«TASTÚLEK»: QAZAQ MÝLTFILMINIŃ KÓKJIEGI (video)

«TASTÚLEK»: QAZAQ MÝLTFILMINIŃ KÓKJIEGI (video)
29
29
Jýyrda
qolymyzǵa «Qazaqfilm» jasaǵan («Grushik» stýdiiasymen birigip) qysqametrajdy «Tastúlek» (stsenariiin jazǵan – Erbol Boranshy, rejisserleri – Turdybek Maidan, Tilek Tóleýǵazy) atty mýltfilm tústi. Alǵash kórer tusta kóńilimizde áldebir senimsizdik boldy. «Aldarkóseniń» ainalasyndaǵy qaptaǵan shalajansar keiipkerler men birinen biri aýmaityn, qimylynda mesheldik, oiynda mesheýlik bar dúbára dúnielerdiń biri bolmasa eken degen úmit-kúdik aralas oi sanamyzda qalqyp shyqty. Qatelesiptik, áýelgi kórinisinen-aq ishine enip kettik.

44
44
«Tastúlek» - búrkit týraly mýltfilm. Mundaǵy ár detal qazaqy tirlikti, kóshpeliler ómirin órnektegen. Áý basta ertede barsha qus jinalyp, qustar patshasyn sailaýdy uiǵarypty. Aspanmen talasqan báiterekke qus bitken qonaqtap, Táńirden ań patshasyn sailar ýaqytty asyǵa kútedi. Kúnniń aptap ystyǵyna shydai almai qustyń nebir tóresi esten tanyp qulai beredi. Tek Qyran ǵana shyjyǵan kúnniń nuryna ótkir janaryn tosyp, miz baqpai otyrady. Onyń shydamdylyǵy men tektiligi Jaratqan ieni tánti etip, qustardyń patshasy atanady. Bul ańyz mýltfilmniń bastalar tusyna berilgendikten, kórkem týyndyny kórýshi jurtshylyqty birden ózine baýrap, ary qarai oqiǵanyń órbýine jol ashady. Bizdi tánti etkeni, mýltfilmniń kórkemdik deńgeii: qazaq saharasy, kóshpeli tirshilik, qusbegi shaldyń áńgimesi, jas balanyń qyranǵa yntyq bolmysy, keiipkerlerdiń (baqsy, aidahar, jyn soqqan adam, búrkit, tazy, malshy) qimyl-áreketi men sóz mánerindegi etnografiialyq jad, miftik túisik. Tor quryp, búrkitti shyrǵaǵa túsirý sátinen bastap, qyrandy qolǵa úiretý, baptaý, ańǵa salý barystary arqyly ótken zamandaǵy qazaq qusbegileriniń osy bir túzdiń erke qusymen qalai qarym-qatynas ornatqanyn, qusbegilik ónerdiń airyqsha mádeniet ekenin baǵamdap, oi eleginen Uly Dalanyń bizdiń sanadan jyraqtai bastaǵan jumbaǵymen qaita jolyǵasyń. Mysaly, aidahar týraly ertegi de, ańyz da kóp el arasynda. Mýltfilm aidahar obrazy arqyly qazaqtyń mifologiialyq tanymyn aiqyndaýǵa jol ashqan. Jailaýdaǵy jurttyń shetinde aqbas shyń tur. Onda bir jumbaq úńgir bar. Oǵan jaqyndaǵannyń bárin úńgir jutyp qoiady. Búrkitshi jas nemeresine sonaý erte kezde siyr baǵyp júrgen jigitti osy úńgirdiń jutyp qoiǵany týraly aityp, sodan keiin ol mańǵa adam balasy jýymaityndyǵyn, arnaiy belgi qoiylǵanyn eskertedi. Biraq, bul qubyjyqtyń ne ekenin eshkim de bilmeidi.

34
34


Óziniń qolyna túsirgen Aqiyqtyń babyn jaratyp, onyń kieli qus ekenin aityp otyrady. Kúnderdiń bir kúni aidahar oianyp, jer-kókti zilzala etip, taý basyn jaryp shyǵady. Ainalany túnek basyp, qarańǵylyq jailaidy. Aýyldy daýyl terbep, jurtty úrei bileidi. Aqsaqaldyń záre-quty qashyp, qubyjyqtyń oianǵanyn sezedi. Budan qalai qutylaryn bilmegen búrkitshi tek aqiyǵyna senedi. Osy shaqta qyran qus kókke kóterilip, taýǵa qarai zaýlaidy. Ot shashqan aidahardy altyn tegeýirinimen kózin qos kózin aǵyzyp, óltiredi de, aýyldy aman-esen saqtap qalady. Asyly, el arasynda mundai ańyz da bar. Mýltfilmge jańadan siýjet izdegennen góri, halyq arasyndaǵy rýhani áńgimelerdi, ańyz-áfsanalar men ertegi-mif keiipkerlerin tiriltsek, utpasaq, utylmasymyz anyq. «Tastúlektiń» sońy qamyryqty muńmen aiaqtalady. Bir kebisti bir kebiske kidirip, jolyndaǵynyń bárin urlap-jyrlap qumar bireý qusbegi ólip, onyń asyna soiylǵan atynyń qazysyna toiattaýǵa kelgen aqiyqtyń qasyna baryp, altyn tegeýirinin julyp alady. Adamdardyń opasyzdyǵyna, satqyndyǵyna tózbegen qyran zaý kókke samǵap, qusbeginiń molasyna soǵylyp óledi. Qyrannyń tektiligi janarǵa jas úiirerliktei.

Buǵan deiin de birneshe qazaq mýltfilmin kórgenbiz. Sońǵy jyldary bul salada azdap bolsa da jandaný baiqalady. Ókinishtisi, kóbiniń kásibiligi joq. Tapsyryspen asyǵys jasalǵan dúnieler ekeni, tender alyp, qazaq ertegileri men batyrlarynyń obrazdaryn shalajansar dúniege ainaldyrǵany jandy aýyrtady. Al myna mýltfilm kásibiligimen de, kórkemdik deńgeiimen de eldiń kóz qýanyshyna ainalaryna shúbásiz senemiz. Eger dál osy jastar býynyn qoldap, tolyq metrajdy mýltfilm túsirýge jaǵdai jasar bolsa, áli-aq qazaq mýltifikatsiiasynyń kókjiegi keńeie túser edi. Nebary 23 minýttyq «Tastúlektiń» ózinde qat-qabat jeliler, oqiǵalyq shtelenis, keiipkerler minezi men bolmysy sátti somdalǵanyna tánti bolmai tura almaisyz. Biz «Tastúlektiń» oqiǵa órimin tutastai qamtýdy qalamadyq, mundai jańa dúnielerdi halyq óz kózimen kórip, ondaǵy árbir detalǵa jiti nazar aýdarǵany abzal.

T. ÓSKENBAI.

33
33
OI TASTAR...


«Balapan» telearnasy qazaq balalarynyń mádeni tanymyn, oi óresin, qazaqy minezin qalyptastyrýǵa kúsh salatyn birden bir arna bolǵandyqtan, «Qazaqfilmniń» árbir mýltirterin keńirek nasihattaǵany abzal. «Tastúlek» kógildir ekran arqyly kórermenge tezirek jol tartsa, búgingi qazaq mýltfilminiń damý baǵdarynyń óskendigine jurttyń kózi jeter edi. Byltyr daiyn bolǵan «Tastúlektiń» ekranǵa jol tartpai, tartpada jatqandyǵy túsiniksiz...

 

 

 

 

 

https://www.youtube.com/watch?v=ix7rvj5V15k