeldi barys-kelis, qajettilikter azaia beretini anyq. Sondyqtan da elimizdiń ekonomikasyn ártaraptandyrý mańyzdy. Memleketimiz osyǵan bailanysty túrli sharalar jasap jatqanyna habarym bar. Solardyń biri – «jasyl» ekonomika.
– Sońǵy jyldary, ásirese koronavirýs pandemiiasynan keiin talai memleketterdiń ekonomikalyq, áleýmettik saiasaty ózgere bastady. Qazaqstan biznesi men jeke sektorlary qai baǵytqa bet bura bastady?
– Pandemiiadan keiin qarapaiym jumys, oqýǵa degen ustanym, kózqaras ózgerdi. Tsifrly álemniń qajettiligi orasan ekenin sol pandemiiada sezildi. Sebebi pandemiiaǵa deiin damyǵan elderde ǵana ózekti bolǵan onlain-álem pandemiia kezinde kúlli dúniejúzinde tolyq saltanat qurýǵa kóshti. Tsifrly tehnologiia keibir salalarǵa túbegeii ózgerister engizgenine kózimiz jetip otyr. Sondyqtan biz de óz salamyzda tsifrlandyrý, jańa tehnologiialarǵa beiimdeý jumystaryn qolǵa alyp, osyǵan bailanysty tyń jobalarmen ainalysyp jatyrmyz.
– Ózińiz jumys istep júrgen salańyzda mamannyń kóptildi bolý mańyzdy. Aityńyzshy, jumys tájiribeńizde túrli tildik qajettilikter boldy ma?
– Men ózim birneshe tildi erkin meńgergen adammyn, sondyqtan jumysta tildik qiyndyqtar eshqashan bolǵan emes. Otandyq jáne sheteldik kompaniialarda aǵylshyn tilin bilý mańyzdy. Sonymen birge orys tiline de suranystar bar.
Tildi jaqsy meńgergen saiyn adamnyń jalaqysy joǵary jumysqa turý múmkindigi de arta túsedi. Muny moiyndaýymyz kerek, qansha qiyn bolsa da. Al memlekettik tilge qatysty aitar bolsaq, onyń iskerlik salada keńeiýine memleket te, halyq ta múddeli bolýy shart.
Qazir dúniejúzi boiynsha kez kelgen biznes salasynda mamanǵa qoiylatyn tilden keiingi talap – kommýnikatsiiany belgili bir deńgeide meńgerýi mańyzdy bolyp tur.
Búginde álem elderi internet jelileri arqyly jyldam qoǵamdasýda. Munyń ózi adamdardyń yńǵaily ómir saltyna beiimdelýine tezdetetini anyq. Al ol yńǵaily ómirdi ornatýǵa kei adamdardyń ekonomikalyq áleýeti jete me, jetpei me degen suraq týyndaidy.
Ekonomikalyq damýdyń basty sharty – Unlimited wants, iaǵni qazaqsha aitqanda, adamnyń taýarlardy, igilikterdi, qyzmetterdi sheksiz tutynýǵa qumarlyǵy. Ony únemi toltyryp, jetkizip otyrýǵa biz sekildi mamandardyń beiimdiligi men jyldam áreket etýine tikelei bailanysty.
Sondyqtan jumys barysynda barlyq áleýmettik toptarmen etene jaqyndap, tiianaqty da senimdi eńbek ete bilseń, talai biik asýlardy baǵyndyryp, kóptegen jetistikterge jetýge bolady.
Qazaqtyń árbir azamaty eliniń damýyna jan-jaqty atsalyssa deimin. Shetelden alǵan bilimimen, biliktiligimen, alǵan tájiribesimen jumysta bólisse, onda ózi ǵana emes, kóptegen adamdardyń baby kelip, baǵy ashylar edi.
Qazaqta «Bir adam qazǵan qudyqtan myń adam sý ishedi» degen naqyl sóz bar. Árbirimiz osynaý uly qaǵidamen ómir súrsek, adam ózin ǵana emes, ózgelerdiń qýanyshy úshin eńbek etsek, memleketimiz damyǵan elderdiń qataryna qosylady degen senimdemin.
– Áńgimeńizge rahmet!
Suhbattasqan Kenje Janbýrshina
