Ekonomikalyq damý, investitsiialyq tartymdylyq, sonymen qatar otandyq ǵylym, bilim men mádeniet salalarynyń damýy. Osy jáne basqa da kóptegen máselelerdi ǵalymdar, mádeniet qyzmetkerleri, kásipkerler men jergilikti bilik ókilderi talqylady. Atap aitqanda, olar almatylyqtardyń tamasha jetistikteri týraly aitty. Kezdesý Qazaqstan táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyna arnalǵan.
Spiker Tuńǵysh Prezidenttiń syndarly saiasatynyń arqasynda Almatynyń ósý men damýdyń oń dinamikasyn kórsetip kele jatqanyn atap ótti. Nursultan Nazarbaev «Táýelsizdiktiń altyn besigi» dep jariialaǵan Almatynyń búgini men bolashaǵy – Elbasy men el Prezidenti Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń turaqty qamqorlyǵy men erekshe nazarynyń nátijesi.
– Táýelsizdik jyldarynda Almaty ekonomikasy birneshe ese ósti (Almatynyń JÓÓ: 1991 – 5,5 mlrd teńge, 2020 j. – 13546,9 mlrd teńge), - dedi Iliias Óserov. - Almaty eldegi JIÓ boiynsha kóshbasshy, sonymen qatar memlekettik biýdjettiń eń iri donory. Qala ekonomikasynyń jyldam ósýi qalalyqtardyń ómir súrý sapasyna oń áser etti.
Táýelsizdik jyldary ómir súrý uzaqtyǵy 75,4 jasqa deiin ósti. Memlekettiń jumyspen qamtý sharalaryn qoldaýdaǵy belsendi róli jumyssyzdyq deńgeiin tómendetýge kómektesti. Almatyda ómir súrý jaǵdaiynyń jaqsarýy bala týý men halyqtyń syrttan kóp kelýine áser etti. Qalanyń kóliktik qoljetimdiligine erekshe nazar aýdarylady - 2000 jyldan beri Almatyda 40-qa jýyq negizgi infraqurylymdyq jobalar boi kóterdi: metro, jol aiyryqtary, týnnelder, estakadalar.
Almatylyqtardy áleýmettik infraqurylym alańdatady. Basty máselelerdiń biri – bilim berý quraldarymen qamtamasyz etý. 1991 jyldan bastap mektepke deiingi bilim berý mekemeleriniń sany 2,2 ese 380-den 825-ke, mektepter 1,6 ese 187-den 300-ge, aýrýhanalar 1,6 ese 58-den 92-ge deiin ósti.
Sonymen qatar, almatylyqtar mádeni astana mártebesin maqtan tutatynyn alǵa tartty ákimniń orynbasary. Qala aýmaǵynda 114 jergilikti jáne 33 respýblikalyq mańyzy bar tarih pen sáýlet eskertkishteri bar.
Almaty qalasy Qoǵamdyq keńesiniń tóraǵasy Rahman Alshanovtyń aitýynsha, megapolis respýblikadaǵy shaǵyn jáne orta biznesti damytýdyń naǵyz ortalyǵyna ainaldy.
– Eger basqa óńirlerdi shikizat alǵa jyljytsa, al ábizdiń altyn – ShOB, – dedi Rahman Alshanov. – Biz bilim men ǵylymdy damyttyq, sondyqtan qala turǵyndarynyń shyǵarmashylyq áleýeti mańyzdy, olar jańa tásilderdi izdeidi, oqidy, engizedi. Esterińizge sala keteiin, táýelsizdik jyldarynda megapolis respýblikalyq biýdjettiń donory boldy. Al, bul birinshi kezekte onyń turǵyndarynyń áleýeti týraly aitady. Ýaqyttyń qiyndyqtaryna qaramastan, megapolis qarqyndy damý ústinde. Máselen «Shetsiz qala» qaǵidaty boiynsha. Qala ákimdigi búginde aitarlyqtai kúsh salýda, sonyń arqasynda megapolistiń jahandyq máseleleri sheshilýde.
– Táýelsizdik alǵan kezde Qazaqstanda 61 joǵary oqý orny jumys istedi, – dep eske alady Tilektes Espolov. – Búginde olardyń sany 125. Onyń ishinde Almatyda 39-31%. Osylaisha, búgingi tańda bizdiń megapoliste árbir tórtinshi stýdent, ekinshi bakalavriat jáne ekinshi doktorant bilim alady. Barlyǵy respýblika boiynsha joǵary oqý oryndarynda 604 myńnan astam stýdent oqidy, onyń 27% nemese 163 myńy Almaty ýniversitetterinde joǵary bilim alady. Magistranttardyń 35%-dan astamy jáne doktoranttardyń 50%-dan astamy bizdiń qalada oqidy. Sondyqtan Almatyny Qazaqstandaǵy bilim men ǵylym ortalyǵy dep ataý óte oryndy.
QR eńbek sińirgen týrizm qyzmetkeri Baqyt Orazymbetova megapolistiń biregei tabiǵi áleýetin týraly aitty.
Onyń aitýynsha, búginde týrizm sektorymen 97 myńnan astam adam ainalysady. Ortasha jalaqy 158,6 myńnan 172,7 myń teńgege deiin. Tek osy jyldyń 5 aiynda ǵana týrizm indýstriiasyna salynǵan investitsiia kólemi 40,3 mlrd teńgeni qurady.
QR Qurmetti sáýletshisi Altai Satybaldiev megapolistiń Qazaqstanda ǵana emes, postkeńestik keńistikte de kóshbasshy bolyp qala beretinin aitty.
– Táýelsizdik alǵannan beri qalanyń birneshe damý kezeńderi boldy jáne olardyń árqaisysy ózindik kórsetkishterimen erekshelendi, – dedi Altai Satybaldiev. – Táýelsizdik alǵaly beri megapolis aýmaǵy 19-dan 70 myń gektarǵa deiin úsh ese ósti. Halyq sany eki ese artty. Osy ýaqyt ishinde myń shaqyrymǵa jýyq jańa kósheler paida boldy. Infraqurylymdyq jelilerdiń sany 30-ǵa ósti. Qoǵamdyq kólik júiesi is júzinde qaita quryldy, metro salyndy jáne taǵy basqalar.
