Búgin Almatyda alǵashqy krematorii iske qosyldy. Bul nysan jer tapshylyǵy máselesin sheshýge baǵyttalǵan. Mamandardyń aitýynsha, krematsiia qyzmeti kezeń-kezeńimen jolǵa qoiylady. Dalanews.kz tilshisi krematoriige baryp, jumys tártibimen tanysyp qaitty.
Almaty qalalyq patologoanatomiialyq biýrosynyń direktory Ardaq Álishevtiń aitýynsha, krematorii 2025 jyldyń qazan aiynda mekeme qaramaǵyna berilgen. Búgin resmi ashylǵanymen, naqty jumys aldaǵy kúnderi bastalady.
“Aldaǵy úsh kún – demalys. Sol sebepti demalystan keiin tolyqqandy jumysqa kirisemiz”, – dedi Ardaq Álishev.
Krematsiia protsesi qalai ótedi?
Álishevtiń aitýynsha, krematoriidegi peshter Chehiiada óndirilgen jáne zaman talabyna sai jabdyqtalǵan.
“Krematsiia temperatýrasy 800-den 1100 gradýsqa deiin jetedi. Peshti tolyq qyzdyrý úshin 24–35 saǵat qajet. Al máiitti órteý protsesi shamamen eki saǵatqa sozylady”, – deidi ol.
Mamannyń aitýynsha, jumsaq jáne súiek tinderi tolyq kúiip, kúlge ainalady. Tek iri súiekter (jambas, bas súiek negizi) tolyq janbaidy, biraq keiin arnaiy qurylǵyda untaqtalady.
“Krematsiiadan keiin qalǵan bólikter arnaiy apparatta usaqtalyp, tolyqtai kúlge ainalady. Sońynda týystaryna beriletin kúl daiyn bolady”, – dep túsindirdi direktor.
Qyzmet quny jáne qosymsha qyzmetter
Qazirgi tańda krematsiia qyzmetiniń quny – 240 myń teńge.
“Bul baǵaǵa gaz shyǵyny, peshti daiyndaý jáne barlyq tehnologiialyq protsess kiredi. Al tabyt, kiim jáne basqa da qyzmetter bólek kórsetiledi”, – dedi Álishev.
Krematorii tek qyzmet kórsetýshi retinde jumys isteidi. Al qajet taýarlardy (tabyt, ýrna, t.b.) jeke kompaniialar satady. Ol úshin arnaiy tender uiymdastyrylady.
Kimdi krematsiialaýǵa bolady?
Qazirgi zańnamaǵa sáikes, krematsiia tek marqumnyń tiri kezinde bergen jazbasha kelisimi bolǵan jaǵdaida ǵana júrgiziledi.
“Adam tiri kezinde notarialdy túrde kelisim berýi kerek. Qazir týystarynyń sheshimimen krematsiia jasaýǵa ruqsat joq. Biraq bul másele aldaǵy ýaqytta qaita qaralýy múmkin”, – dedi ol.
Jasyna, ultyna nemese basqa da erekshelikterine shekteý joq.
Protseske qoiylatyn talaptar
Krematsiia mindetti túrde tabytpen júrgiziledi.
“Tabyt aǵashtan jasalýy tiis. Karton nemese basqa materialdarǵa ruqsat joq. Ol tolyq janyp ketýi kerek”, – dep naqtylady direktor.
Al marqumdy jýyndyrý, kiindirý sekildi qyzmetter bólek usynylady.
Qoǵamda taraǵan qaýesetterge jaýap
Krematoriide tek adam máiitteri ǵana krematsiialanady.
“Bul jerde janýarlar da, meditsinalyq qaldyqtar da, basqa eshteńe órtelmeidi. Tek adam máiitteri ǵana krematsiialanady”, – dep naqtylady direktor.
Qýaty men bolashaǵy
Krematoriide eki pesh bar. Qazirgi tańda naqty suranys kólemi belgisiz.
“Bul – elimizdegi alǵashqy tájiribe. Qansha adam júginetinin ýaqyt kórsetedi. Biz de jumys barysynda úirenip, júieni jetildiremiz”, – dedi ol.
Almaty qalalyq patologoanatomiialyq biýrosynyń bas ekonomisi Quralai Ábdiqanovanyń aitýynsha, krematoriidiń ashylýy dástúrli jerleýge qosymsha balama retinde qarastyrylǵan.
“Krematsiia – adamdarǵa dini, mádeni jáne jeke kózqarasyna qarai qoshtasý tásilin tańdaýǵa múmkindik beredi. Ásirese iri qalalarda bul óte ózekti. Almatyda zirattarǵa jer tapshylyǵy aiqyn seziledi”, – deidi ol.
Onyń sózinshe, dál osy faktor krematorii salýdyń negizgi sebepteriniń biri bolǵan.
“Qala aýmaǵynda jerleýge arnalǵan oryndar azaiyp barady. Krematsiia zirattarǵa túsetin júktemeni azaitýǵa kómektesedi. Bul – álemdik tájiribede keń taralǵan ádis”, – dedi Ábdiqanova.
Kúldi qaida saqtaidy?
Qazir Qazaqstanda krematsiiadan keiingi kúldi ornalastyrý máselesi tolyq sheshilmegen.
“Búginde elimizde alǵashqy krematorii ǵana ashylyp otyr. Sondyqtan kolýmbarii salý máselesi qarastyrylyp jatyr. Bul – ákimdik deńgeiinde talqylanyp jatqan másele”, – dedi ol.
Kolýmbarii – krematsiiadan keiingi kúl salynǵan ýrnalardy saqtaityn arnaiy oryn. Onyń artyqshylyǵy – úlken aýmaqty qajet etpeidi.
“Eger kolýmbarii salynsa, ýrnalar arnaiy bólingen oryndarǵa qoiylady. Bul dástúrli zirattar siiaqty kóp jer almaidy”, – dep túsindirdi maman.
Qazaqstanda kúldi shashýǵa zań boiynsha tyiym salynǵan.
“Kúldi tek jerleýge nemese bolashaqta salynatyn kolýmbariige ornalastyrýǵa bolady”, – dep túsindirdi ol.
Ýaqytsha saqtaý qalai júrgiziledi?
Kolýmbarii tolyq iske qosylǵanǵa deiin kúl krematorii aýmaǵynda ýaqytsha saqtalýy múmkin.
“Biz týystarymen kelisimshart jasaimyz. Soǵan sáikes, kúldi bir jylǵa deiin ózimizde saqtaýǵa múmkindik bar. Keiin týystary alyp ketýi nemese jerleý máselesin sheshýi tiis”, – dedi Ábdiqanova.
Kolýmbarii qashan salynady?
Bul joba ázirge talqylaý kezeńinde.
“Kolýmbarii salý – bir kúnde sheshiletin másele emes. Bul zańnamalyq, normativtik qujattardy talap etedi. Qazir bul másele jergilikti ákimdikte qarastyrylyp jatyr”, – dedi ol.
Halyqaralyq tájiribe
Maman krematsiianyń álemde burynnan qoldanylyp kele jatqan tájiribe ekenin atap ótti.
“Mundai tásil Japoniia, Úndistan, Resei siiaqty elderde keńinen qoldanylady. Bizde de ýrbanizatsiia jaǵdaiynda bul qajettilik týyndap otyr”, – dedi ol.
Sonymen qatar krematoriidiń tótenshe jaǵdailarda da mańyzy zor ekeni aityldy.
“Mysaly, pandemiia kezinde jerleý máselesi kúrdelengenin kórdik. Osyndai infraqurylym bolashaqta túrli jaǵdailarda qosymsha múmkindik beredi”, – dep qorytyndylady Ábdiqanova.
Krematoriidiń qorshaǵan ortaǵa áseri
Almatydaǵy krematoriidiń meditsina bólimi boiynsha direktorynyń orynbasary Rýfat Hasanov nysannyń ekologiialyq qaýipsizdigi tolyq saqtalǵanyn aitty.
Mamannyń aitýynsha, pesh eki kameradan turady. Birinshi kamerada máiittiń janý protsesi júredi, al ekinshi kamerada bólingen gazdar tolyqtai óńdeledi.
“Alǵashqy kamerada janý kezinde ushpa zattar, kei jaǵdaida toksinder de bólinýi múmkin. Biraq ekinshi kamerada olar tolyq kúiip, beiorganikalyq zattarǵa deiin ydyraidy. Iaǵni qorshaǵan ortaǵa aitarlyqtai qaýip tóndirmeidi”, – dep túsindirdi Hasanov.
Sonymen qatar krematoriide qosymsha súzgi júieleri qarastyrylǵan.
“Peshterde arnaiy filtratsiia júieleri bar. Eger baiqasańyzdar, peshter iske qosylǵanymen, tútin shyqqan joq. Bul – tehnologiianyń ekologiialyq talaptarǵa sai ekenin kórsetedi”, – dedi ol.
Sanitarlyq talaptar saqtalǵan
Hasanovtyń sózinshe, krematoriidi ornalastyrý kezinde barlyq sanitarlyq-epidemiologiialyq normalar eskerilgen.
“Nysan turǵyn úilerden jáne basqa infraqurylym nysandarynan alys jerde ornalasqan. Sondyqtan ekologiialyq nemese sanitarlyq talaptardyń buzylýy bolmaidy dep esepteimiz”, – dedi ol.
