Sailaýdan keiingi sóz halyqqa berildi. Toqaevty quttyqtaý. Alystaǵy Ábliazovqa shúiligý. Sailaýdaǵy sátsizdikti boikotshylardan kórý...
Qosanovtyń osy kúnge deiin el úshin jasaǵan tittei jaqsylyǵy bolsa, sailaýdan keiin sonyń bári umytyldy. Bir-aq kúnde. Jýylyp-shaiylyp ketti.
Sailaýǵa deiingi hám sailaýdan keiingi Qosanov eki bólek adam.
«Ol 20 jyl jinaǵan abyroiynan aiyryldy», – deidi Marǵulan Seisembai.
Ámirjandy qarǵap-silegen jurttyń aptyǵy áli basylǵan joq.
Kúni keshe «Azattyqqa» suhbat bergen eks-premer Ákejan Qajygeldin: «Qosanov? Saiasattaǵy qatelik qylmyspen teń...» dep otqa mai tamyzyp qoidy.
Iá, halyq oǵan qatty nazaly, qatty. Biraq ókpe de ólsheýli emes pe?
Odan teris ainalǵan eldiń erteńgi kúni keńshilik tanytyp, kemshiligin keshirýi múmkin be? Ol úshin Qosanov qai isimen jaǵýy tiis bul jurtqa? Qazir she? Qosanov qazir qandai kúide? Sailaýdan keiingi saryndy ózgerter oiy bar ma onyń?
Áleýmettik jelidegi jurttyń jon arqany tilip túser soiyl-qanjar sózin qashanǵa deiin, qai ýaqytqa deiin súzgiden ótkizip otyrmaq? Halyqtan keshirim suramasa da, keshirimge laiyqty qai isimen unamdy bolady ol? Irilik qylar qaýqar tabyla ma onyń boiynan?
Iá, bir táýekelge barýdan qaimyqty. Onyń sebebin túsindirdi de talai ret.
«Eldi alańǵa bastap shyqqanymda ne bolar edi? Qynadai qyrar edi. Bul bilik sizdi de, bizdi de aiamaidy. Jańaózendegi jaǵdaidyń kózi tiri kýásimin. Halyqtyń qany tógilgenin qalamaimyn. Qan tógilmesin. Jastar, jastar arandap qalmasyn...».
Bul Qosanovtyń sailaýdan keiingi suhbat-maqalalarynda san ret qaitalaǵan ýáji.
Áitse de jurttyń júregine jetken joq. Aǵynan jarylmaǵanyn, bir saýsaǵyn búgip otyrǵanyn sezimtal jurt alystan boljady.
«Toqaevty quttyqtaǵany, Ábliazovty aiyptaǵany...» halyqtyń sanasynda saqtalyp qalǵan.
Halyq úshin bul – satqyndyq! Satqyndyq jasaǵandarǵa keshirim jasalýshy ma edi?
Toqaevty quttyqtaǵany qatelik, Ábliazovty aiyptaǵany aǵattyq ekenin aitqan halyqqa Qosanovtyń berer jaýaby ázir:
«Men halyqty satqan joqpyn. Al Ábliazov? Onyń azǵyrýyna aldanǵandar maǵan qarsy kóterildi. Sonyń kesirinen kóp daýystan qaǵyldym», – deidi ol. Sailaý ótkennen bergi Qosanov suhbattarynyń derligi osy sarynda.
Qosanov halyqtyń sózimen keliskisi joq. Halyq mundaidy keshirýshi me edi?
Anyǵynda, ol osyǵan deiingi san alýan maqalalary men suhbatyndaǵy úiip-tógip bergen ýádeleri men saiasi málimdemeleriniń tutqyny.
Túneýgúni «Azattyqqa» suhbat bergen qýǵyndaǵy eks-premer Ákejan Qajygeldin Qosanovqa arnaiy toqtalyp bylai dedi:
«Ámirjan prezident sailaýyna túserde menimen aqyldasqan joq. Bul onyń óz sheshimi-tin.
Sailaý aiaqtalyp, daýys sanaý bastalardyń aldynda uialy telefonyna «sailaý nátijesi sońyna deiin belgili bolmai Toqaevty quttyqtaýdan saq bol» dep eskertý hat joldadym.
Biraq ol meniń sózime qulaq asqan joq. Onyń is-áreketine berer baǵam: saiasattaǵy qatelik qylmyspen para-par. Onyń zardaby, saldary jalǵyz Qosanovqa emes, tutas halyqqa áser etedi.
Qosanovtyń qateligi erteń elge kesirin tigizedi. Saiasatpen ainalysqan adam qolǵa alǵan isin aqyryna deiin jetkizýi kerek. Onyń orta joldan taiqyp ketkenin men ǵana emes, kúlli halyq quptaǵan joq...».
Qosanovtyń ár jyldary bergen suhbattaryn súzip shyǵyp, mynadai tendentsiiany baiqadyq.
Saiasatker tazalyqty basty orynǵa qoiady, halyqtyń aldyndaǵy ar-abyroiy kirlegenin qalamaidy. Saiasi satqyndyqty sýqany súimeidi, bilikpen aýyz jalasqandardan aýlaq júredi.
Ilgeride aittyq. Ol osyǵan deiingi san alýan maqalalary men suhbatyndaǵy úiip-tógip bergen ýádeleri men saiasi málimdemeleriniń tutqyny. Sailaýdan keiingi Qosanov «áý» dese bolǵany, jurt kirpidei jiyryla qalatyn minez tapty.
Saiasatker sailaýǵa deiin ne dep edi?
Ázirlegen, Dýman BYQAI
Qosanov. Bilik hám halyq
Tabiǵatta sýdyń saqtalýynyń eki túri bolady. Biri – jyl saiyn taýdan aqqan ózen jańaryp turatyn kól, teńiz ne muhit. Ol sýdyń jóni bólek, onda baǵaly balyq júzip júredi.
Ekinshisi – eshbir ózen quimaityn, jańarmai, bir ornynda turyp qalǵan sý. Onyń aty belgili. Ondaǵy sý ýaqyt óte kógere bastaidy. Sosyn isi buzylyp, qolqany alardai sasyp ketedi. Tekti balyq emes, baqyldaǵan baqa toly onda...
Bizdiń bilik birte-birte osy batpaqqa ainalyp bara jatqan sekildi men úshin. Men de mundai batpaqqa bylǵanǵym kelmeidi. Al men siiaqtylar qanshama deseńizshi!...
....
Tek qana jaily oryn kerek bolsa, baiaǵyda-aq Astana jaqta júrer edik qoi. Shynyn aitqanda, ondai shaqyrýlar aragidik bolyp ta turady. Ol da saiasi oiyndaǵy astyrtyn júristerdiń biri. Ásirese, sailaýlar men sottaýlar aldynda jiilep ketedi ondai bailanystar.
...
Jergilikti jerdegi sheneýnikterdiń sholaq belsendiligi birinen biri ótedi. Biraq halyqtyń kózi ashyq: ol biliktiń de, bizdiń de ótirigimiz bolsa, sózimiz ben isimiz janaspai jatsa, lezde seze qoiady.
...
Sailaý ádil de ashyq ótse; barlyq deńgeidegi ákimder sailanyp, joǵarǵy jaqtaǵy bastyqtarynyń aldynda dirdektemei, sailaýshylarymen sanasyp, qyzmet atqarsa; sottardy da halyq ózi tikelei sailap alsa; baǵa men tarifterdiń retsiz ósýi toqtatylsa; jerasty bailyǵynan túsken tabys at tóbelindei oligarhtar men sheneýnikterden halyqqa qaitarylsa, sóitip, jyldan-jylǵa ýshyǵyp bara jatqan áleýmettik máseleler tezirek sheshilse, sóz bostandyǵyna shekteý qoiylmasa degen usynystardy talai jyldan beri aityp kele jatyrmyz.
Osy ideialarymyzǵa kim qarsy?
...
«Forbs» jýrnaldarynyń tórinde ornyn oiyp alǵan dollarlyq milliarderler bar eken elde!
Al úlken aqsha úlken tábetti ashady. Ásirese, saiasatta, bilikke umtylysta. Qanaǵat umytylady. Sondyqtan da ol qaltalylar qolda bar bailyǵyn mise tutpai, óz baspasóz quraldaryn jabdyqtap, óz partiialaryn qura bastaidy. Keibiri tipti «demokrattar» qataryna enip alyp, «ańqaý elge aramza molda» printsipin ustanýy da múmkin.
Mine, men osynaý «toptyq oppozitsiiadan» qorqamyn! Óitkeni qolynda milliardtary bar bailar qara basynyń qamy úshin, aqshasy úshin, menshigi úshin jalpyhalyqtyq múddelerdi tárk ete salýy múmkin! Qýyrdaqtyń kókesin sonda kóretin bolamyz!
Sondyqtan da bizge toptyq, jekebastyq oppozitsiia emes, júieli túrdegi ideialyq oppozitsiia qajet. Jeke qarjylyq toptyń emes, barshaǵa birdei demokratiialyq murattar tóńireginde birikken kúsh kerek.
...
Osy aptada shetelde bas saýǵalap júrgen Muhtar Ábliazov qaraptan-qarap maǵan tiispesi bar emes pe? Feisbýkte: «Endi bilik Ámirjan Qosanovty kóshbasshy etip jańa qozǵalysty iske qospaqshy…» Sondai-aq onyń aitýynsha, «bul – arnaiy qyzmet komiteti jasaǵan qozǵalys».
Jaýabymdy berdim. Onyń túiini mynada: «Men biliktiń eshbir saiasi jobasyna qatysqan emespin».
Óziniń orasan zor qarjylyq áleýetin keshegi áriptesterine qarsy emes, biliktiń shynaiy betperdesin ashýǵa jumsasyn. Talai jyl boiyna bilikti synap júrgen bizdi uryp-soǵar, arandatar basqa kúshter de jetip jatyr.
Biraq «oppozitsiia tek qana ábliazovshyl bolýy kerek» degenge men qosyla almaimyn. Aqordasyz da, oligarhtarsyz da paida bolyp, ózin kórsete alatyn qoǵamdyq kúshter tarihta boldy, áli de bolady.
...
Bilik Armeniiadaǵy jaǵdaidan sabaq alýy tiis. Pashianian bastaǵan halyq alańǵa shyqqanda bileýshi partiia qaida boldy? Biliktiń saiasi ideologtary she? Olar ne istedi? Ne istep júr? Armian biligi ashýǵa býlyqqan halyqpen qandai da bir dialog qurdy ma? Ári-beriden soń bilik muny boljai bilý tiis edi. Bul bilik ideologtarynyń jumysy-tuǵyn.
Al bizdiń bilik qandai? Mylqaý. Meńireý. Jaltaryp júredi. Jaǵdaimen, qoǵam pikirimen sanaspaidy.
Halyq qarap jatpaidy ǵoi. Ózge elderdegi bilik pen úkimettiń aýysyp jatqanyn kórip otyr olar. Ózge elderdegi ózgeristerge de kýá.
Halyq bizde zańdy túrdegi oppozitsiianyń joq ekenin kórip otyr. Biliktiń syńarjaq saiasat júrgizip otyrǵanyn siz ben bizden jaqsy biledi.
...
Nazarbaev? Bul joly halyq ózine jany ashityn, óziniń soiylyn soǵatyn prezidentti kórgen joq.
Halyq óziniń úkimetine kezekti bir tapsyrmalardy berip jatqan basshyny kórdi.
Eger de prezident stoldy qoiyp qalyp: «Ei, ainalaiyn úkimet, mynaý ne bolyp jatyr ózi? Halqymnyń jaǵdaiy tómendep ketti ǵoi! Sender maǵan jalǵan aqparat berip jatyr ekensińder ǵoi! Elim azyp-tozyp ketipti! Úkimet, ket! Parlamentke jańa, úkimetke tiimdi baqylaý jasai alatyn partiialar kelsin!» dep aitqan kezde prezidenttiń reitingi 200 paiyzǵa ósip keter edi!
Ókinishke orai, prezident mańaiyndaǵy at tóbelindei ǵana toptyń aitqanynan shyǵa almai qaldy.
Munyń ózi eldegi jaǵdaiǵa obektivti baǵa berip, tiisti sheshim qabyldaýyna óz kesirin tigizip otyr.
