Búgingi tańda álem elderi tabiǵatqa degen kózqarasty túbegeili qaita qarap, ekologiialyq máselelerge batyl qadamdarmen jaýap berip otyr. Osy turǵyda Qazaqstan da syrt qalmai, Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń bastamasymen qolǵa alynǵan «Taza Qazaqstan» ekologiialyq aktsiiasy – el bolashaǵyna baǵyttalǵan mańyzdy ári júieli qadamdardyń biri retinde júzege asýda. Bul ulttyq joba – tek senbilikpen jáne qoqys jinaýmen shektelmei, tabiǵatqa degen janashyrlyq pen jaýapkershilikti qoǵam sanasyna sińirýge baǵyttalǵan, el azamattaryn biriktirip, ekologiialyq mádenietti qalyptastyrýǵa negiz bolǵan mańyzdy qozǵalysqa ainalyp otyr. Sala mamandary men sarapshylar ekologiialyq bastamanyń áleýmettik ári tárbielik mańyzyna tereń úńilip, «Taza Qazaqstan» bastamasynyń keleshegine qatysty óz usynys-pikirlerin bildirdi.
Qorshaǵan ortaǵa qamqorlyq - qoǵamnyń ishki mádenietiniń kórsetkishi
Ernar Jylysbaev, Taraz qalasy ákimdiginiń ishki saiasat bólimi “Jastar resýrstyq ortalyǵy” KMM mamany:
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen qolǵa alynǵan «Taza Qazaqstan» ekologiialyq aktsiiasy elimizdiń tabiǵi bailyǵyn saqtaý men qorshaǵan ortany jaqsartýǵa baǵyttalǵan aýqymdy jobalardyń biri retinde erekshe mańyzǵa ie. Bul bastama tek tabiǵatty qorǵaý is-sharalarymen shektelmei, qoǵamnyń ekologiialyq mádenietin qalyptastyrý men óskeleń urpaqqa úlgi bolarlyq tárbie berýdi de kózdeidi.
Taraz qalasynda «Taza Qazaqstan» aktsiiasy aiasynda birqatar naqty, júieli jáne nátijeli is-sharalar júzege asyryldy. Aktsiianyń basty ereksheligi – burynǵy ekologiialyq bastamalardan ózgeshe, taqyryptyq baǵyttar boiynsha júielenip ótkizilýi. Bul óz kezeginde ár bastamanyń maqsatty aýditoriiasyna naqty yqpal etýine múmkindik berdi. Atap aitqanda, «Taza ólke» boiynsha qala kósheleri men kópqabatty turǵyn úiler aýlalarynda sanitarlyq jumystar júrgizildi. «Kieli meken» aiasynda tarihi-mádeni eskertkishter men olardyń ainalasyn abattandyrý sharalary iske assa, «Jasyl aimaq» arqyly jasyl beldeýlerdi qalyptastyryp, kóshet otyrǵyzyldy. «Ónegeli urpaq» jobasy aiasynda UOS ardagerleri men qarttar úiinde tazalyq jáne kógaldandyrý jumystary júrgizilip, «Móldir bulaq» sharasy barysynda qala aýmaǵyndaǵy ózen-kólder men bulaqtardyń jaǵalaýy qoqystan tazartyldy, abattandyryldy. Bul baǵyttaǵy jumystar ekologiialyq qana emes, áleýmettik turǵyda da orasan nátije berýde.
Máselen, «Taza Qazaqstan» aktsiiasy arqasynda Taraz qalasynda 300 myń tonnaǵa jýyq qoqys jinaldy, 25 myńǵa jýyq aǵash kóshetteri otyrǵyzylyp, 1000-ǵa jýyq gúl egildi. Ekologiialyq aktsiialarǵa 15 000-nan astam erikti jastar, ardagerler men turǵyndar tartyldy.Aita ketsek, búginde ekologiialyq mádenietti qalyptastyrýda turǵyndar men jergilikti biliktiń ózara árekettestigi aitarlyqtai jaqsarǵan. Ásirese, jastardyń bastamashyldyǵy men belsendiligi el bolashaǵyna degen úmitti kúsheitedi. Desek te, qaldyqtardy bólek jinaýǵa arnalǵan konteinerler men qaita óńdeý zaýyttarynyń jetkiliksizdigi — bul salany jetildirý qajettigin kórsetedi. Osy oraida qaldyqtardy qaita óńdeýge arnalǵan infraqurylymdy keńeitý, bilim berý mekemelerinde ekologiia taqyrybynda oqytýdy kúsheitý, mektep baǵdarlamalaryna engizý mańyzdy qadam bolmaq.
Qazaqstanda ekologiialyq sanany arttyrý úshin buqaralyq aqparat quraldary, áleýmettik jeliler jáne tsifrlyq tehnologiialar arqyly jańa formattaǵy aqparattandyrý jumysyn jandandyrý qajet dep oilaimyn. Memlekettik qoldaýmen qatar, zańnamalyq turǵydan da qosymsha ózgerister engizý – ýaqyt talaby. «Taza Qazaqstan» – bul bolashaqqa baǵyttalǵan úlken qozǵalys. Elimizde bastalǵan igi ister óz jalǵasyn tabatynyna senimimiz mol. Tabiǵatty aialaý – ár azamattyń boryshy. Prezidentimiz Qasym-Jomart Toqaev atap ótkendei, tazalyq ár úiden, kósheden jáne qaladan bastalady, al qorshaǵan ortaǵa qamqorlyq - qoǵamnyń ishki mádenietiniń kórsetkishi.
«Taza Qazaqstan» – sanany jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan strategiialyq qadam
Janna Úsembaeva, Alataý qalasy №12 orta mekteptiń geografiia pániniń muǵalimi:
Qorshaǵan ortany qorǵaý – ár azamattyń boryshyna ainalýy tiis ózekti másele. Osy baǵytta elimizde júzege asyrylyp jatqan «Taza Qazaqstan» ekologiialyq aktsiiasynyń mańyzy zor. Bul bastama – tabiǵatty aialaýǵa, ainalamyzdy taza ustaýǵa jáne ekologiialyq mádenietti qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan aýqymdy joba.
Prezident Qasym-Jomart Toqaev óz Joldaýlarynda ekologiialyq jaǵdaidy jaqsartý, halyqtyń tabiǵatqa degen jaýapkershiligin arttyrý jáne qorshaǵan ortany qorǵaý máselelerin basym baǵyttardyń biri retinde atap keledi. Memleket basshysynyń bastamasymen qolǵa alynǵan «Taza Qazaqstan» ulttyq aktsiiasy – osy baǵyttaǵy naqty ári júieli sharalardyń biri dep sanaimyn. Geografiia pániniń muǵalimi retinde men bul aktsiiany tek senbilik deńgeiindegi shara dep emes, jas urpaqtyń boiyna tabiǵatqa degen súiispenshilik pen jaýapkershilik sezimin darytatyn tárbielik máni zor is dep qabyldaimyn. Geografiia – tabiǵat pen adam arasyndaǵy bailanysty zertteitin ǵylym. Bul pán arqyly oqýshylar Jerdiń qurylysyn, klimatty, materikter men muhittardy, halyqtyń ornalasýyn, sharýashylyq salalaryn, ekologiialyq máselelerdi jáne kartamen jumys isteýdi úirenedi. Sonymen qatar, týǵan ólke men elimizdiń tabiǵi-ekonomikalyq erekshelikteri týraly maǵlumat alyp, tabiǵatty qorǵaý mádenietin boilaryna sińiredi.
«Taza Qazaqstan» aktsiiasy aiasynda mektebimizde túrli is-sharalar uiymdastyryldy. Oqýshylarmen birge senbilikter ótkizilip, mektep aýlasy men jaqyn mańdaǵy tabiǵi aimaqtar tazartyldy. Sonymen qatar, qaldyqty suryptaý kórmeleri, eko-sabaqtar, pikirtalastar men jobalar arqyly oqýshylardyń tabiǵatqa janashyrlyq kózqarasyn qalyptastyrýǵa tyrystyq. Eko-buryshtar men eriktiler qozǵalysyn damytý – osy baǵyttaǵy jumystarymyzdyń bir bóligi ǵana. Bul aktsiia mazmuny men ádistemesi jaǵynan burynǵy ekologiialyq naýqandardan áldeqaida júieli jáne jan-jaqty. Eń bastysy – oqýshylar tek qatysýshy emes, belsendi bastamashy bola bastady. Bul olardyń boiynda ekologiialyq mádeniettiń qalyptasa bastaǵanynyń naqty kórsetkishi.
Búgingi jas – erteńgi el bolashaǵy. Memleket basshysy usynǵan «Ádiletti Qazaqstan» qurý jolyndaǵy eń mańyzdy baǵyttardyń biri – tabiǵatpen úilesimdi ómir súrý. Tabiǵatqa degen jaýapkershilikti bala kezden qalyptastyrý – bolashaqqa jasalǵan mańyzdy investitsiia. «Taza Qazaqstan» – tek tazalyq saqtaý ǵana emes, bul – sanany jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan strategiialyq qadam.
Tabiǵat – bizdiń ortaq úiimiz. Ony taza saqtaý – ult bolashaǵyna jasalǵan shynaiy qamqorlyq. Sol sebepti árqaisymyz týǵan jerge degen janashyrlyǵymyzdy naqty ispen dáleldeiik. Prezidentimizdiń ekologiiany qorǵaý jolyndaǵy bastamalaryn qoldai otyryp, biz de óz úlesimizdi qosýǵa daiynbyz.
Maǵan báribir emes...
Almaty qalasynyń turǵyny jáne qalalyq máslihattyń depýtaty retinde men úshin týǵan qalamyzdyń ekologiialyq ahýaly – jai ǵana taqyryp emes, árbir kúndelikti áreketimniń máni men maqsaty. Taza aýa, kógaldanǵan kósheler, ekologiialyq mádenieti qalyptasqan qoǵam – bul bolashaq urpaqqa qaldyratyn asyl muramyz. Sondyqtan da maǵan báribir emes.
«Taza Qazaqstan» ekologiialyq aktsiiasy — elimizdiń tabiǵatyn qorǵaýǵa baǵyttalǵan mańyzdy bastama. Bul shara tek senbilikke qatysý ǵana emes, tutas qoǵamdy tazalyqqa, qorshaǵan ortany qurmetteýge shaqyratyn úlken ekologiialyq qozǵalys dep bilemin. Ózim de osy aktsiiaǵa belsene qatysyp, qalamyzdyń tazalyǵy úshin naqty istermen úles qosyp kelemin. Mysaly, 2025 jyldyń 19 sáýirinde ótken «Jasyl aýla» aiasyndaǵy ekologiialyq senbilikke qatysý men úshin úlken mártebe boldy. Almaty qalalyq máslihatynda biz bul baǵytta birqatar naqty sheshimder qabyldadyq. Jasyl infraqurylymdy damytý, qoǵamdyq kólikti ekostandarttarǵa kóshirý, ekobilimdi arttyrý, jas urpaqqa arnalǵan ekologiialyq baǵdarlamalardy engizý — munyń barlyǵy qoǵamnyń ekosanasyn arttyryp, ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń: «Qoǵamnyń ekologiialyq mádenieti joǵary bolmasa, eshqandai ekologiialyq baǵdarlama nátijeli bolmaidy» degen sózi meniń ustanymymmen úndes. Shynynda da, qorshaǵan ortaǵa degen janashyrlyq tek zańmen emes, sana men júrekpen bastalýy kerek. «Taza Qazaqstan» aktsiiasy aiasynda «Almaty – ortaq úiimiz» atty keń aýqymdy ekologiialyq naýqan ótkizý dástúrge ainaldy. Biylǵy sharada qala turǵyndary tazalyq, kógaldandyrý jáne kórkeitý jumystaryna belsendi atsalysty. Naýqan barysynda 4 myńnan astam aýla, 2 myńnan asa kóshe, 445 saiabaq pen skver tazartylyp, 600-den astam zańsyz saýda nysany alynyp tastaldy. Qala aýmaǵyna 3 myńnan astam qoqys jáshigi ornatylyp, 20 myńǵa jýyq aǵash pen buta egildi.Bul bastama qala turǵyndarynyń týǵan jerge degen janashyrlyǵyn kórsetip qana qoimai, ekologiialyq jaýapkershilikti qalyptastyrýdyń jarqyn úlgisine ainaldy deýge bolady.
Qala úshin, urpaq úshin, tabiǵat úshin, ózimiz úshin – maǵan báribir emes. Sol sebepti men tek sózben emes, naqty áreketpen úles qosýǵa árqashan daiynmyn. Osyndai bastamalar jalǵasyn taýyp, elimizde ekologiialyq mádeniet jańa deńgeige kóteriledi dep senemin.
Materialdy daiyndaǵan Janna Jomart
