[caption id="attachment_11686" align="alignleft" width="401"]
Men bilemin! Jáne sol Baqytty kúnderdiń shejireshisi bolyp, ottai ystyq Oqiǵanyń qaq ortasynda júrdim! Endi sol bir búkil El shyn baqytty bolǵan 16 kún jaily aiqailap aitaiyn! Bul – ulý jyly, iaǵni 2012-niń shilde-tamyz ailarynyń qol ustasqan tusy edi.
[caption id="attachment_11690" align="alignright" width="386"]
Bul kezeńde men sypyrylyp túsip qalǵan atama qaita minip, sport atty sheksiz álemge erkin tizgin qaqan sátim bolatyn. Ol oqiǵanyń da bul úlken oiǵa úkidei úlesi bar. Jazyqsyz jazalanyp, jeti jyldai teris qarap jatyp alǵan meni sport ministrliginiń basshylarynyń biri aýyl sporty Qoǵamyn quryp, sony basqarýǵa Astanǵa shaqyrdy. Ókpe taramasa da, ólmegen soń amal joq, jańa qalaǵa attandym. Astanaǵa attandym. Qoǵam qurý qandai qiyn – «moinym yrǵaidai, bitim torǵaidai» bop azyp-tozyp júrgende, taiaýda ǵana ministr bolǵan Talǵat Ermegiiaevke kezdeisoq kirip qaldym. Kirgen bette Talǵat Amangeldiuly maǵan qolqa saldy. Sharýa jaǵdaiymen, árine. «Aǵa, «Sport» gazetterin jeke qoldan ministrlikke qaita alyp jatyrmyz. Sport sekildi el mereiin, el namysyn qorǵaityn salaǵa óz vedomstvalyq gazeti kerek dep oilaimyn! Gazetterdiń jaǵdaiy tym tómendep ketken eken. Qazaqsha gazetimiz múldem joq, shyqpai qalypty... Sol gazetterdi Siz qolǵa alyp, qaita túletpeseńiz bolmaidy!» dedi sózdi de, isti de bultaqtatpai, máseleniń mańyzdylyǵyn sezdirip. Jylap jiberdim! Keshe joǵaltqanym búgin iyǵyma kelip qaita qonǵannan ǵana emes. Ol da bar bolar, bálkim. Qadyrymdy bilgenine rizalyǵym da qosylǵan bolar. Eń bastysy bul eki sebep te emes. Soǵy 1991 jyldyń qańtar aiynda osy respýblikalyq gazetterge bas redaktor bop kelgen ekenmin. Sodan beri on sport ministrmen qyzmettes bolyppyn. Júrekjardy shyndyǵymdy aitaiyn, solardyń ishinde gazetke memlekettik mańyzy bar sala dep qaraǵan basshy az boldy. Minez-áreketinde kedir-budyr kóp bolǵanymen gazettiń rólin marqum Amansha Aqbaev tereń túsinip baǵalady. Odań soń gazetke, jýrnalisterge aqylmen, parasatpen baǵalai qaraǵan jandar – Qaratai Turysov pen Qyrymbek Kósherbaev. Ózgelerdiń gazetti at-shanasy, al jýrnalisterdi soǵan jekken attary sanaǵanyna osy 23 jylda qórgenim men estigenim kýá. Sodan da bolar, Talǵat Ermegiiaev gazetke osynsha mán berip, másele etip kótergende ólgenim tirigendei bolǵanym ras.
...Gazetti qaitaryp aldyq, Astanaǵa kóshirdik, qazaqshasyn qaita ashtyq. Jeti jyl ishte buǵyp jatqan jiger men qushtarlyq bótelkeden syrtqa sytylǵan jyndai, dúrkiregen ómirge aralastym da kettim.
[caption id="attachment_11687" align="alignleft" width="360"]
Áni-mine degenshe Londondaǵy HHH jazǵy Olimpiadalyq oiyndar jaqyndap kele jatty. Talǵat Amangeldiuly meni jii qabaldyp, kóp nárse jaily syrlasatyn bolyp aldy. Biraq, eshqashan «mynaý jaily jaz, jazba!» dep kesimdi nusqaý bergen emes. Áńgimeleidi, pikirimdi biledi, shái beredi, keri qaitarady... Buryn gazet sharýasymen júgirip júrgende ministr atalýynyń qabyldaý bólmesiniń tabaldyryǵyn tozdyrsam da ishke attaýym sirek bolǵan basym qara jerden Ai planetasyna kóshkendei, qaryq boldym da qaldym. Onyń ústine ózge bas redaktorlardai «muny qyzmetkerlerim jazsyn» dep shirenip júrý maǵan jat, kezdesken jerde Olimpiadaǵa qatysy bar suraqtardy qardai boratyp, ministrmen júzdesý sekildi jýrnalist jazǵanǵa jylyna bir tietin baqytqa ai saiyn shomyldym da qaldym. Endi sol syrlasýlardyń qadaý-qadaý degen bir ekeýin ortaǵa salaiyn. Áńgime ózegin oqyǵan kezde sezinersiz...
Olimpiada tym taiap kelgen kez. Kezekti kezdesý. Mundaida jýrnalistiń aýyzyna tynym bolama? «Daiyndyq qalai, Talǵatjan?» deimin synai qarap. «Aǵa, men bapker emespin, sondyqtan ár sportshynyń daiarlyq dárejesin dóp basyp aita almaimyn. Men búginde negizinen ulttyq quramynyn strategiialyq sharýasymen shuǵyldanýdamyn. Olimpiadashylardy qarjylandyrý tolyqqandy boldy, olardyń oqý-jattyǵý jiyndaryn, iri-iri, asa mańyzdy Olipiada qarsańyndaǵy jarystarǵa qatystyrý máselelerin túgel sheshtik, olarǵa kiim-keshek, qural-jabdyq, dári-dármek, farmakalogiialyq qajettikter tolyq satyp alyndy. Tóreshilermen jerebe tastaý máseleleri boiynsha ruqsat etilgen dárejede jumys júrgizildi. Men sport mekemesiniń basshysy retinde ózimniń bar mindetimdi oryndadym. Endi dál solai sportshylarymyz óz mindettemelerin oryndasyn!
[caption id="attachment_11688" align="alignleft" width="360"]
– Men taiaýda Qazaqstan prezidentiniń qabaldaýynda boldym. Nursultan Ábishuly meni óte jyly qabyldap, keń otyryp áńgimelesti. Jýrnalistermen bolǵan kezdesýde úsh altyn medal alamyz degenimmen men prezidentke Londannan bes altyn medal ákelýge ýáde berdim.
– Qalai?!. Bes altyn medal?! Ol qaidan keledi, janym-aý?! Bul jaily Prezidentke ýáde berý...
– Saspańyz, aǵasy, saspańyz. Men bunyń bárin oidan shyǵaryp otyrǵan joqpyn ǵoi. Biz bapkerlermen birigip, ár sportshynyń múmkindigin qaradyq, taldadyq, aqyry osyndai qortyndyǵa keldik...
– Joq, Talǵat Amangeldiuly, bunyńyz beker bolǵan! Onyń ústine prezidentke aitý... Oibai-aý, bes altyn medal qaidan keledi? Kim áperedi ony bizge?
– Aǵa, tek qana aýyr atletterimiz alty altyn medal ala alady!
– Alýyn ala alady ǵoi, biraq sony bere me?
– Sondyqtan da aýyr atletterge amanat – 4 altyn medal.
– Alla saqtasyn!
– Aǵa, bul meniń prezidentke bergen ýádem ǵana. Al, josparda qansha altyn medal turǵanyn aitýǵa qoryqtym...
– Prezidentke Olimpiadadan bes altyn medal ákelemiz dep ýáde berý – naǵyz júrek jutqandyq! Biz, Qazaqstan olipiadashylary, eń atqa mingen jyldary Olipiadadan úsh altynnan kóp alǵan emespiz.
– Onda men sizge aitaiyn, aǵasy, biz Londonnan jeti altyn medal ákelemiz!
Ministrdiń keńsesinen teńselip shyqtym. Meni teńseltken Talǵat Amangeldiulynyń batyl josparlary: elge aitqan 3 altyn medali bylai tursyn, prezidentke ýáde bergen 5 altyn júldesi. Myqty degen beldiń ózin qaiystyryp qana qoimai, úzip jiberetin mindetteme?! Ózine deiingi dúnieniń bárin biledi degen Amansha Aqbaev, tórt qubylanyń tizgini qolynda degen Temirhan Dosmuhanbetov, uly sportshy Dáýlet Turlyhanovtar jete almaǵan jetistikke qalai jetpek?! Bul ne degen fenomen ózi? Aqyly ornynda ma osy jigittiń?!
– Ne? Ne dediń? Validol! Karvalol! Nitroglitserin!..
– Bulardyń eshqaisyn jutýdyń qajeti joq sizge. Taldaý – tereń, jospar – naqty. Munan kóp bolýy múmkin, az bolmaidy!
– Talǵat Amangeldiuly, myna prognozyńyzdan men qorqaiyn dedim. Qudai úshin, bul jaily eshkimge aitpashy.
– Siz de eshkimge aitpańyz.
– Jaraidy, kelistik. Tek Olimpiadadan keiin osylai bolyp jatsa jáne kitap jazsam – aitamyn.
Ministrdiń keńsesinen teńselip shyqtym. Meni teńseltken Talǵat Amangeldiulynyń batyl josparlary: elge aitqan 3 altyn medali bylai tursyn, prezidentke ýáde bergen 5 altyn júldesi. Myqty degen beldiń ózin qaiystyryp qana qoimai, úzip jiberetin mindetteme?! Ózine deiingi dúnieniń bárin biledi degen Amansha Aqbaev, tórt qubylanyń tizgini qolynda degen Temirhan Dosmuhanbetov, uly sportshy Dáýlet Turlyhanovtar jete almaǵan jetistikke qalai jetpek?! Bul ne degen fenomen ózi? Aqyly ornynda ma osy jigittiń?!
...Londonǵa erteń-búrsúgini attanamyz dep otyrǵan kúnderi sport ministri jýrnalistermen brifing ótkizdi. Talǵat Amangeldiuly dál osy kúnge deiin belgili bolǵan aqparattardy qysqasha baiandap berdi:
– Ázirge 115 sportshymyz litsenziia aldy. Olimpiada qortysynda 13 medal jeńip alýdy josparlar otyrmyz. Onyń 3-i altyn!
Sóz tigen bette meniń áriptesterim kól shaiqaityn suraqtardy qarsha boratty dersiz:
– Siz bir jerlerde úsh, bir jerlerde bes altyn ákelemiz depsiz. Jeti altyn ýáde berdi degende sybys bar. Olai bolmasa qyzmetten ketem depsiz, sol ras pa?
– Taǵy da qaitalaimyn: biz on úsh medal jeńip alýdy josparladyq, onyń 3-eýi – altyn.
– Jaqsy, altyn júldeden úmitkerler kimder?
– Segiz aýyr atlettiń beseýi altynnan úmitker. Daiyndyqtary óte jaqsy, psihologiialyq kedergiden óte alǵany altyn alady!
– Degenmen... Eger aitqan josparyńyz oryndalmai qalsa qyzmetten ketesiz be?
– Kelińizder, bylai keliseiik. Eger Londonda úsh altyny bar on úsh medal ala almasaq, osy suraqty maǵan sol kezde qoiyńyzdar. Jaýapty da sol kezde alasyzdar! Al, qazir bárińizge rahmet, osymen brifing aiaqtaldy!
Kezdesýden riza bolyp shyqtym. Ásheiinde ezýinen qúlki ketpeitin, jumsaq minezdi Talǵat Ermegiiaev bul jerde tastai senim, ózi josparlary, jurtqa habarlaǵan aqparatynyń taǵdyry úshin basyn berýge bar basshy retinde tanyldy.
Attandyq Londonǵa! Olimpiada saltanatty túrde ashyldy. Qazaqstan sportshylary bul ashylý kezinde ádemi kórindi. Saltanatqa memleket basshysy N.Nazarbaev ta qatysyp otyrdy. Sodan keiingi baqytty kúnder óń emes tusimizdei, bir birin qýalap, jetip jatty Týǵan jerge...
Birinshi baqyt. Erteńine tas jolǵa velobáigeshiler shyqty. Álemdegi teńdesi joq abyroily jeńis sanalatyn bul velobáigeni ózimizdiń qart Qyzyljardyń túlegi Aleksandr Vinokýrov utyp aldy! Keshkisin «Qazaq aýylynda» jinaldyq. Toiǵa jinalǵan myń adam arasynda riiasyz qýanyshtan júzi bal-bul janyp, sporttyq formamen shaýyp júrgen Talǵat Ermegiiavty jolyqtyrdym. Eki ezeýi eki qulaǵynda, keýdesi shalqaq, sózi tastai: «Qazaqstan halqy bizdiń bul Olimpiadaǵa qalai daiyndalǵanymyzdan habardar. Mine, sonyń alǵashqy jemisi. Eshkim Vinokýrovtyń jeńisin kezdeisoq dep oilamasyn!».
Talǵat Amangeldiulynyń sheshendigine qairan qaldym. Suraqqa da, jaýapqa da qinalmaitynyn biletinmin. Degenmen, Olimpiadanyń betashar kúni aida aspanǵa shyǵaryp turǵan eldiń sport ministri ne der eken degen ereshe qyzyǵý jer qaiysqan jannyń bárinde boldy. Solarǵa jaýaby qandai sátti boldy sportshylarsha kiingen bala basshynyń. Ásirese, bul Jeńistiń el eńsesin kóterýge, halyq qýanyshyn eseleýge, Otanymyzdyń ár janyn baqytty etýge berer áserin tap basyp aita bildi sabazyń.
Ekinshi baqyt. Erteńine temir qóterýden Zýlfiia Chinshanlo chempion boldy. «Qazaq aýylynda» toi jalǵasty. Aitylǵan myń sózdiń tobyqtai túiinin Talǵat Ermegiiaevtan estidim: «Dostar! Búgin memleket basshysynyń jáne respýblika Parlamentinen quttyqtaý jedelqatyn aldyq. Telefon, telefaks arqyly quttyqtap jatqan jandar qanshama?! Halqymyz qýanyshtan teńselip tur, dostar!»
Úshinshi baqyt. Zil kóterýdiń ekishi kúninde de Qazaqstan týyn eń biikke kótergen Maiia Manezany «Qazaq aýylynda» qarsy alǵandar qarasynda esep joq. Qushaqtaýlar, shóp-shóp súiesýler, órttei ystyq dem, jedelhattardy oqýlar tań atqansha sozylady degenbiz.
Sol keshten qulaqta qalǵan qymbat sóz mynaý boldy. T.Ermegiiaev: «Maiia jeńgen búgingi kún – biik beleske shyqqan kún. Búgin biz elge, prezidentke bergen ýádemizdi oryndadyq. Iaǵni, úsh altyn medaldy jeńip aldyq!». ...Jinalǵandardyń janaryndaǵy tamshy jastar jarq-jurq etken shamǵa shaǵylysty. Shyn qýanyshtan shyn jas shyǵady eken. O, Jaratqan, bererińdi taýyspa!
Tórtinshi baqyt. Aýyr atletika pomostynda ziltemirge qosa keshegi komandalas qurbylary Zabolotnaia men Evstiýhinalardy bir-aq «kótergen» Svetlana Podobedovanyń jeńisi Londondy tónkerip kete jazdady. Bul keshte T.Ermegiiaev ǵajap tórt aýyz sóz aitty: «Qymbatty, Svetlana! Sen búgingi chempiondyǵyńmen qosa el rekordshysy ataǵyn da aldyń. Egemen Qazaqstan tarihynda bir Olimpiadadan tórtinshi altyn alǵan rekordshy sensiń. Quttyqtaimyn jáne Alǵys aitamyn! Dostar! Ziltemirshilerdiń qurama komandasynyń bapkerleri Aleksei Ni men Enver Túrklerige erekshe qurmet qórsetemin. Búgin pomostta naǵyz bapkerlerdiń Olimpiadalyq shaiqasy ótti. Qandai taktikalyq «oiyn» boldy deseńizshi?! Sol shaiqasta Sizder jeńip shyqtyńyzdar. Sizderge rahmet jáne bas iemin! ...Biz aýyr atletikadan ǵana úsh altyn medal aldyq. Bulda jeńistiń sońy emes. Munyń bári josparlanǵan jeńis. «Ótirikshiniń kýási janynda» deýshi me edi?! Mine, meniń kýám Aleksei Ni. Biz kúnine eki ret kezdesip, bar jaǵdaidy talqylap júrmiz. Buiyrtsa, erteń taǵy jinalamyz osy «Qazaq aýylynda», dostar! Bárińizge rahmet! Jaratqannyń meni Otanym men Halqymnyń Baqytty bolǵan kúnine kýá qylǵanyna táýbá etemin!»
Talǵat Ermegiiaev kópshilik aldynda jylap jiberdi.
Besinshi baqyt. Ilia Ilinniń Olimpiadadaǵy bul jeńisi týra bir Aidy kólegeilep, Kúndi uialtqandai qudiretti boldy. Bul kúni Londondaǵy búkil Olimpiada toqtai turyp, Ilianyń ǵajap jeńisine tamsanǵandai, qol soqqandai áserde boldyq. «Qazaq aýyldaǵy» toi keshinen eki-aq sátti sý betine shyǵaramyn. T.Ermegiiaev: «Ilia, qymbattym! Quttyqtaimyn! Sen bir memleket – Qazaqstan tarihyndaǵy eki dúrkin Olimpiada chempiony atanǵan tuńǵysh ári jalǵyz atletsiń! Sen – darasyń! Saǵan bul jeńis ońai kelgen joq. Bul Olimpiada tuǵyryna seniń qandai tar jol, taiǵaq keshýmen kelgeniń meniń kóz aldymda. Sen jeńdiń! Áýeli ózińdi jeńdiń! Sodan soń álemniń bar myqtysyn tizerlettiń! Sen ǵajap atletsiń, ǵajap adamsyń, ǵajap sportshysyń!»
Ilia Ilin: «Talǵat Amangeldiuly! Sizge elden erekshe rahmet! Osy Olimpiadaǵa daiarlyq kezeńinde men Sizdiń arqańyzda eshqashan eshteńege alańdamai jattyqtym. Bilesizder me, dostar, men Talǵat Amangeldiulymen byltyrdan bastap tize qosyp jumys jasai bastadym. Ol – ýádeniń adamy! Aitty ma, oryndady dei berińiz. Naǵyz basshy! Qarapaiym, meiirimdi, qamqorlyǵy mol, kez-kelgen sátte jolyǵyp, seni tyńdaityn ári is sheshimin dóp tabatyn ministr! Kórdińizder me, búgin biz Talǵat Amangeldiuly ekeýmizdiń Otanymyzǵa qandai Jeńis syilaǵanymyzdy?!!»
...Londan tórindegi bul keshti men júrgizip otyrǵanmyn. Ministr men sportshynyń bir-birine degen qylaýsyz syiy, qurmeti júrekti ereshe dirilditip, kelesi keiipkerge sóz beretin kezde daýysym jaryqshaqtanyp, tula boidy baýraǵan rizalyq sezim deneni balqytty.
Altynshy baqyt. Úsh qarǵyp baryp Olimpiadanyń altyn medalin qaǵyp túsken Olga Rypakova «Qazaq aýylyna» kelip kezdesý ótkizgenshe Qazaqstanda tań sarǵaiyp qalǵan edi. Biraq Londondaǵy birde-bir adamnyń qalta telefony tynym alǵan joq. Búkil Qazaqstan aiaǵynan tik turyp, chempiondarǵa qol shapalaqtap turǵandai áserde júrmiz. Bir taiap qalǵanda ministrdiń qulaǵana sybyrladym: «Talǵatjan, Qazaqstan mol baqyt qushaǵanda! Endi ne armanyń bar?!». «Aǵa, bilesiz ǵoi endigi armanymdy, keshe de aittym, búgin de qaitalaimyn... Soǵan jetsek!». «Bilemin, bilemin, Talǵatjan! Seniń eńbegine halyqtyń osy nietine qudai beredi tilekti. Ámin de, ainalaiyn!». «Ámin, aǵa!».
Rypakovaǵa arnalǵan keshtegi Talǵat Amangeldiulynyń bal-bul janǵan júzin áli umytpaimyn: ol búgin ministr retinde baqytty edi; búgin ol Qazaqstan Azamaty retinde baqytty edi; búgin ol shyn baqyttydan da baqytty edi!
– Olga! Qaitalanbas Olga! – dedi T.Ermegiiaev sóz alǵanda. – Seniń búgingi jeńisińniń arqasynda Qazaqstan ulttyq quramasy óziniń altynshy medalin jeńip aldy. Ári onyń altaýy da altyn! Bul tabystar búkil álemge Qazaqstannyń qanshalyqty ekonomiqalyq, áleýmettik qaryshtap damyp otyrǵanyn dáleldeidi!
Jetinshi baqyt. Jetinshi baqyt! Qandai keremet! Qandai tátti! Qandai kóp bop kútken baqyt! Bul kúni búkil Qazaqstan halqymen birge bizdiń de – meniń de, Talǵattyń da, Sizdiń de armandaryńyz oryndaldy.
Serik Sápiev «Qazaq aýylyna» kelgen bette bul Londondaǵy Olimpiadanyń sońǵy júzdesýi boldy. Kezdesýdi júrgizý baqyty taǵy maǵan buiyrdy. Qýanysh pen baqyttan esimiz kiresili-shyǵasyly bop júrsek te, toi keshin qatqan zańǵa sáikes Talǵat Ermegiiaevke sóz berýden bastadym. Talǵat Amangeldiuly sózin salmaqty oimen aiaktady: «...Búgin men Qazaqstandyq sportshylardy Londondaǵy ǵalamat jeńisimen quttyqtai otyryp, bárine zor alǵys bildirgim keledi! Bul jeńis el prezidenti men úkimetiniń zor qamqorlyǵyna qosa bizdiń sportshylardyń jankeshti erligi, sport túrleri boiynsha federatsiialardyń ministrlikpen tonnyń ishki baýyndai tyǵyz, birlesken jumysynyń arqasynda keldi. Endi biz Pekindegi jalpykomandalyq 29-orynnan 12-orynǵa bir-aq sekirdik. Bizdiń bul tabysymyzǵa álemdegi tórt milliardtan asa jan kýá boldy: týymyz 13 ret jelbirep, Ánuranymyz jeti ret shyrqaldy. Qazaqstan sporty úshin jańa meje – jalpykomandalyq 12-oryn dúniege keldi. Halyq armany, Prezident tapsyrmasy oryndaldy! Endigi mindet – osy biikten tómendemeý!»
...Olimpiada aiaqtaldy. Jeńis býyn ushaq etip mingen bárimiz elge qarai qanat bailap ushtyq. Ortamyzda Otanǵa sol jeńisterdi syilaǵan oǵlanlar, jeńis josparyn qurǵan bapkerler men basshy-baǵlandar bar. Al, aldymyzda osy Olimpiada Jeńisterinen osy ulý jylynyń jaidary jazynda shyn baqytty bolǵan Qazaqstan halqy kútip otyr edi!
Sodan beri úsh jyl ótipti. Rio-de-Janeirodaǵy kezekti jazǵy Olimpiada da esik qaǵyp, terezeden syǵalap tur. Sportshylarymyz sol bir biik nátejeden tómen túspeý úshin janyn salyp daiarlanyp jatyr. Halyq ta, bir sát, osy jyldary kórgen kiyndyq ataýlylarynan serpilip, sol Olimpiada kezinde el bolyp qýanamyz dep alaqandaryn ysqylap otyr. Tek, ulttyq quramynyń aty ańyzǵa ainalǵan tizgin tartýshysy Talǵat Ermegiiaev bolmaidy bul joly is basynda... Osy Olimpiada qorytyndysyna orai jazǵan «Zolotoi Olimpiiskii marshrýt» atty kitabymda el sportyna «Jeńimpazdyq ilim» ákelgen, «Jeńimpazdyq mektep» qalyptastyrǵan qairatker» dep at qoiǵan Azamat bastamaidy komandany... Osydan úsh jyl burynǵy Olimpiadada Jeńisten altyn jaýyn jaýdyrǵan isker uldy saǵyndym men de. Sportshylar da alańdaýly sekildi. Halyq ta bórkin aspanǵa atýdy ańsap otyr. Halqyna qýanysh, baqyt syilaǵannan asqan abyroi bar ma eken Azamatqa?! Sondai Azamatyn dúbárá daýǵa bermes bolsashy! Sondai Azamattyń altyn basyn qor etpeshi, Jaratqan! Sondai Azamatyn baǵalai alar bolsashy, Qazaq qoǵamy! Bárinen buryn Qudaidyń kózi túzý bolsashy! Ámin!
Nesip JÚNISBAIULY, London Olimpiadasynyń shejiresishisi,
jýrnalist-jazýshy.
Astana qalasy.
