Igor Satorin, Resei
Túri onsha emes jigit ózine senimdi bolyp, unatqan qyzǵa gúl syilap, kámpit áperse, kinoǵa shaqyryp, qolynan ustasa, onda qyz da ózin arý sezine bastaidy. Er adamnyń «ian» túisigi belsendi ekenin sezinedi. Qyzdyń «in» qabyldaýy iligedi. Áiel mundai qarym-qatynasta enjar bolady. Ózin qalaǵandy, ie bolǵandy, basqaryp ketkendi kórip, shyn qýanady.
Belgili áleýmettanýshy I.Kon aitpaqshy: «Erkek – skripka tartýshy, áiel skripka, er adam óziniń daryny men sheberligine sai san alýan áýez shyǵara alady». Áieldiń boiyndaǵy áieldigin ashý erkektiń seniminen. Áieldi belsendi, ózine senimdi erkek tolǵandyrady. Ol osyndai adamnyń janynda ózine álsiz, názik bolyp qalýǵa ruqsat etedi. Aryndy jigittiń janynda ózin qorǵalǵan, qamqorlyqqa alynǵanyn túsinedi. Osyndai senimge ie bolǵan áieldiń náziktigi ózdiginen búr jarady.
Boikúiez jigitten áiel ataýly boiyn aýlaq salýǵa tyrysady. Boikúiezdik pen belsendilik arasy tym alshaq jatyr. Ne sen qamqorshy bolasyń, ne qamqorshynyń qalqanynyń astynda qalasyń.
Belsendiliktiń basy bala kúnnen bastalady. Bala ata-anasynyń janynda alynbas qamaldyń artynda turǵandai qaýipsiz sezinedi. Eresek adamdar balaǵa qamqorlyq tanytady. Onyń istegeni úshin jaýapkershilikti óz moinyna alady. Kerek kezde kómektesedi. Qol ushyn sozady. Ómir súrýge úiretedi. Eseiý men osyndai qamqorlyqtan qutylý jastarǵa ońai emes. Balaǵa erkindik bermeý onyń eresek ómirde óz ornyn tabýyna kóp ziian tigizetini eskerilmei jatady.
Únemi qamqorlyqta ósken bala jaýapkershilikten ada ósedi. Ol eseigisi kelmeidi. Mundai balalar kóbine infantildi bolyp qap ketedi. Enjar, boikúiez, osal bolyp erjetedi. Ol ómirdiń qiyndyqtaryn qasqaiyp qarsy alýǵa, jeńýge qabiletsiz keledi.
Jigitterdiń kóbisi ata-anaǵa zárýligin eresek ómirge ala keledi. Mundai jigit jubaiynan «analyq alaqan» izdep áýre bolady. Al, kúieýge endi shyqqan kelinshek jaryn ákesindei qamqor dep qabyldaidy. Kei kezderde jumystaǵy bastyǵyn da «ata-anamen» shatastyratyn adamdar jolyǵady. Áiteýir, jaýapkershilikti ile salatyn adam kezdesse, aýyrtpalyqtan ózdiginen emes, ózgeniń kómegimen qutylýǵa peiildi bop turady.
Kei juptar mundai jaǵdaiǵa ózara riza bolady. Kei erkek áieliniń aitqanynan shyqpai ómir súrgendi qalaidy. Ásirese, introvertter boikúiezdikke beiim keledi. Olar kóleńkede qalǵandy unatady. Qandai jaǵdai bolmasyn júrekpen qabyldamaidy. Ózdiginen jaǵdaidy retteýge niet bildirmeidi. Bul ereje emes, zańdylyq.
Mańyzdy dáiek. Ekstraversiia – erik-jigeri myqty, batyl adamǵa tán qasiet bolyp sanalýy múmkin. Qorqynyshqa qaramastan jaǵdaidy qolyna alady. Biraq ekstravert úshin másele sheshý, kúresý qalypty jaǵdai. Olarǵa óziniń janyna úńilý, jalǵyz qalý úreilirek. Sondyqtan ol únemi qydyryp, kópshilik jerde ýaqyt ótkizgendi qalaidy. Introvert qoǵamdyq istermen shuǵyldanǵandy jek kóredi. Ekstravert jalǵyz qalý qorqynyshyn umytý úshin túrli jumystarǵa óz erkimen jegiledi.
Introvert túisik, sezim, shyǵarmashylyq, sezimdi sezdirýge kelgende syrtynan tym oishyl, tereń bolyp kórinýi múmkin. Biraq áreketke kelgende yndyny quridy. Qyzdy kezdesýge shaqyrý enjar introvertke saltanatty shara bolyp shyǵýy ábden múmkin. Ol qorqyp, alańdap, tolqyp, qobaljidy. Ekstravert te qobalji biledi. Biraq onyń qobaljýy áreketpen tyǵyz bailanysty.
Týrasyn aitqanda introvertter tym úrkek, kóp ýaiymdaǵysh keledi. Barlyq jaǵdaidy beker ýaiymdaýmen qurtyp tynady. Ekstravertter kei jaǵdaidy tym qarabaiyr qabyldaidy. Túisik pen sezim kerek kezde, tym dórekilik tanytyp alady.
Qarym-qatynasta tym enjar bolǵan erkektiń bári introvert bola bermeidi. Ekstravertter áreketke kelgende belsendi bolǵanmen, ishki qorqynyshtan jeńiletin kezderi az emes. Ol joq dese qaitem dep úreilenedi. Qarym-qatynasta tym belsendi erkek árkez estravert bola bermeidi. Keide shyn qalasa, introvertter óte senimdi qimyldaidy.
Ekstravertter árekette belsendi. Ishki álemniń uńǵyl-shuńǵylyna úńilýge kelgende úrkek keledi. Introvertter kerisinshe ózin tanýǵa baryn salady. Biraq syrtqy álemdi tanýǵa kelgende kóp qatelik jasaidy.
Rýhani ósý úshin jaýapkershilikten qoryqpaý kerek. Jannyń rahatyn sezinetin keńistikten sanaly túrde shyǵyp otyrǵan paidaly. Ekstravertterge – ózine úńilý kerek. Introvertterge syrtqy álemdi taný paidaly.
Aýdarǵan Shynar Ábildá
