Atom energetikasy salasynyń mamandary búginde Qazaqstan halqyna AES-tiń elimiz úshin asa qajet ekenin, onyń ekologiialyq turǵydan tiimdi ekenin naqty dálelderdi keltirip, jurttyń kózin jetkizip keledi.
Búginde damyǵan elder kómirden bas tartyp jatqany belgili. Eýropa elderi kómir paidalanyp ónim óndiretin elderge aldaǵy ýaqytta karbondy salyqty ókirtip salmaqshy.
Mundai jaǵdaida Kári qurlyqqa munaiyn, bidaiyn, ózge de taýarlaryn eksporttap otyrǵan bizdiń eldiń de tabysy eselep kemitini jasyryn emes.
Al osynyń aldyn alý úshin bizder ekologiialyq turǵydan taza energiia kózderin damytýymyz kerek.
Búginde elimizde jel men kún kózinen qýat óndirý isi birtindep bolsa da júrip jatyr. Biraq kún men jelden óndirilgen qýat kózi suranysty tolyq jaba almaidy.
Bul qiyndyqtan bizder AES salyp qana shyǵa alamyz. Dál qazir budan basqa ońtaily jol joq.
2035 jyly Qazaqstan biligi kómir jaǵyp qýat kózin óndirýdi 40%-ǵa qysqartýdy kózdep otyr.
Úkimet osy esepti kezeńde jańǵyrmaly energiia kózderinen óndiriletin elektr qýatynyń kólemin 23%-ǵa, GES-terdiń úlesi 7%-ǵa arttyrýdy josparlaýda.
Al oǵan deiin elimizde AES salynsa, bir ǵana AES elimizge qajetti qýat kóziniń 12%-yn óndirip, energetikalyq tapshylyqtyń aldyn alýǵa aitarlyqtai yqpal etetin bolady.
Búginde árqaisymyz «Qazaqstan ýran óndirisi boiynsha álemde aldyna qara saldyrmaidy» dep maqtanǵanda keýdemizge nan piserdei bolady. Tórtkúl dúniedegi AES-terdi qajetti otynmen qamtamasyz etip, biraq AES salyp, onyń igiligin kórmesek, tonnalap ýran óndirgenimizdiń nesi qyzyq?
Qazaqstan izotopty ýran óndirismen ainalysatyn sanaýly elderdiń biri. Óskemendegi Úlbi metalýrgiia zaýyty irgemizdegi Qytaidyń AES-terine daiyn otyndy shyǵarý isin bastap ketkenine biraz ýaqyttyń júzi boldy.
Keibir ekobelsendiler AES salýǵa qarsy áńgime aityp, halyqtyń aldynda arzan saiasi bedel jinap júrgeni jasyryn emes. Eger olar jan-tánimen atom energetikasyna qarsy bolsa, Úlbi metalýrgiia zaýtynyń jumysyna nege qarsy shyqpaidy? Osydan-aq, elimizdegi keibir ekobelsendilerdiń negizigi maqsaty saiasi upai jinap, elge tanylý ekenin birden ańǵarasyń.
Biraq Qazaqstanda AES-ke qajetti otyn shyǵarýdyń túrli óndiristik tizbekteri jumys isteidi. Al ekobelsendilerge salsaq, bárin toqtatyp, kómir jaǵyp, ainalamyzdy lastap otyrýymyz kerek eken.
Qazirgi tańda AES te, AES-ke qajetti otyn daiyndaý isi de anaý aitqandai qaýipti emes. Sondyqtan osyndai óndiristik tizbekke ie bola tura, AES salmaýymyz úlken qatelik.
Mamandardyń aitýynsha, AES bir jylda shamamen 13 myń tonna qaldyq bólse, Jylý elektr stansalary bir jylda 165 myń tonna qaldyq bóledi eken. Al salmaqtap saralai berińiz. Qaisy qorshaǵan ortaǵa qaýipti?
Búginde AQSh-ta 99 AES jumys istep tur. Biraq eshkim Qurama shtattardyń ekologiiasy las, halqynyń densaýlyǵy syn kótermeidi dep aitqan emes. AQSh-ta adamdardyń ortasha ómir súrý deńgeii – 80 jas. Al bizde birde-bir AES bolmasa da ortasha ómir súrý deńgeii – 64 jastan aspai keledi.
Demek bizder qur sózden qýyrdaq qýyrmai, AES salýǵa bel býyp, bilek sybana kirisýimiz kerek. Endi keshiktirsek, alda kútip turǵan energetikalyq daǵdarystyń betin qaitara almai, úlken qiyndyqtarmen betpe-bet kelýimiz múmkin.
