Jýyrda Qapshaǵaida qaiǵyly jaǵdai bolyp, Májilis depýtaty Baqytjan Bazarbektiń kóz aldynda qyz sýǵa batyp ketken edi. Depýtat osy jaǵdaidan keiin demalys aimaqtary men jaǵajailar jergilikti prokýrordyń, burynǵy oblys ákiminiń orynbasarynyń, aýdandyq politsiia basqarmasy basshysynyń, jergilikti depýtattyń menshiginde ekenin málimdep, ashyq tekseris júrgizetinin jetkizdi.
Keshe Prezident Qasym-Jomart Toqaev Úkimetke qysqa merzim ishinde eldegi barlyq týristik baǵyttyń jaǵdaiyn retke keltirip, olqylyq jibergen laýazymdy tulǵalardy jaýapkershilikke tartýdy tapsyrdy.
Bir Qazaqstannan álemniń túrli elindegi tabiǵat jaýharlarynyń bári tabylady. Degenmen Qazaqstannyń týrizm salasy nelikten áli de aqsap tur? Dalanews.kz "Limon" týristik operatorynyń negizin qalaýshy Almas Maratulymen tildesip, salanyń túitkildi máselelerin talqylady.
Byltyr 13 maýsymda Memleket basshysy Aqordada týrizmdi damytý jóninde keńes ótkizdi. Jiynda Prezident elimiz geografiialyq turǵydan ońtaily ornalasqanyna, alýan túrli tabiǵatymyz, bai ári biregei tarihi-mádeni muramyz bar ekenine qaramastan, týrizm salasyndaǵy áleýet tolyq paidalanylmai otyrǵanyn synǵa aldy. Sarapshy Almas Maratuly dál osy jiyndy eske alyp, bir jyldai ýaqyt ótse de aitarlyqtai ózgeris bolmaǵanyn jetkizdi.
"Byltyr týrizm týraly úlken jiyn ótkizdi. Bul - tarihta bolmaǵan jaǵdai, óitkeni tek týrizmge arnap, Aqordada úlken jiyn ótti. Bul - sol kezde aitylǵan tapsyrmalar, qazir aityp jatqan dúnie jańalyq emes. Tapsyrylǵan, aitylǵan dúnieler bolatyn, alaida bir jylda, kórip turǵanymyzdai, sol tapsyrmalaryn qaita aityp jatyr. Ol - infraqurylym, ol - qoqys, ol - týristik nysandardyń maýsymǵa daiyn bolmaýy", - deidi sarapshy.
Sondai-aq, sarapshy ministrliktiń bul baǵyttaǵy jumysyna qatysty da pikir bildirdi.
"Qarjysyz eshqandai másele sheshilmeidi. Oǵan bólek ministrlik ashsań da, oǵan bólek agenttik ashsań da, qarjy bólinbese, másele sheshilmeidi. Ol bir. Ekinshiden, qarjydan bólek múmkindikter. Týrizm ministrliginde týrizmge bailanysty eshqandai ókilettik joq. Onyń qolynda ulttyq park joq, onyń qolynda aviakompaniialar joq, onyń qolynda demalys bazalary joq. Olar tek ádisteme daiyndaýmen ainalysady, shyntýaityna kelgende. Qolyńda ne qarjyń, ne ókilettiligiń bolmaǵan kezde ministrliktiń nemese ulttyq kompaniianyń qoǵamdyq qordan eshqandai aiyrmashylyǵy joq", - dedi ol.
Qazaqstandyqtardyń kópshiligi Qapshaǵai, Alakól, Balqash sekildi baǵyttarda qyzmet kórsetý sapasy, jalpy demalys oryndarynyń jai-kúii kóńilge qonbaitynyn jii aitady. Almas Maratuly munyń bir sebebi Qazaqstandaǵy demalys maýsymy tym qysqa bolýymen bailanysty ekenin jetkizdi.
"Kásipkerge infraqurylym siiaqty jaǵdailardy jasap berse, qonaq úiin, demalys ornyn salyp, meiramhana, kafesin daiyndap, jumysyn jasaidy. Biraq toq jetpei tursa, jaryǵy jetpei tursa, sýy tartylmai tursa, ol jerge eshqashan demalys ornyn, durys qonaq úi sala almaidy. Óitkeni kásipkerdiń oǵan shamasy jetpeidi. Al ony kim isteidi? Ony ákimdik isteidi, al ákimdiktiń, Qazaqstandaǵy oblys ákimderiniń basty mindeti retinde týrizm turǵan joq. Bizdegi týrizm tórt maýsym boiy jumys isteitin týrizm bolmaǵandyqtan, úsh ailyq týrizm úshin barlyq infraqurylymdy, barlyq jaǵdaidy jasaýǵa, birinshiden, shamalary da jetpeidi jáne biýdjette ondai qarjy qarastyrylmaǵan. Sosyn servisti aitamyz, servis neden paida bolady? Servis suranystan paida bolady. Toǵyz ai demalyp jatyp, úsh ai jumys isteitin qonaq úidiń kúshti servis, kúshti tamaq, kúshti kadrlarǵa aqsha qurtýǵa shamalary jetpeidi, óitkeni Balqash, Alakól, Qapshaǵai úsh ai jumys isteidi. Olardyń úsh ai úshin búkil jaǵdaidy jasap, ádemi servis kórsetýge ýaqyttary da joq, óitkeni servis bolsa da, bolmasa da adam keledi. Oǵan qosa adamdar sýǵa túsetin ýaqyt - bir jarym, eki ai ǵana", - deidi ol.
Almas Maratuly Qazaqstannyń Túrkiiadaǵydai, Mysyrdaǵydai, Tailandtaǵydai alty, jeti, segiz, toǵyz ai týrist keletindei geoografiialyq múmkindigi sai emes ekenin aitty.
"Sondyqtan kásipkerlerdi "servis nashar" dep kinálaýǵa bolmaidy. Olar ózderine berilgen bir, bir jarym, eki ai ishindegi qysqa ýaqytta qarjy taýyp, salǵan investitsiialaryn qaitadan shyǵarýǵa talpynady", - deidi ol.
Sondai-aq, sarapshy eldegi ishki týrizm salystyrmaly túrde jaqsy damyp kele jatqanyn aitty.
"Alakóldegi jaǵdai tek bir aimaqqa tán másele emes. Bul jerde jańa aitqan úsh másele bar. Birinshiden, maýsymnyń qysqalyǵy, ekinshiden, ministrliktiń ókilettiligi azdyǵy, sosyn oblys ákimderiniń, jalpy oblystyń týrizmge aktsent qoimaýy, óitkeni olarda ondai biýdjet te joq. Olarda áleýmettik máseleler bar, qalanyń ishindegi, oblystyń ishindegi infraqurylym bar, aýylǵa gaz kirgizý, aýyldy jaryqtandyrý degen siiaqty eń basty máseleler bar. Al demalys degen ol kúnde tutynatyn nan emes qoi. Sondyqtan oblys ákimderi oǵan sońǵy kóńil bóledi. Basty mindet - áleýmettik máselelerdi sheshý. Sondyqtan bul jerde týrizmdi Qazaqstandaǵy problema dep qarastyrýymyz da qajet emes.
Demalys adamnyń qaltasyna qarai. Kimde qandai jaǵdai bar, ol sondai jaǵdaida demala alady. Al jalpy aitqan kezde, iá bizde kishkene olqylyqtar bar, jetispeýshilikter bar. Biraq ishki týrizmde júrgen 9 jyldyń ishinde ishki týrizm bizde óte jaqsy qarqyndy damyp kele jatqanyn aitqym keledi. Sharynnyń joldarynan, Kólsaidyń joldarynan, Sharyn shatqalyndaǵy servisten, Bojyraǵa salynaiyn dep jatqan investitsiiadan nemese qazirgi Shyǵys Qazaqstanǵa salynaiyn dep jatqan investitsiialardan muny baiqaýǵa bolady. Suranys bar. Kásipker suranys bolǵan jaǵdaida aqshasyn salady. Kásipker tek paida tabýdy oilaidy. Menińshe, 8-9 jyldyń ishinde óte jaqsy damyp jatyr jáne sheteldermen, Qytaimen, Úndistanmen jasalǵan vizasyz rejimniń arqasynda syrtqy týristterdiń de sany artyp jatyr", - deidi ol.
Sarapshynyń pikirinshe, servis, infraqurylym - onyń barlyǵy ýaqyt óte kele túzeletin nárseler.
"Týrizm ekonomikanyń draiveri bolady degenge senbeimin, óitkeni bizde maýsym qysqa, infraqurylym óte nashar, týristik oryndarymyz negizgi qala ortalyqtarynan, oblys ortalyqtarynan óte shalǵaida ornalasqan. Ol jerdiń bárine infraqurylm tartý óte kóp biýdjetti talap etedi jáne qashan naqty bitetini de belgisiz. Sondyqtan qazir týrizm nashar dep aita berýdiń de qajeti joq. Belgili bir deńgeide bilim berý, sport, meditsina siiaqty salalar sekildi bir qalypta damyp kele jatyr. Eger biz búkil máseleni sheship tastap, basty problemamyz retinde týrizm ǵana qalatyn bolsa, onda basqa áńgime. Dál qazir Býrabaidamyn, byltyrǵa qaraǵanda áldeqaida qoqys jáshikteri kóbeigen, osy siiaqty máseleler sheshilgen. Týrizm aimaqtarda, shalǵai jerlerde sheshiledi. Sondyqtan bul jerde negizgi faktor - ákimdik. Negizgi faktor - sol ákimdikterdiń qyzyǵýshylyǵy, negizgi faktor - sol ákimderdiń nieti. Ákimniń nieti bolsa, jaǵdai jasaidy. Jerdi de beredi, infraqurylymyn da tartyp beredi. Al ákimniń basty problemasy jumys oryndaryn taýyp berý, mektep salý degen siiaqty máseleler bolsa, ol týrizmge sońynda, ýaqyty bolǵan kezde qaraidy", - dedi ol.
Almas Maratuly Prezidenttiń Úkimetke bergen tapsyrmasyna qatysty da pikir bildirdi.
"Prezident Úkimetke qatań tapsyrma bergeni kúlkili estiledi, óitkeni byltyr Aqordada berilgen tapsyrma biyl berilgen tapsyrmadan qanshalyq qatal ekenin bilmeimin. Adamdar jaýap berýi kerek, oblys ákimderi ornynan ketýi kerek. Mysaly Alakól Jetisý oblysy ma? Jetisý oblysynyń basshysy ornynan ketsin. Qapshaǵai Almaty oblysy ma? Almaty oblysynyń basshylyǵy ornynan ketsin. Nemese ákimniń týrizmge jaýapty orynbasary ornynan ketsin. Sondai sharalar arqyly ǵana qatań tapsyrma qatań bolyp kórinedi. Ashyq kórsetý kerek. Jaýapty adamdar qyzmetinen ketýi kerek jáne ne úshin ketkeni jazylýy kerek. "Mysaly Almaty oblysynyń ákimi Marat Sultanǵaziev Qapshaǵaida bolǵan oqiǵa úshin ornynan ketti" deýi kerek. Mine sol kezde basqa ákimder "osyndai jaǵdai bolsa, mynandai bolady eken ǵoi, demek ondai jaǵdaidy boldyrmaýǵa tyrysaiyq" dep áreket etedi", - dep túiindedi sarapshy.
