Ústimizdegi jyl bizdiń elimizde Qazaqstan halqy Assambleiasynyń jyly bolyp jariialandy. Sonymen qatar, Uly Jeńistiń 70 jyldyǵy jáne Konstitýtsiianyń 20 jyldyǵy atap ótilmek. Osyǵan orai Assambleia ókilderine úlken mindetter júktelýde. Oblystyq Dostyq úiinde aimaq basshysy Danial Ahmetovtiń qatysýymen ótken etnomádeni birlestikter jetekshileriniń, Qazaqstan halqy Assambleiasy músheleriniń, ǵylymi-saraptamalyq toptyń kezdesýinde biylǵa arnalǵan josparlar jáne ótken jyldyń qorytyndysy týraly áńgime órbidi.
«Birlik bolmai, tirlik bolmas» degen atam qazaq. Berekeni kózdegen el merekeli tirlik jasaýdan jalyqpaǵan. Biyl Qazaqstan halqy Assambleiasynyń jyly atap ótiledi. «Bereke bastaýy – birlik, el ishi – tatý tirlik» qaǵidasyn ustanǵan el úshin bul meiramnyń orny erekshe. Al jyl saiyn ataýly merekede 1 mamyr – Qazaqstan halqynyń birligi kúninde el aýmaǵynda turyp jatqan 130-dan astam ult pen ulys ókilderi kieli qara shańyraqta tatý-tátti, bereke men birlikte, beibitshilik pen yntymaqta ómir súrip jatqandyǵyn keń kólemde atap ótedi.
Qazirgi tańda Shyǵys Qazaqstanda ózge elder ókilderimen mádeni bailanystar kúsheiip, Qytai, Mońǵoliia jáne Reseidiń etnomádeni birlestikterimen shekaralyq yntymaqtastyq damyp keletinin, sonymen qatar «Altai – bizdiń ortaq úiimiz» aktsiiasy aiasynda ózara yqpaldastyq belsendi túrde iske asýda. Óńirdegi qalalyq jáne aýdandyq Dostyq úileriniń, etnomádeni birlestikterdiń qyzmeti de erekshe atap ótildi.
Qazaqstan halqy Assambleiasynyń basty mindeti – memlekettik ulttyq saiasatty iske asyrý, elimizdegi qoǵamdyq-saiasi turaqtylyqty qamtamasyz etý, memlekettik jáne azamattyq qoǵam institýttarynyń etnosaralyq qatynastar salasyndaǵy ózara is-qimylynyń tiimdiligin arttyrý bolyp tabylady.
El Prezidenti Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqy Assambleiasyn qurý ideiasyn alǵash ret 1992 jyly Táýelsizdiktiń birinshi jyldyǵyna arnalǵan Qazaqstan halyqtarynyń forýmynda aitty. 1995 jylǵy 1 naýryzda Qazaqstan halqy Assambleiasyn Memleket basshysy janyndaǵy konsýltativti-keńesshi organ mártebesimen qurý týraly Prezidenttiń Jarlyǵy shyqty. 2007 jylǵy mamyr aiynda Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiiasyna birqatar ózgerister engizildi. Qazaqstan halqy Assambleiasyna konstitýtsiialyq mártebe berildi, ol QR Parlamenti Májilisine toǵyz depýtat sailaý quqyǵyna ie boldy. Osy arqyly Assambleianyń qoǵamdyq-saiasi róli aitarlyqtai artty.
2008 jylǵy 20 qańtarda Prezident «Qazaqstan halqy Assambleiasy» týraly álemde balamasy joq zańǵa qol qoidy. QHA elimizdiń saiasi júiesiniń tolyqqandy sýbektisine ainaldy. Onyń qyzmetiniń normativtik-quqyqtyq negizderi aiqyndaldy.
Búginde Assambleia etnosaralyq kelisimdi, qoǵamdaǵy toleranttylyqty jáne halyq birligin odan ári nyǵaitý úshin qolaily jaǵdai jasaýǵa septigin tigizedi. Sonymen qatar QHA memlekettik organdarǵa ekstremizm men radikalizm kórinisterine qarsy áreket etýge, azamattardyń demokratiia normalaryna negizdelgen saiasi-quqyqtyq mádenietin qalyptastyrýǵa kómek kórsetedi. Assambleia etnomádeni birlestikterdiń kúsh biriktirýin qamtamasyz etedi, etnomádeni ortalyqtardyń, Qazaqstan halqynyń ulttyq mádenietteri, tilderi men dástúrleriniń órkendeýin, saqtalýyn jáne damýyn qamtamasyz etedi.
Shyǵys Qazaqstan oblystyq Qazaqstan halqy Assambleiasynyń ókilderi eldegi tynyshtyqty saqtaýda eń bastysy aqparattyq táýekelderge durys áreket etý dep esepteidi. Óitkeni elektrondy buqaralyq aqparat quraldary arqyly bógde ideologiialyq aǵymdar taratylady. Ázirshe bul Qazaqstanǵa kóp qatysty emes, ol barlyq birlestikterdiń úilesimdi jumysymen túsindiriledi.
Elimizdiń damýyndaǵy Assambleia rólin baǵalamaý múmkin emes. Óitkeni, Qazaqstan halyqaralyq sarapshylardyń «bul el ultaralyq alaýyzdyq saldarynan ydyraidy» degen boljamdaryna qaramastan, úlken jetistikterge qol jetkize aldy. Memleketimizdiń tabysy halyqtyń birligine, barlyq ulttyq tilder men dástúrlerge degen qurmetke negizdelgen. Assambleia jumysynyń arqasynda senimniń, kelisim men ózara túsinistiktiń erekshe aýany qalyptasty, árbir azamat ultyna nemese dini nanymyna qaramai Ata Zańda kepildik berilgen quqyqtar men erkindikterdiń bárin tolyq paidalandy.
Elbasymyz Nursultan Nazarbaev óz Joldaýynda: «Etnosaralyq kelisim – ol ómirsheńdik ottegi. Biz dem alǵan kezde ony baiqamaimyz, ol ózdiginen bolady – biz tek ómir súremiz. Birligimiz ben etnosaralyq kelisimdi bizdiń ózimiz saqtaýǵa tiispiz. Ony biz úshin eshkim eshqashan syrttan kelip jasamaidy. Bizdiń jastarymyz jańa, táýelsiz elde ósip keledi. Búgingi býyn 90-shy jyldardaǵy etnosaralyq soǵystar men qaqtyǵystardy, kúireýdi kórgen joq. Sondyqtan kópshiligi Qazaqstandaǵy turaqtylyq pen qolaily ómirdi týǵannan solai bolýǵa tiis siiaqty qabyldaidy», – dep atap aitqan bolatyn.
– Eldegi beibitshilikti saqtaýdaǵy mańyzdy ról biryńǵai ultaralyq saiasatty júrgizýge arnalǵan barlyq ulttardy biriktiretin biliktiń biregei organyna júktelgen, ol – Qazaqstan halqy Assambleiasy. Onyń jumysynyń tabysty bolýyna kóbinese óńirimizdegi ǵalymdar júrgizgen zertteýlerdiń de kómegi bar, – degen bolatyn Shyǵys Qazaqstan oblysy Qazaqstan halqy Assambleiasynyń tóraǵasy Danial Ahmetov.
– Daryndy ǵalymdarymyzdyń eńbegi eldiń damýynda mańyzdy ról atqardy jáne onyń jetistigine ainaldy. Olar – kóptegen respýblikalyq qujattardyń negizine ainalǵan naqty usynystar. Qýantarlyǵy, bizdiń ǵylymi saraptamalyq tobymyz tek Shyǵys óńirimen ǵana shektelmeidi. Top 14 halyqaralyq ǵylymi-tájiribelik konferentsiia ótkizip, olarǵa álemniń kóptegen elderinen ǵalymdar qatysty. Bizdiń ázirlemeler álemdik ǵylym úshin úlken qyzyǵýshylyq týǵyzady jáne Eýropa men Amerikanyń biraz kitaphanalarynda saqtaýly, – dedi tarih jáne qoǵamdyq ǵylymdar akademiiasynyń akademigi, D.Serikbaev atyndaǵy ShQMTÝ filosofiia jáne saiasattaný kafedrasynyń professory Liliia Stoliarova.
Qazaqstanda barsha etnostardyń mádenietin, tilin, dástúrin damytýǵa qajet jaǵdailardyń bári jasalǵan. Assambleia qyzmetiniń arqasynda memleketimizdiń etnosaralyq qarym-qatynastardy tiimdi sheshetin el retindegi halyqaralyq bedeli artyp keledi.
– Qyrǵyzstandaǵy jáne Ýkrainadaǵy baýyrlas halyqtardyń qaqtyǵysy turaqsyzdyqtyń elge qandai zardap tigizetinin kórsetti. Ýkraina keńestik kezeńde ekonomikalyq damýdyń jarqyn úlgisi bolatyn. Biraq qazir kelispeýshilikter eldi til printsipi boiynsha ekige bólip otyr. Bizde Ýkrainadaǵydai zor áleýet joq, onyń keme jasaý óndirisi damyǵan, eýropalyq elderge tike shyǵa alady. Alaida, bizde Elbasynyń júrgizip otyrǵan saliqaly saiasaty bar. Búginde elimizdiń ishki jalpy ónimi Ýkrainadaǵydan joǵary, halyq sany bizde úsh ese az bolǵannyń ózinde. Munyń bárine ultaralyq turaqtylyqtyń arqasynda qol jetkizip otyrmyz. Qanshama mektep, aýrýhana, joldar salyndy, áli de salynady. Dál osyndai tiimdi saiasatty budan ári de jalǵastyra bersek, óńirler osy qarqynmen dami bermek. Jerimizde turyp jatqan barlyq halyqtardyń tilderi men ádet-ǵuryptaryna qurmetpen qaraý kerek jáne osy igi dástúrdi urpaqtan-urpaqqa jalǵastyrýǵa tiispiz. Biz – eýropalyqtar emespiz, eýraziialyqtarmyz. Bizdiń óz bet-beinemiz bar, ózimizdiń dilimiz, tarihi negizimiz bar jáne biz osymen maqtanamyz! – dedi oblys ákimi Danial Ahmetov.
Álibek QAŃTARBAI, Shyǵys Qazaqstan oblysy.
