«Qazaq halqy baqytty halyqpyz. Nege deseńizder, bizde Bibigúl Tólegenova bar. Kontsertte Qurmanǵazy orkestri bolsyn, simfoniialyq orkestri(ń) bolsyn, barlyq jerde shyǵyp jatyr. Sol siiaqty, mysaly men myń da bir rahmet aitar edim, Myrzatai Joldasbekov aǵamyz, keremet akademik, óziniń 9 myń kitabyn bizdiń Ulttyq kitaphanaǵa syilady. Sol siiaqty kóp jalǵasyn aitýǵa bolady. Asanáli Áshimov bolsyn, sport salasynda Olga Shishigina, Serik Sápiev, jańaǵy Jaqsylyq Úshkempirov, jaqynda 60 jyldyǵyn... Ilia Ilin, maqtanyshpen aitýǵa bolady. Sol siiaqty azamattardyń barlyǵy osy joldaýdy nasihattaýǵa óz nietterimen iske asyp jatyr...».
Joǵarydaǵy sóilemdi jiliktep taldar bolsańyz, Ministrimizdiń ana tilinde sóilei almaityn adam ekenin (ózi qazaqtildiler sanatynda bolsa da) baiqaisyz. Aýyzeki suhbatta aityldy dep aqtasaq ta, dál mundai sóileý máneri úshin kem degende Mádeniet salasyn basqarýǵa quqy joq ekenin túsinýimiz kerek.
Qazaqstandy kim masqaralap júr?
Bizdiń kókeiimizden osy suraq ketpeidi. Budan biraz buryn ministr Arystanbek Muhamediuly eldi «masqaralaityn» biraz filmdi kórsetýge tyiym salǵan edi. Emir Baiǵazinniń «Aslannyń sabaqtary» atty filmi men Ádilhan Erjanovtyń «Qojaiyndar», «Rieltor» sekildi naqty ómirdi shynaiy ári kórkem turǵyda sýrettegen filmderin elge kórsetýge bolmaitynyn, bular qazaqty, Qazaqstandy masqaralaityn filmder ekenin málimdegen edi. Tipti, ol mundai filmder el úshin negativ (óz sózi) týǵyzatynyn da aityp salǵan. Arystanbek myrzanyń aitqanyna júginsek, qazaq filmderi tek qana jetistikke jetkender men barlyq qiyndyqty eńsergender týraly bolýǵa tiis. Ózi Úndistannyń birneshe kinosyn mysalǵa keltiripti. Ol kinolardyń deńgeii qandai? Kádimgi pafos. Ótiriktiń shylaýyna bailanǵan, úndilik falshqa toly dúnieler. Demek, Mádeniet ministriniń ónerden, ónerdegi kórkem shyndyqtan ada jan ekenin bilý qiyn emes (Sońǵy kezderi Úndiniń maǵynasyz, saǵyzsha sozylǵan, krishnaittyq dini tanymdy úgitteitin serialdary ekranymyzdy jaýlap aldy. Ministrimiz solardy úlgi etse, olardy telearnalar jamyrai kórsetpegende, qaitsin?! Bul bólek áńgimeniń júgi).
«Qazaqstandy masqaralaý» jaiynda rejisser Ádilhan Erjanov bylai degen edi:
«Ministr minýttyq emotsiianyń kúshimen aitty dep úmittenemin, biraq sol emotsiianyń qaidan shyqqanyn men bile almaimyn. Ekinshiden, ministr klassikterdiń shyǵarmashylyǵyna qarap kórýi kerek dep oilaimyn. Máselen, Abaidy alaiyq, ministrdiń málimdemesiniń logikasyna salsaq, ol da halyqty masqaralaidy. Úshinshiden, «Qojaiyndar» filminiń arqasynda Kannda kóterilgen Qazaqstan týy da mádenietimizdegi sheneýnikterdiń oiynsha, elimizdi masqaralaǵan. Tórtinshiden, kinematografiiadaǵy shyndyqtyń joqtyǵy halyqty masqaralaitynyn moiyndaý kerek. Shyǵarmashylyq eldi masqaralamaidy, Ispaniia rytsarin ájýalaǵan Don Kihot ta, qańǵybastar men jezóksheni túsirgen Pazolini de Italiiany masqaralaǵan joq». Biz rejisserdiń sózine eshteńe alyp-qosa almaimyz. Ministrimizdiń bilim deńgeiin rejisser anyqtap bergen sekildi. Muny túsiner jan bolsa...
Bizdiń Don KIHOT
Jo-jo-joq, týra maǵynasynda oilamańyzdar, romandaǵy Don Kihottyń oiy taza, sál alańǵasarlaý demeseńiz, jetistikke jetý úshin talpynatyn qarapaiym jan. Biraq únemi kúlkige qalyp júredi. Ony el, eldi ol túsinbei jatady. Al bul kisi kerisinshe, bolmaityn jerde súrinedi de júredi. Ásirese, Prezident Nazarbaevtyń aldyna barǵanda ne aitqanyn ózi de, el de, Prezident te túsinbei, dal bolady. Osydan jarty jyldai buryn EKSPO týraly Prezident arnaiy jiyn ótkizgen edi. Sonda Prezident suraǵyna Arystanbek Muhamediulynyń ne dep jaýap bergeni áli talai eldiń aýzynda júr. Birdiń basyn, birdiń aiaǵyn aityp, «óitip jatyrmyz, búitip jatyrmyz» degen edi. Sondaǵysy Italiianyń Kovent-Garden teatrynyń artisterin EKSPO-nyń ashylý saltanatyna, La-Skala teatrynyń ujymyn jabylý saltanatyna shaqyrmaqshy eken. Osy oiyn durys jetkize almai, bydyryqtap, bir sózdi beske bólip, ázer aitqan. Prezident birden kesip aitty: «Ózimizdiń ónerpazdardy kórsetýimiz kerek. Shetelden kelgender bizdiń mádenietimizdi kórýge keledi».
Odan keiin taǵy bir mańyzdy jiynda Prezident Arystanbekke qarata:
– Ái, Arystanbek, aitshy, 550 jyldyń ishinde, qazaq dál osylai ómir súrdi me? – degen bolatyn.
«Sondaǵy Arystanbektiń aitqan sózi» mynaý boldy:
– Endi, Nursultan Ábishuly, shynyn aitqanda, baqytty kezde ómir súrip jatyrmyz ǵoi.
– Sen suraǵyma jaýap berseńshi?
– Táýelsizdik sizdiń arqańyzda...
Joǵarydaǵy sekildi bydy-bydy birdeńe...
Mán joq, maǵyna joq, tek jaǵympazdanýdyń ozyq úlgisin jetik meńgergen. Shyndyǵyna kelsek, onyń ózin durys meńgere almaǵan... Ózge tili maida atqaminerler mundaida tigisin jatqyza, maiyn tamyzyp aitar edi.
Osy bizdiń sheneýnikter Prezidenttiń aldynda nege sonsha sasqalaqtap, degbiri qashyp, «aýzynan sózi túsip» sóileitinine tańmyn. Basqa eldiń prezidentteri ártúrli deńgeidegi sheneýnikterin qabyldaidy. Olar qoiylǵan suraqqa naqty ári tiianaqty etip jaýap beredi. Bizdiń Don Kihottarymyz tym kóp. Olardyń kóshbasshysy... Mádeniet salasyn basqarady. Bul da qoǵamdyq úrdiske ainalǵan Don Kihottyq.
Arystanbektiń «aýys-túiisteri»
Arystanbek Muhamediuly Ministrlikke kelgeli beri barlyǵyn sapyrylystyryp jiberdi. Teatr, kitaphana, murajai basshylaryn «ońdy-soldy aýystyryp jatyr» degen aqparat el arasynda gýlep júr. Solardyń denine óziniń sózin uǵatyn, qarsy ýáj aitpaityn, aitqanyn buljytpai oryndaityn mojantopai tanystaryn otyrǵyzǵanyn da jurt jyr qylyp aitady.
Áýezov teatrynyń eks-direktory Erkin Jýasbekti dál 50 jasqa tolǵan kúni qyzmetinen aldy da, ornyna akter Erlan Biláldi taǵaiyndady. Munysyn ár saqqa júgirtkender kóp.
Al Músirepov teatrynyń direktory etip Sábit Ábdihalyqovty taǵaiyndady degende, tańǵalmaǵan adam az. Bildei teatrdyń basshylyǵyna Sábit sekildi ázilkesh, saiqymazaqshyl adamdy nege taǵaiyndady? Áli kúnge túsiniksiz. Dosyna qarap, kim ekenin tanityn halyqpyz ǵoi. Sábittiń deńgeiin, ister isi men tirligin biletinder «Músirepov teatry múiiz suraimyz dep, qulaqtan aiyryldy» dep júr. Teatr ujymy budan burynǵy direktory Talǵat Temenovti shýlap júrip, ornynan aldyryp tastaǵan edi.
Qazir óner salasynan mamandar daiarlaityn oqý ordalary túgeldei Mádeniet jáne sport akademiiasyna qaraidy. Keibir aqparat kózderi óner institýttary men ýniversitetterinde bei-berekettilik kóbeigenin aityp júr. Ministrdiń Almatydaǵy Óner akademiiasynyń rektory kezinde oqý ordasyndaǵy keleńsizdikter týraly ara-tura aqparat shyǵyp qalatyn. Qazir bul úrdis tipti de kúsheidi deýshiler kóp. Ásirese, stýdentterdi qabyldaityn synaq emtihandary, magistranttar men doktoranttardy qabyldaý kezinde «qyp-qyzyl saýda» júretinin aitýshylar da tabylyp júr.
Aitpaqshy, jýyrda «Qazaqfilmde» ótken bir jiynnyń jasyryn jazylǵan aýdiosy tarap, onda ministr Arystanbektiń daýysyna uqsaityn kisiniń jinalǵandarǵa «aqshany qalai paidalaný, esepti qalai jabý» kerektigi jóninde «aqyl úiretkeni» internetti biraz shýlatyp edi. Keibir sarapshylar mundai aýdiolar arqyly «jemqorlyqqa qarsy qylmystyq is» qozǵaýǵa bolady deidi. Kim bilgen, bizde bári de basqasha ǵoi.
P.S. Ministrimiz aitpaqshy, biz shynymen de «baqytty halyqpyz». Nege deseńizder, bizde Arystanbek bar... Ol bildei Mádeniet jáne sport ministri.
Erjan QAMALBEKOV
