Kremldiń resmi saitynda jaryq kórgen salaqulash dúnieni miǵa quiyp, sanada saqtaýdy Qorǵanys ministri Sergei Shoigý mindettegen eken.
Shoigýdyń tóńiregi, "Pýtinniń úndeý sipatyndaǵy soqtaly eńbegi Reseidiń Qorǵanys kúshteri sapynda paryzyn ótep júrgen túp-tamyry ýkrain nemese aǵa-baýyry Ýkrainada turatyn sarbazdardyń sanasynda tóńkeris jasady", deidi.
"Reseilik jaýyngerlerdiń ýkrain halqyna jaýlyǵy joq. Bir kindikten taraǵan baýyrlas el dep qabyldaidy. Prezident maqalasynyń túp qainary osy ideianyń tóńiregine toptasqan” deidi taǵy da sol Shoigýdyń shabarmandary.
Qorǵanys ministrligi Pýtinniń týyndysynda aiaq alyp júre almaityn ótirik-shyny aralas tarihi derekterdi Resei armiiasynyń qulaǵyna quiyp, sarbazdardy soǵan sai “tárbieleýdi” josparlap otyr.
…
Dalanews.kz-ke bul maqalanyń mazmuny jaqsy málim, Kreml kóseminiń tolǵaýyna aldyńǵylardyń biri bolyp sholý jasaǵanbyz.
Shyntýaitynda “orystar men ýkraindardy aýyzbirshilikke shaqyrdy” degen Pýtinniń pálsapasynda munyń jurnaǵy da joq, materialdyń óne-boiy agressiia men aiyptaýǵa toly.
Pýtinniń paiymdaýynsha Ýkraina atty memleket múlde bolmaǵan, qazirgi ataýynyń ózi burmalanǵan.
“Ýkraina” ataýy kóne orys sózinen bastaý alady. “Okraina” degendi bildiredi. Reseidiń shet aimaǵy degendi ańǵartyp tur. Arhivti aqtarar bolsaq “ýkrainets” dep áýel basta shekara shebin kúzetetin, shekarany syrt kúshterden qorǵaityn adamdardy aitatyn”, – degen Pýtin bútin bir ultty “qaraýyldyń” statýsyna túsirip tastaǵan bolatyn.
Kreml kósemi osy maqalada “Resei syiǵa tartqan territoriia” týraly eski áńgimeni qaita qozǵaǵan.
KSRO-nyń ydyraýy eshteńe emes, Keńes úkimetinen bólingen elder álimsaqtan Reseige tiesili territoriiany “iemdenip” ketti degen syńaida sóilepti. Mundai bassyzdyqqa kim jol berdi? Pýtinniń aitýynsha, buǵan birinshi kezekte bolshevikter jaýapty.
“Shekarany syzarda tarihi faktilerge toqtalǵan joq, KSRO quramyndaǵy elderge keńshilik jasap, qanshama aýmaqty syiǵa tarta saldy! Týrasyn aitqanda Reseige tiesili ulanǵaiyr territoriianyń tý-talaqaiyn shyǵardy. Reseidi tonap tyndy”, – degen edi ol.
…
Ótkenge oralǵandy unatatyn Pýtin KSRO qurylǵan 1922-1924 jyldardy oi eleginen ótkizgen. Aitýynsha, sol tusta KSRO Konstitýtsiiasyna “odaqtas respýblikalar odaq quramynan qalaǵan ýaqytynda emin-erkin shyǵa alady” degen shart engen. Dál osy shart keiin Sovet úkimetiniń ydyraýyna túrtki bolǵan.
“Kommýnister osylaisha memlekettiń búiirine bomba ornatty. Ol ýaqyty kelgende jaryldy. KPSS kúiregen tusta álgi shart aldymyzdan shyqty. Jappai “Táýelsizdik parady” bastaldy”, – degen Pýtin “maǵan salsa 1991 jyldyń 8 jeltoqsanyndaǵy KSRO-nyń saiasi hám halyqaralyq sýbekt retinde jer betinen joǵalǵanyn resmi habarlaǵan Belovej kelisimine qol qoimas edim” degendi ańǵartypty. Áne!
…
Pýtin KSRO tusynda odaqtas respýblikalar arasynda naqty tańbalanǵan, aiqyndalǵan shekara bolmaǵanyna senimdi. Demek, Keńes úkimeti qulaǵannan keiin bólek shyqqan qazirgi egemen elderdiń shekarasyna qatysty saýal kóp…
“KSRO ortalyqtan basqaryldy. KPSS-tyń ámiri júrip turdy. 15 respýblika jan-jaqqa bytyrai jónelgende ulanǵaiyr aýmaq, milliondaǵan adam tarihi otanynan jyrylyp qaldy.
Jeke memleket bolǵylaryń kele me? Jo-joq, qarsy emesiz. Biraq qandai jaǵdaida, qandai talappen? Osyny eskerý kerek edi”, – degen Pýtin 1922 jylǵy Keńes úkimeti qurylǵan kelisimshartty alǵa tartqan eken.
“Buǵan sai 1992 jyly KSRO quramynan bólingen elder 1922 jyly KSRO quramyna qandai territoriiamen endi, sonymen shyǵýǵa tiisti edi! Olar “iemdenip” ketken aýmaq talqylaýdy, kelissóz júrgizýdi talap etedi. Qujattaǵy talap-shart saqtalmady”, – deidi Kreml kósemi.
Jalpaq tilmen aitqanda, nemen keldińder, sonymen ketińder! KSRO shekpeninen shyqqan elderdiń qazirgi shekarasy legitimdi emes. Pýtin sony aitqysy kelgeni anyq.
Osy maqalada Resei prezidenti kniaz Aleksandra Nevskii týraly sóz qozǵaidy. Onyń tusynda Reseidiń tarihi jerlerin “jinastyrý” naýqany bastalǵanyn mysalǵa keltirgen…
…
Ýkraina she? Olar satqyndyq jasady. Jaqsylyqty umytty. Orystai aýzyn ashsa júregi kórinetin aqkóńil aǵasynyń qadirine jetpedi. Odan buryn orys tiline obal jasady.
Sói degen Pýtin Ýkrainanyń Sovet úkimetiniń tól ónimi ekenin aitqan. Reseidiń arqasynda aiaqqa turyp, egemen atanǵan. Eń soraqysy KSRO quramynan shyǵar kezde Reseige tiesili territoriia qoltyǵyna qysa ketken.
...
Týǵan kúni qarsańynda ázirlengen “Shtrihi k portretý” derekti filminde eks-prezident Nazarbaev Qazaqstannyń soltústik óńirine suqtanyp júrgen reseilik saiasatkerlerge jaýap qatqan.
Nazarbaev bul máselege Pýtinniń stilinde pikir bildirip, Reseidiń Sibir aimaǵyn sóz etken.
“Mysaly, Batys saiasatkerleri Sibirdi aýzynan tastamaidy. “Bul aimaq Reseidiń quramyna zorlyqpen qosylǵan. Sibirdi Kremldiń quramynan shyǵaryp alý kerek” degen syńaida sóileidi. Bul da sol sekildi. Resei Qazaqstannyń territoriiasyna kóz alartpaidy jáne qandai da bir territoriialyq talaby joq. Lavrov bul máselege áldeqashan núkte qoiǵan. Barlyǵyn resmi deńgeide qarastyrý kerek.
Árbirden soń myna zamanda kim ne aitpai jatyr? Oiyna kelgendi kókitinder kóp. Onyń ústine Ýkrainadaǵy jaǵdai otqa mai tamyza tústi. Shyǵys Ýkraina bar, quramyna qaitaryp alǵan Qyrym bar…”, – degen edi Nazarbaev atalǵan jaitqa arnaiy toqtalyp.
Elbasy mundai arandatýǵa kóńil bólmeýdi, nazar aýdarmaýdy úirený qajet deidi.
Áitse de, “Resei KSRO shekpeninen shyqqan elderge ulanǵaiyr aýmaqty syilai saldy” degen Kreml kóseminiń pikirin jaýapsyz qaldyrǵandy jón kórmegen.
“Syiǵa tartylǵan jer? Mundai áńgimeler aityldy. Kimge, qai territoriiany tartý etippiz? Biz Altyn Ordanyń muragerimiz, eger sol kezeńge deiin tereńdesek, Máskeý kniazdyǵy kún saiyn alym-salyq tólep turǵan. Tabanymyzdyń astyndaǵy qara jer kimge tiesili ekenin bilý úshin, myń jyldyq tarihymyzdy eske alý kerekpiz be?! Bizge syrttan eshkim eshteńeni syiǵa tartqan joq. Sondyqtan mundai arandatýǵa nazar aýdarýdyń qajeti shamaly. Eń bastysy Reseidiń resmi biligi deidi, sol mańyzdy”, – dep qosyp qoidy Nazarbaev.
Dýman BYQAI
https://dalanews.kz/sadak/64826-bizding-zherimizdi-qoltygyna-qysa-kett
