Shveitsariiadan soqpaityn kórikti jerleri jetip artylatyn Shyǵys Qazaqstan bardy uqsatyp otyr ma osy? Baǵa saiasaty, qyzmet kórsetý sapasy qai deńgeide? Týrizmdi damytýda alysty boljaǵan strategiiasy bar ma? Dál osy salaǵa investitsiia salǵysy keletin kásipkerlerge nendei jeńildik qarastyrylǵan?
ShQO kásipkerlik jáne indýstriialyq-innovatsiialyq damý basqarmasy basshysynyń orynbasary Marat Qabaqov Dalanews.kz aqparat agenttiginiń saýalyna egjei-tegjeili jaýap berdi.
...
Óńirdiń tabiǵi jaǵdaiy saiahatshylarǵa jyl on eki ai demalýǵa múmkindik beredi.
Qazir aimaqtaǵy demalys oryndary qys kezinde 50 myń adamǵa deiin qabyldai alady.
Altaidyń bókterinde shańǵy tebýge arnalǵan 10-ǵa jýyq oryn bar eken.
Al demalýshylarǵa qysta da qyzmet kórsetetin bazalardyń jalpy sany 50-den astam. Olar bir mezette 3 myń adamdy qabyldai alady.
«Qysqy týrizmniń bolashaǵy bar. ShQO-da Qazaqstan boiynsha qys maýsymy shamamen 6 aiǵa sozylady. Sodan bolar demalýshylardyń da bir búiregi osy bizdiń óńirge buryp turatyny. Qazirgi ýaqytta taý shańǵysy týrizmi óte joǵary deńgeide damyǵan, alaida odan ári damý perspektivalary zor. Shańǵymen syrǵanaýdy jáne snoýbordty unatatyndar úshin tájiribeli shańǵyshylar men snoýbordshylar úshin de, áýesqoilar úshin de ártúrli qiyndyqtaǵy taý shańǵysy bazalary bar.
Bul bazalar tek Óskemen mańynda ǵana emes, Ridder qalasynda da ornalasqan. Aita ketý kerek, sońǵy jyldary qysqy demalys oblystyń basqa aýdandarynda da belsendi damyp keledi.
Sonymen qatar Zaisan aýdanynda "Aika" sharýa qojalyǵy ańshylyq týrlardy uiymdastyrýmen jyl boiy qyzmet kórsetedi. Alys-jaqyn shet elderden qonaq úzilmeidi.
Tabiǵaty ásem Katonqaraǵai aýdanynda 2021 jyly "Qaton Qaragai Resort" pantymen emdeý orny ashyldy, onyń ereksheligi qysqy maýsymda saýyqtyrý qyzmetterin kórsetedi.
Atap aitsaq pantymen emdeý, massaj jáne saq monshasy taǵy bar. Sondai-aq, baza aýmaǵynda shańǵy jáne atpen serýendeý, sadaq atýǵa da bolady. Jáne týristerge ulttyq salt-dástúrimizdi pash etý maqsatynda Ulan aýdany Bozanbai aýylynda qonaqtardy kiiz úide qabyldap, qazaqtyń ulttyq taǵamdaryn usynady.
Ótken jyldyń jeltoqsan aiynda "Qansonar-2021" oblystyq búrkitshiler saiysy ótip, saiatshylyqty damytý qolǵa alynýda. Jalpy qysqy demalys túrleri týraly tolyq aqparat visiteast.kz. saitynda ornalasqan, sondai - aq saitta siz qysqy maýsymda ornalastyrý oryndary men usynylatyn qyzmetter týraly tolyǵyraq bile alasyz», – deidi Marat myrza.
...
Sondai ásem jerdiń biri Sibe kólderi. Jazda jaǵasy jaǵajai bolsa, qys mezgilinde muzdyń qalyńdyǵy 50 sm deiin jetkendikten jyl saiyn konkimen syrǵanaityndardyń qatary kóbeiip keledi.
[video width="1080" height="1350" mp4="https://dalanews.kz/wp-content/uploads/2022/02/sibinskie-ozera-bagzhankseniia.mp4"][/video]
2021 jyldyń basynda ShQO týrizm jáne syrtqy bailanystar basqarmasynyń uitqy bolýymen mánerlep syrǵanaýshy Kseniia Pankratova men tanymal violonchelshi Baǵjan Oktiabrdiń qatysýymen Shalqar kólinde túsirilim uiymdastyrylyp, ShQO aýmaǵynda ǵana emes, el kóleminde atalǵan mekenge erekshe qyzyǵýshylyq týdyrdy.
Berel degen aýyl bar
Bul ózi Resei, Mońǵoliia men Qytai memleketteri shekaralarynyń túiisken jeri. Taýy bar, syldyrlap aqqan ózeni, jaiqalǵan qaraǵai bar, ómir súrýge qolaily ólkede Saqtar meken etip, shartarapqa biligin júrgizgen. Berel tórtkúl dúniege "Patshalar jazyǵy" degen atpen málim.
Katonqaraǵaiǵa keletin týrister, tarihi eskertkishke soqpai ketpeidi.
Búginde saq babalarymyz jerlengen mekendi jáne obalardan tabylǵan jádigerlerdi «Berel» memlekettik tarihi-mádeni qoryq-mýzeiine kórýge keletin jurttyń qatary qalyń.
Bir áttegen-aiy, Berel qorǵandarynan tabylǵan arheologiialyq eskertkishterdi uialy telefonyńa túsirgenińmen, qas-qaǵym sátte áleýmettik jelige sala jariialai almaisyń. Sebebi internet ustamaidy...
Marat Qabaqov mundai kemshiliktiń baryn moiyndap otyr.
"Atalǵan obektiniń shalǵai jáne erekshe qorǵalatyn tabiǵi aimaqta ornalasqanyna bailanysty internettiń taralýynda qiyndyqtar bar" deidi basshy orynbasary.
Biraq bas shulǵyp, qarap otyra bermei áreket etýde.
"Tsifrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy aiasynda Tele-2 mobildi operatory aǵymdaǵy jyldyń kókteminde Berel aýylynda arnaiy stantsiia ornatatyn bolady.
Atalǵan jumys Tsifrlyq damý ministrligi men mobildi operatorlar arasyndaǵy yntymaqtastyq sheńberinde júzege asyrylady" dep jetkizdi. «Sheneýniktiń sózine emes, isine seneiik» dedik biz. Taǵy bir másele...
Murajaidyń esigi ne jabyq?
Ótkende kún jaryqta Bereldegi mýzeidiń jabyq turǵanyna kýá bolǵan edik. Mýzeidiń jumys ýaqytyna bailanysty suraqty Marat myrzaǵa tikelei qoidyq.
«Berel murajai qoryǵy jyl kóleminde jumys jasaidy, alaida kúz mezgiliniń aiaǵy, qys, kóktemniń basy aýa raiynyń qolaisyzdyǵyn eskere otyryp, murajai qyzmetkerleri jumys oryndarynda turaqty bolmaidy. Osyǵan bailanysty murajai ákimshiligi kelýdi josparlap otyrǵan týristerden aldyn-ala habardar etýdi suraidy" dep jaýap berdi ol.
Aitpaqshy Berel aýyly týrizm turǵysynan qaraǵanda toǵyz joldyń torabynda ornalasqan. Bir jaǵynda "Patshalar jazyǵy", bir jol "Rahman qainary" shipajaiyna aparady. Sodan bolar demalýshylar aýylda aialdap qalǵandy durys sanaidy.
Bul jerde 5 juldyzdy qonaq úi joq. Esesine týristerdi qarsy alatyn jergilikti halyqtyń úii árkez daiyn. RIXOS bolmasa da, jaz boiy Berel aýylynda qonaq úzilmeidi. Kelgen meimandardy qushaq jaia qarsy alyp, aýyldyń tynys-tirlishiligimen tanystyryp, úilerin jalǵa berip, nápaqa taýyp, kásip qylýda.
Aýylda mektep, ákimshilik, ambýlatoriiadan basqa Iri zaýyt, fabrikalar bolmaǵasyn, "eki siyrǵa qarap qalmai", múmkindikti paidalanyp týristerge qyzmet kórsetip keledi.
"Bul aimaqta iri qonaq úilerdi salý josparlanbaǵan", – deidi Marat myrza. Sebebi, "munda ekologiialyq týrizmdi damytý kózdelgen. Óńirlik kásipkerler palatasynyń kómegimen byltyr 24 bereldik turǵyn "Biznes Bastaý" baǵdarlamasynyń negizin oqyp, olardyń 20-y jeke kásip ashqan, 15-i "Eńbek" baǵdarlamasy boiynsha 583 myń teńgeden grant alǵan.
Budan basqa, óńirlik Týrizm jáne syrtqy bailanystar basqarmasynyń bastamasymen "Katonqaraǵai aýdanynyń turaqty damýy" qoǵamdyq qory 500 myń teńge kóleminde 18 turǵynǵa grantyn berdi.
Týristerdi qabyldaý aǵymdaǵy jyldyń maýsym aiynan bastap júzege asady. Óz kezeginde týrister aýyl ómirine enip, bala kezderi eske túsip, daladaǵy peshke pisirilgen taba nannan aýyz tiip, qudyqtan taza sý iship, qurt, mai, kilegei, qatyqtyń dámin tatyp, atqa minip, saf aýamen tynystap qaitady", – dep aǵynan jaryldy.
Shet eldikterdi qoiǵanda, aýyldan jyraqtap ketken ózimiz de qazaqtyń qonaqjailyǵyn jan dúniemizben sezinip, Berelden erekshe ásermen qaitarymyzǵa senimdimiz.
Alakol? Made in East Kazakhstan
Alakól cózsiz Shyǵystyń brendi. Bir jylda 150 myń týrist kelip, sýy em, aýasy taza óńirden erekshe áser alyp qaitady.
Alaida Alakólge aparar joldyń mashaqaty kóp. Ásirese, Almatydan keletin jolaýshylar qiyndyq kórip keledi. Týrizmniń damýy tas joldyń sapasyna bailanysty emes pe?
Respýblikalyq mańyzy bar joldardyń biri bolǵandyqtan, Qazavtojol ulttyq kompaniiasynyń aqparatyna sai jóndeý jumystary 2022 jyldyń sońyna deiin aiaqtalady dep kútilýde.
Tas joldan bólek týrister Óskemen men Semeiden Jalańashkól stansasyna poiyzben qatynai alady. Budan bólek aýdan ortalyǵyna Astana, Almaty, Óskemen men Semei qalalarynan áýe reisteri ashylǵan. Demek, Alakólge niet bolsa, ushaqpen de, poiyzben de kelýge bolady.
Katonqaraǵaiǵa jańashyldyq kesh jete me?
Alakólge keletin týristerdiń kóptigine bailanysty TOURIST INFO atty aqparattyq ortalyq ashylyp, munda bir tereze qaǵidaty boiynsha týristerge demalys úileri týraly tegin aqparat alýǵa bolady.
Alaida osyndai igilikti Katonqaraǵaiǵa keletin týrister kóre almaýda. Marat myrza munyń sebebin bylai túsindirdi:
"Atalǵan jobanyń negizdemesi men úlgilik jobasy ázirlengen, biýdjetten qarajat bólingen jaǵdaida qurylys aǵymdaǵy jyly bastalady.
Ortalyq Úlken Naryn aýylyndaǵy burynǵy avtobeket ǵimaratynda ornalaspaq. Ortalyqtyń jalpy aýdany 355 sharshy metr, joba quny 309 million teńge".
Aqparattyq ortalyq ashylsa, týrister Katonqaraǵai memlekettik ulttyq tabiǵi parki, Batys Altai qoryǵy, Alakól qoryǵy, Marqakól qoryǵy, Kúrshim ózeniniń basseini, Belýha taýy, Ýkok ústirti, Buqtyrma sý qoimasy jaily aqparat keń-mol aqparat alar edi.
Dese de, buǵan balama bolarlyq basqa da jobalar qolǵa alynypty.
Máselen, visiteast.kz sait arqyly 73 týristik marshrýt jáne 800 obekt, onyń ishinde turǵylyqty jáne tamaqtaný oryndary týraly aqparat ornalastyrylǵan.
Atalǵan portalda Shyǵys Qazaqstan oblysy boiynsha 360 virtýaldy týr ázirlenipti. Jyl saiyn óńir boiynsha jolsiltemeler ázirlenip, shyǵarylyp, nasihattaý jumystary júrgizilip keledi eken.
Byltyr oblys kóleminde 50-ge jýyq týristik joba júzege asyrylǵan, buǵan 25,7 mlrd teńge investitsiia tartylǵan. 2021 jyldyń qorytyndysynda týrizm salasynda 20 jobaǵa jalpy somasy 193 million teńge nesie berilgen.
Gidterdiń bilimi qandai?
Týrizm salasyna bilikti gidter men ekskýrsiia jetekshileri aýadai qajet. Joǵary bilimdi, óńirdiń ótkenin jetik biletin kásibi mamandardy daiarlaý isi kenje qalyp qalǵandai. Aqparatty burmalap, aldyndaǵy adamdy shatastyratyn gidsymaqtardy da kórip júrmiz.
Alaida Marat myrzanyń óz ýáji bar eken.
"Búginde Kazakhstan.travel ulttyq týristik portaly aiasynda Kazakhstan.travel guides sandyq platformasy quryldy.
Resmi tirkelgen 50 gid, ekskýrsovodtardyń jáne týrizm nusqaýshylarynyń shyǵysqazaqstandyq 4 mamany jumys isteidi.
Bul gidter oqytýdan ótken, óz quzyretterin rastaǵan jáne jetkilikti bazasy bar. Týroperatorlar men paidalanýshylar resmi gidterdi QR kodyn skanerleý arqyly teksere alady", – deidi Marat Qabaqov.
Týristik agenttikterden bólek jeke avtorlyq týrlardy uiymdastyryp júrgen azamattar da bar. Naryqtaǵy baǵadan tómen bolǵandyqtan, saiahattap kelýshiler olardyń kómegine jii júginedi. Ázirge úkimetten qoldaý bolmasa da, kásibin dóńgeletip keledi. Jaǵymdy jańalyq: osy jyldan bastap olarǵa kómek kórsetilmek.
"Týrizmmen ainalysatyn kásipkerlerge (avtorlyq týrlar) syiymdylyǵy 8 orynnan asatyn jeńil kólik satyp alý úshin qarjylai kómek kórsetiledi" deidi Marat myrza.
6 mln teńgeniń dárethanasy
Shyǵys Qazaqstandaǵy 6 million teńgege salynǵan dárethanalardyń igiligin kórgen el az.
Qymbat ájethanalar Katonqaraǵai aýdanynda. Biri aýdan ortalyǵy Úlken Naryn aýylynda ornalasqan. Endi biri Berel qorǵanynyń mańynda. Barlyǵy 5 dárethana. Árqaisysynyń quny alty million teńgege jýyqtaidy. Ishi jyly, sýy da bar. Biraq esigi jabyq. Tutqasy synyq...
Qoǵamdyq dárethana nege jumys istemeitini jaily Marat myrzanyń óz aýzynan estidik.
"2020 jyly «Jumyspen qamtý 2020 jol kartasy» baǵdarlamasynyń aiasynda oblystyń týristik nysandarynda 23 qoǵamdyq dárethana ornatyldy. Atalǵan dárethanalardyń qurylysy biýdjet esebinen qarjylanǵanyna bailanysty olar jergilikti ákimdikterdiń ieliginde (balansynda), iaǵni olarǵa materialdyq jaýapkershilik júktelgen!
Jaz mezgilinde jergilikti aýyldyq okrýginiń ákimi osy dárethanaǵa jaýapty bolyp bekitiledi jáne osydan týyndaityn is-sharalardy júzege asyrady (tazalyq saqtaý jáne t.b.). Osyǵan bailanysty, týristik maýsymnan basqa ýaqytta dárethanalar jumys jasamaidy.
Qazirgi tańda dárethanalardyń jyl boiy jumys isteýin qamtamasyz etý úshin olardy kásipkerlerge jalǵa berýdi josparlap otyrmyz" deidi.
Ol budan bólek ai saiyn ájethanaǵa bólinetin qarjyǵa da toqtalyp ótti. "Týrizmdi yntalandyrý sharalarynyń biri – dárethanalardy ustaýǵa jumsalatyn shyǵyndardy sýbsidiialaý (aiyna 83 300 teńge) júzege asyrylatyn bolady", – dep túiindedi.
Jidebaidan qonaq úzilmeidi
Shyǵys jan rahatyn taýyp, rýhani azyq jinap qaitatyn mekenderge kende emes. Hakim Abai, danyshpan Shákárim, zańǵar jazýshy Muhtar dúniege kelgen mekenge, Jidebaidaǵy aqynnyń sońǵy on jyl ómirin ótkizgen úii men qazaqtyń qos alyby – Abai men Shákárimniń kesenesin kórip, ziiarat etýge shetelderden, elimizdiń túkpir-túkpirinen meimandar tolassyz aǵylady. Atalǵan tarihi-mádeni keshen «Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasy aiasynda Qazaqstannyń kieli kartasyna engizilgen bolatyn.
Jidebai qoryq-murajaiy qonaqtardy qabyldaýǵa árkez daiyn. Marat Qabaqovtyń aitýynsha, byltyr oblys kóleminde 50-ge jýyq týristik joba júzege asyrylǵan, buǵan 25,7 mlrd teńge investitsiia tartylǵan.
«Jobalardyń kóbi kásipkerlerdi memlekettik qoldaý, iaǵni «Biznestiń jol kartasy-2025», «Qarapaiym zattar ekonomikasy», «Aq Niet» óńirlik baǵdarlamalary arqyly iske asyryldy. 2021 jyldyń qorytyndysy boiynsha boiynsha týrizm salasynda jalpy somasy 193 mln.teńgege 20 joba nesielendirdi» deidi.
Shyraily Shyǵystaǵy týrizmdi damytýǵa aldaǵy ýaqytta da erekshe kóńil bóline bermek.
Qýanysh Rahmetollauly
