Búgin Almatyda alǵashqy krematorıı iske qosyldy. Bul nysan jer tapshylyǵy máselesin sheshýge baǵyttalǵan. Mamandardyń aıtýynsha, kremasıa qyzmeti kezeń-kezeńimen jolǵa qoıylady. Dalanews.kz tilshisi krematorııge baryp, jumys tártibimen tanysyp qaıtty.

Almaty qalalyq patologoanatomıalyq búrosynyń dırektory Ardaq Álishevtiń aıtýynsha, krematorıı 2025 jyldyń qazan aıynda mekeme qaramaǵyna berilgen. Búgin resmı ashylǵanymen, naqty jumys aldaǵy kúnderi bastalady.

“Aldaǵy úsh kún – demalys. Sol sebepti demalystan keıin tolyqqandy jumysqa kirisemiz”, – dedi Ardaq Álishev.

Kremasıa prosesi qalaı ótedi?

Álishevtiń aıtýynsha, krematorııdegi peshter Chehıada óndirilgen jáne zaman talabyna saı jabdyqtalǵan.

“Kremasıa temperatýrasy 800-den 1100 gradýsqa deıin jetedi. Peshti tolyq qyzdyrý úshin 24–35 saǵat qajet. Al máıitti órteý prosesi shamamen eki saǵatqa sozylady”, – deıdi ol.

Mamannyń aıtýynsha, jumsaq jáne súıek tinderi tolyq kúıip, kúlge aınalady. Tek iri súıekter (jambas, bas súıek negizi) tolyq janbaıdy, biraq keıin arnaıy qurylǵyda untaqtalady.

“Kremasıadan keıin qalǵan bólikter arnaıy apparatta usaqtalyp, tolyqtaı kúlge aınalady. Sońynda týystaryna beriletin kúl daıyn bolady”, – dep túsindirdi dırektor.

Qyzmet quny jáne qosymsha qyzmetter

Qazirgi tańda kremasıa qyzmetiniń quny – 240 myń teńge.

“Bul baǵaǵa gaz shyǵyny, peshti daıyndaý jáne barlyq tehnologıalyq proses kiredi. Al tabyt, kıim jáne basqa da qyzmetter bólek kórsetiledi”, – dedi Álishev.

Krematorıı tek qyzmet kórsetýshi retinde jumys isteıdi. Al qajet taýarlardy (tabyt, ýrna, t.b.) jeke kompanıalar satady. Ol úshin arnaıy tender uıymdastyrylady.

Kimdi kremasıalaýǵa bolady?

Qazirgi zańnamaǵa sáıkes, kremasıa tek marqumnyń tiri kezinde bergen jazbasha kelisimi bolǵan jaǵdaıda ǵana júrgiziledi.

“Adam tiri kezinde notarıaldy túrde kelisim berýi kerek. Qazir týystarynyń sheshimimen kremasıa jasaýǵa ruqsat joq. Biraq bul másele aldaǵy ýaqytta qaıta qaralýy múmkin”, – dedi ol.

Jasyna, ultyna nemese basqa da erekshelikterine shekteý joq.

Proseske qoıylatyn talaptar

Kremasıa mindetti túrde tabytpen júrgiziledi.

“Tabyt aǵashtan jasalýy tıis. Karton nemese basqa materıaldarǵa ruqsat joq. Ol tolyq janyp ketýi kerek”, – dep naqtylady dırektor.

Al marqumdy jýyndyrý, kıindirý sekildi qyzmetter bólek usynylady.

Qoǵamda taraǵan qaýesetterge jaýap

Krematorııde tek adam máıitteri ǵana kremasıalanady.

“Bul jerde janýarlar da, medısınalyq qaldyqtar da, basqa eshteńe órtelmeıdi. Tek adam máıitteri ǵana kremasıalanady”, – dep naqtylady dırektor.

Qýaty men bolashaǵy

Krematorııde eki pesh bar. Qazirgi tańda naqty suranys kólemi belgisiz.

“Bul – elimizdegi alǵashqy tájirıbe. Qansha adam júginetinin ýaqyt kórsetedi. Biz de jumys barysynda úırenip, júıeni jetildiremiz”, – dedi ol.

Almaty qalalyq patologoanatomıalyq búrosynyń bas ekonomısi Quralaı Ábdiqanovanyń aıtýynsha, krematorııdiń ashylýy dástúrli jerleýge qosymsha balama retinde qarastyrylǵan.

“Kremasıa – adamdarǵa dinı, mádenı jáne jeke kózqarasyna qaraı qoshtasý tásilin tańdaýǵa múmkindik beredi. Ásirese iri qalalarda bul óte ózekti. Almatyda zırattarǵa jer tapshylyǵy aıqyn seziledi”, – deıdi ol.

Onyń sózinshe, dál osy faktor krematorıı salýdyń negizgi sebepteriniń biri bolǵan.

“Qala aýmaǵynda jerleýge arnalǵan oryndar azaıyp barady. Kremasıa zırattarǵa túsetin júktemeni azaıtýǵa kómektesedi. Bul – álemdik tájirıbede keń taralǵan ádis”, – dedi Ábdiqanova.

Kúldi qaıda saqtaıdy?

Qazir Qazaqstanda kremasıadan keıingi kúldi ornalastyrý máselesi tolyq sheshilmegen.

“Búginde elimizde alǵashqy krematorıı ǵana ashylyp otyr. Sondyqtan kolýmbarıı salý máselesi qarastyrylyp jatyr. Bul – ákimdik deńgeıinde talqylanyp jatqan másele”, – dedi ol.

Kolýmbarıı – kremasıadan keıingi kúl salynǵan ýrnalardy saqtaıtyn arnaıy oryn. Onyń artyqshylyǵy – úlken aýmaqty qajet etpeıdi.

“Eger kolýmbarıı salynsa, ýrnalar arnaıy bólingen oryndarǵa qoıylady. Bul dástúrli zırattar sıaqty kóp jer almaıdy”, – dep túsindirdi maman.

Qazaqstanda kúldi shashýǵa zań boıynsha tyıym salynǵan.

“Kúldi tek jerleýge nemese bolashaqta salynatyn kolýmbarııge ornalastyrýǵa bolady”, – dep túsindirdi ol.

Ýaqytsha saqtaý qalaı júrgiziledi?

Kolýmbarıı tolyq iske qosylǵanǵa deıin kúl krematorıı aýmaǵynda ýaqytsha saqtalýy múmkin.

“Biz týystarymen kelisimshart jasaımyz. Soǵan sáıkes, kúldi bir jylǵa deıin ózimizde saqtaýǵa múmkindik bar. Keıin týystary alyp ketýi nemese jerleý máselesin sheshýi tıis”, – dedi Ábdiqanova.

Kolýmbarıı qashan salynady?

Bul joba ázirge talqylaý kezeńinde.

“Kolýmbarıı salý – bir kúnde sheshiletin másele emes. Bul zańnamalyq, normatıvtik qujattardy talap etedi. Qazir bul másele jergilikti ákimdikte qarastyrylyp jatyr”, – dedi ol.

Halyqaralyq tájirıbe

Maman kremasıanyń álemde burynnan qoldanylyp kele jatqan tájirıbe ekenin atap ótti.

“Mundaı tásil Japonıa, Úndistan, Reseı sıaqty elderde keńinen qoldanylady. Bizde de ýrbanızasıa jaǵdaıynda bul qajettilik týyndap otyr”, – dedi ol.

Sonymen qatar krematorııdiń tótenshe jaǵdaılarda da mańyzy zor ekeni aıtyldy.

“Mysaly, pandemıa kezinde jerleý máselesi kúrdelengenin kórdik. Osyndaı ınfraqurylym bolashaqta túrli jaǵdaılarda qosymsha múmkindik beredi”, – dep qorytyndylady Ábdiqanova.

Krematorııdiń qorshaǵan ortaǵa áseri

Almatydaǵy krematorııdiń medısına bólimi boıynsha dırektorynyń orynbasary Rýfat Hasanov nysannyń ekologıalyq qaýipsizdigi tolyq saqtalǵanyn aıtty.

Mamannyń aıtýynsha, pesh eki kameradan turady. Birinshi kamerada máıittiń janý prosesi júredi, al ekinshi kamerada bólingen gazdar tolyqtaı óńdeledi.

“Alǵashqy kamerada janý kezinde ushpa zattar, keı jaǵdaıda toksınder de bólinýi múmkin. Biraq ekinshi kamerada olar tolyq kúıip, beıorganıkalyq zattarǵa deıin ydyraıdy. Iaǵnı qorshaǵan ortaǵa aıtarlyqtaı qaýip tóndirmeıdi”, – dep túsindirdi Hasanov.

Sonymen qatar krematorııde qosymsha súzgi júıeleri qarastyrylǵan.

“Peshterde arnaıy fıltrasıa júıeleri bar. Eger baıqasańyzdar, peshter iske qosylǵanymen, tútin shyqqan joq. Bul – tehnologıanyń ekologıalyq talaptarǵa saı ekenin kórsetedi”, – dedi ol.

Sanıtarlyq talaptar saqtalǵan

Hasanovtyń sózinshe, krematorııdi ornalastyrý kezinde barlyq sanıtarlyq-epıdemıologıalyq normalar eskerilgen.

“Nysan turǵyn úılerden jáne basqa ınfraqurylym nysandarynan alys jerde ornalasqan. Sondyqtan ekologıalyq nemese sanıtarlyq talaptardyń buzylýy bolmaıdy dep esepteımiz”, – dedi ol.