- Abaidyń sizdiń ómirińizden alatyn orny qandai?
- Endi 150 jyldan keiingi urpaq Abaidy qalai qabyldaidy dep oilaisyz?
Redaktsiiadan: Osydan 25 jyl buryn Abaidyń 150 jyldyǵy qarsańynda qazaqtyń igi-jaqsylary ilgeridegi eki saýalǵa jaýap berip, oiyn ortaǵa salǵan eken. Eki apta boiy kitaphanada qonyp, arhiv aqtarǵan «Qala men Dala» tilshisi Abai týraly sońǵy shirek ǵasyrda jaryq kórgen qundy dúnielerdi toptastyryp qaitqan edi. Solardyń alǵashqysyn nazaryńyzǵa usynamyz.
Tólen Ábdik, jazýshy:
«Qazaqtyń búkil tirshiliginde Abai qamtymaǵan sala joq»
- Ispan halqynyń maqaly bar: «Árkim jármeńkeni alǵan zatyna qarap baǵalaidy» degen. Abaidan da árkim ózine keregin alady.
Ras, uly aqynnyń «it marjandy ne qylsyn» degen aýyr sózi bar. Bálkim, qazaqtyń búkil rýhani álemin, mádenietin joqqa shyǵaryp, onyń (Abaidy týdyrǵan) qazaq halqynyń eldigine kúmán keltiretin máńgúrtterdiń dúniege keletinin kúni buryn sezip aitty ma eken bul sózdi, kim bilsin?
Abai jyrynan sýsyndap kórmegenderge, sýsyndaǵysy da kelmeitinderge «Qudai aiasyn» deiik.
Biz úshin Abai tek qana uly aqyn, ǵulama oishyl emes, moiynǵa taqqan boitumardai qashanda qasynda júretin ómirlik ustaz, rýhani kósem.
Qazaqtyń búkil tirshiliginde Abai qamtymaǵan sala joq. Pendelik kúnkóristen bastap, adamgershilik, parasat biigine deiingi ulan-ǵaiyr rýhani keńistikte aiaǵyńdy bassań Abaiǵa tirelesiń.
Ásirese, búgingi jańa dástúrdegi memlekettik, ulttyq qalyptasý protsesteri júrip jatqan kezde, Abaidyń ár joly altynǵa bergisiz. El bolý úshin, jurt bolý úshin ne kerek, ne isteý kerek – uly aqyn sonyń bárin aitqan.
Máselen, «Esektiń artyn jýsań da, mal tap» degen sózderiniń búgingi zamanǵa týra kelip turǵanyna qalai tańǵalmassyń!
Al «Birińdi qazaq, biriń dos. Kórmeseń istiń bári bos» degen sózin ulttyq programmamyz dep uǵýymyz kerek.
Abai bizge barlyq iste de úlgi. Eldi, halyqty súiýdiń de úlgisin Abai kórsetti.
Ol Paiǵambar jasyna jetpegen az ǵumyryn ýaiym-qaiǵymen, zarlaýmen ótkizdi. Kim úshin zarlady? Ózi úshin be? Joq, qara basyn oilasa, Abaida bári boldy, dáýlet te, dańq ta, qurmet te. Ol eń aldymen elin oilady.
Baqytsyz halqyna jany ashyǵandyqtan jany jaraly edi. Shyn azamat óz halqynyń dertimen derttenbei, onyń qasiretine shomylmai tura almas edi.
Qysqasy, Abai murasy bizdiń rýhani bailyǵymyz ǵana emes, halqymyzdyń bolashaǵyn aiqyndaityn ulttyq ideologiiamyz.
Osydan keiin Abaidy meniń ómirimnen alatyn orny qandai ekeni ózinen-ózi túsinikti ǵoi dep oilaimyn.
- Adam halyqtyń múddesin eki jaǵdaida satýy múmkin: biri – shúrippesi qaiyrylmaǵan myltyqtyń aýzy keýdege tirelip turǵan jaǵdaida, ekinshisi – el aman, jurt tynyshta, urmai-soqpai, óz erkińmen.
Birinshisi – shybyn jandy qiia almaǵandyqtan, qoryqqannan, ekinshisi – halyqtyń bolashaǵyna senbegendikten.
Abai aitady: «Jamandyqty kim kórmeidi? Úmit úzbek – qairatsyzdyq. Dúniede eshnársede baian joq ekeni ras, jamandyq ta qaidan baiandap qalady deisiń? Qary qalyń qatty qystyń artynan kógi qalyń, kóli mol jaqsy jaz kelmeýshi me edi» dep. Osy joldarda halyqtyń bolashaǵyna degen qanshalyqty úlken senim jatyr.
Abai sengen bolashaqqa meniń senbeske tipti haqym joq.
150 jyldan keiingi urpaqtyń Abaidy bizden de góri jaqsyraq túsinetinine, túsinip qana qoimai, Abaidyń aitqanyn isteitin dárejege kóteriletinine men esh kúmán keltirmeimin.
Teginde adamnyń sanasyn qatty ýlaityn nárse – eldiń ózge elge táýeldi bolǵany. Bostandyq joq jerde azamattyq sana da dami almaidy. Bizdiń de sanamyzdan áli kúnge deiin otarlaý saiasatynyń salqyny ketpei jatqan sekildi. Al 150 jyldan keiingi urpaq múlde azat urpaq. Olardyń oiy da, sezimi de azat. Uly Abaidyń qadirine bir jetse, solar jetedi.
(Jalǵasy bar)
