Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ormandary Qazaqstan Altaiy, Saýyrdyń qońyr qylqanjapyraqty taigasy, japyraqty ormandary kiretin Shyǵys aimaǵy, Ertis boiynyń qaraǵaily orman jaldary jáne Qazaq shaǵyn adyrynyń dalalyq shoq ormandary men Tarbaǵatai kiretin Semei aimaǵyna bólinedi. Oblystyń memlekettik orman qorynyń aýdany – 3,6 mln. gektar. Shyǵys Qazaqstanda búkil Qazaqstan paidalanatyn aǵash qorynyń 75 paiyzy shoǵyrlanǵan.
Elimizde Kendi Altaidyń taýly ormandary, Shyǵys Qazaqstan oblysynda 1,5 million gektar jerdi alyp jatyr. Sekseýildiń úlesine barlyq ormandardyń aýmaǵynyń 50%-y sáikes kelgenmen, olardaǵy aǵash qory bar bolǵany 2,1% ǵana. Baǵaly qylqanjapyraqty ormandar Altai men Ertis mańyndaǵy taspaly toǵai men Qazaqstannyń qatparly ólkesinde ósedi.
Aǵash qory men kólemi boiynsha Shyǵys Qazaqstannyń qylqanjapyraqty ormandary birinshi orynda. Olar samyrsyn, shyrsha, kedr aǵashtarynan turady. Ekinshi orynda shoq qaraǵaily ormandar, úshinshi orynda – Tian-Shan shyrshasynan turatyn taýly ormandar tur. Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Zyrian aýdany «Qazaqstan» óndiristik kooperativi kesilgen materialdar, dińgek, aǵash buiymdaryn shyǵarady. Kooperativ ujymy 70 adamnan tursa, jyldyq qaita óńdeý kólemi 5 myń tekshe metrdi quraidy.
Elimizde Kendi Altaidyń taýly ormandary, Shyǵys Qazaqstan oblysynda – 1,5 million gektar jerdi alyp jatyr. Sekseýildiń úlesine barlyq ormandardyń aýmaǵynyń 50%-y sáikes kelgenmen, olardaǵy aǵash qory bar bolǵany 2,1% ǵana. Aǵash qory men kólemi boiynsha Shyǵys Qazaqstannyń qylqanjapyraqty ormandary birinshi orynda. Olar samyrsyn, shyrsha, kedr aǵashtarynan turady.
Sońǵy jyldary oblysta aǵash óńdeý salasy jaqsy damyp keledi. Ásirese, aǵashtan baspana turǵyzý qarqyn alýda. Ol úshin óńirdegi orman sharýashylyǵy men ony paidalanýshylar ózara yntymaqtastyq ornatqan. Tek Zyrian aýdanynyń ózinde aǵash óńdeýmen ondaǵan jeke kásipker ainalysady. Nátijesinde aýdanda osy salada 100-den astam adam turaqty jumys tapsa, taza aǵashtan turǵyzylatyn úi men monshaǵa elimizdiń basqa óńirlerinen suranys artqan. Shyǵys Qazaqstan oblysynda jyl saiyn 2 myń tekshe metr aǵash óńdeýge ruqsat beriledi. Degenmen óńirdegi orman qoryn paidalanyp, aǵash óńdeýshiler osy berilgen shekti kóleminiń 10-15 paiyzyn ǵana igeredi. Maleev – oblystaǵy orman qory eń kóp aýyldardyń biri. Degenmen buǵan deiin aýylda eshkim aǵash óńdeýmen shuǵyldanbaǵan. Endi bul salaǵa da «Jumyspen qamtý – 2020» baǵdarlamasynyń septigi tigenin baiqaýǵa bolady.
Zyrian aýdanydaǵy aǵash óńdeý kásibimen ainalysatyn Aleksandr Kataev memlekettiń shaǵyn kásipkerlikti qoldaýǵa baǵyttalǵan jeńildetilgen nesiesine ie bolyp, aǵashtyń úgindisin qysyp, briket jasaityn stanok alýdy kózdep júrgenin aitqan bolatyn.
– Maǵan sý taqtai men bóreneni keptiretin arnaiy oryn qajet. Kásibimdi ary qarai dóńgeletý úshin birneshe jobanyń josparyn jasap qoidym. Qazir negizinen aǵash úi men monsha daiyndaimyn. Endi aǵashtyń úgindisin qysyp, qalyptap otyn shyǵarýǵa arnalǵan arnaiy jelini iske asyrmaqpyz. Bul – óte ózekti joba. Janarmaidyń ornyna otyn retinde qoldanýǵa bolady. Ekologiialyq turǵydan 100 paiyz taza. Eshqandai qaldyqsyz janady, – deidi.
Orman sharýashylyǵy mamandarynyń aitýynsha, aǵash qaldyǵy men úgindisin óńdeý salasyn durystap qolǵa alsa, paidasy da shash etekten. Ol úshin óńirdegi orman qory da jetkilikti. Búginde óńirde jylyna 200 myń orman aǵashy kesilse, ornyna jas óskin aǵashtar otyrǵyzylyp turady. Osylaisha ekonomikalyq ósim úshin úlken qor jyl saiyn jasaqtalynady. Atqarýshy bilik aǵash óńdeý salasynda jańa jobalar bolsa, qoldaýǵa daiyn. Al otyn ornyna qoldanylatyn briket óndirýshilerge qarjylai kómektesip, zaýyt ashýǵa qajet infraqurylym da tartyp bermek.
Osydan birshama ýaqyt buryn Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danial Ahmetov aǵash ónerkásibi keshenin damytý baǵdarlamasyn daiyndaýmen ainalysatyn jumys tobynyń esebin tyńdap, óz baǵasyn bergen bolatyn. Jumys tobynyń músheleri oblys ákimin Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy 2015-2020 jyldarǵa arnalǵan aǵash jáne aǵash óńdeý ónerkásibin damytý jobasymen tanystyrdy.
Shyǵys Qazaqstanda jyl saiyn 1 mln. tekshe metrge deiin aǵash daiyndaýǵa bolady. Al, naqtysynda 200 myń tekshe metr jýyq daiyndalady. Memleket boiynsha aǵash óńdeý óniminiń eksporty 5,5 mln dollardy qurasa, import 500 mln dollardy quraidy. ShQO-da ornalasqan kedendik pýnktter arqyly jyl saiyn 10 mln dollarǵa jýyq ónim engizilse, tek 400 myń dollar eksportqa shyǵarylady. Osy baǵytta oryn alǵan jaǵdaiǵa bailanysty, bul betalys áli de jalǵasa beretin bolady. Búginde bar aǵash óńdeý ónerkásipteriniń áleýeti tómen. Sondai-aq, mamandardyń aitýy boiynsha oblysta aǵashty tereń óńdeitin kásiporyndar joq, nemese aǵash daiyndaý kásiporyndarynyń materialdy-tehnikalyq negizderi tómen.
Arnaiy daiyndalǵan josparda oblystyń aǵash ónerkásibiniń resýrstary, óńdelgen ónimniń eksporttalatyn elder qatary, orman sharýashylyǵynyń tehnikalyq jáne tehnologiialyq jaǵdaiy eskerilgen. Búgingi tańda orman sharýashylyǵy men aǵash óńdeý ónerkásibimen ainalysatyn arnaiy konsaltingtik kompaniia qajet qujattardy daiyndaý ústinde. Naqty jospardyń durys jasalýy men oryndalýy aǵash óndirisi damýynyń basty kórsetkishi bolmaq, iaǵni ekonomikalyq jaǵdaiǵa tikelei áser etpek.
Saraptamaǵa sáikes, Shyǵys Qazaqstanda jyl saiyn 1 mln. tekshe metrge deiin aǵash daiyndaýǵa bolady. Al, naqtysynda 200 myń tekshe metr jýyq daiyndalady. Memleket boiynsha aǵash óńdeý óniminiń eksporty 5,5 mln dollardy qurasa, import 500 mln dollardy quraidy. ShQO-da ornalasqan kedendik pýnktter arqyly jyl saiyn 10 mln dollarǵa jýyq ónim engizilse, tek 400 myń dollar eksportqa shyǵarylady. Osy baǵytta oryn alǵan jaǵdaiǵa bailanysty, bul betalys áli de jalǵasa beretin bolady. Búginde bar aǵash óńdeý ónerkásipteriniń áleýeti tómen. Sondai-aq, mamandardyń aitýy boiynsha oblysta aǵashty tereń óńdeitin kásiporyndar joq, nemese aǵash daiyndaý kásiporyndarynyń materialdy-tehnikalyq negizderi tómen.
Osyǵan bailanysty oblys ákimi tiisti memlekettik mekemelerge aǵash óńdeý ónerkásibin ornalastyrý boiynsha, kóliktik logistika men jer resýrstaryna, infraqurylymyna saraptama jasap, usynys jasaý jóninde tapsyrma berdi.
Sonymen qatar, jumys tobynyń músheleri aimaqtardyń aǵash ónerkásibi keshenderiniń jaǵdaiyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan, atalǵan jobanyń negizi bolatyn usynystar daiyndady. Sondai-aq, mamandar árekettegi orman zańnamasyna jáne basqa da normativti-quqyqtyq aktilerge ózgerister engizý týraly bastama kóterýdi, sonyń ishinde orman resýrstaryn bekitý tártibin engizý máseleleri, jumys istep turǵan kásiporyndarǵa qoldaý kórsetip, aǵashty daiyndaý jáne óńdeý shyǵyndaryn azaitý týraly aitty.
Konsaltingtik kompaniia atalmysh jobany ázirleýdi kelesi aptadan bastaidy, jáne eki aidyń ishinde aiaqtaýdy josparlap otyr. Aita ketý kerek, «PeýeriRýs» JShQ orman ónerkásibi máselelerinde konsaltingtik qyzmet kórsetýde tájiribesi mol. Atalmysh kompaniia TMD elderinde 1991 jyldan bastap jumys jasap keledi. Ol orman ónerkásibi jáne himiialyq ónerkásip, jańa tehnologiialar salasynda 300-den astam joba ázirlegen.
Ormandy quraityn negizgi aǵash tuqymdary – qaraǵai, maiqaraǵai, shyrsha, samyrsyn jáne balqaraǵai. Orman sharýashylyǵyn júrgizý úshin oblysta 13 memlekettik mekeme jumys atqarady. Olardyń negizgi mindetteri ormandy órtten jáne óz erkimen kesýden saqtaý, ormandy qaita qalpyna keltirý, ormandy qorǵaý is-sharalary júrgizý bolyp tabylady.
Orman sharýashylyǵyn damytýdyń bolashaǵy orman sharýashylyǵyn júrgizýdiń tiimdiligin arttyrýǵa jáne ormandardy qalpyna keltirý jumystarynyń kólemin arttyrýǵa baǵyttalǵan «2008-2010 jyldarǵa arnalǵan Jasyl el» respýblikalyq jáne óńirlik baǵdarlamalarynda jaryq kórgen bolatyn. Baǵdarlamany iske asyrý ormandardy qorǵaýdy, kúzetýdi jáne molyqtyrýdy ary qarai damytýǵa, olardy utymdy paidalanýǵa, ormandardyń saqtalýyn qamtamasyz etýge jáne orman órtterinen jáne zańsyz aǵash shabýdan keletin zalaldy azaitýǵa, orman sharýashylyǵyn budan ári júrgizýdiń tiimdiligin arttyrýdy júzege asyrýǵa múmkindik beredi.
Oblystaǵy biregei tuqymdardy saqtaý úshin jalpy kólemi 1,7 mln. gektar bolatyn 18 erekshe qorǵalatyn tabiǵi aýmaqtar quryldy. Bular Marqakól jáne Batys – Altai memlekettik tabiǵi qoryqtary, Katonqaraǵai memlekettik ulttyq tabiǵi parki, «Semei ormany» memlekettik orman tabiǵi rezervaty, 8 memlekettik tabiǵi qoryqshalar, 1 respýblikalyq tabiǵat eskertkishi jáne 5 oblystyq tabiǵat eskertkishteri. Bulardyń negizgi qyzmeti biologiialyq áralýandyqty saqtaý jáne qalpyna keltirý, ǵylymi-zertteý, rekreatsiialyq jáne ekologiialyq-aǵartýshylyq qyzmetterdi júrgizý. Keleshekte erekshe qorǵalatyn tabiǵi aýmaqtar júiesin ary qarai damytý, qazirgi barlaryn keńeitý jáne Saýyr, Tarbaǵatai, Zaisan qazan shuńqyrynda jańadan erekshe qorǵalatyn tabiǵi aýmaqtardy uiymdastyrý josparlanyp otyr.