Álem elderimen saýda-ekonomikalyq bailanysty damytý perspektivalarynyń bereri mol. Qazaqstan qashan da syrtqy saiasatta saýda qarym-qatynasyn damytýǵa oń kózqaras tanytady. Ekonomikany yntalandyrý, ekonomikalyq ósimge qol jetkizý, ekonomikanyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý, infliatsiiany tejeý úshin saýda-sattyqty damytý basym baǵyttardyń birine jatatyny túsinikti. Óitkeni saýda – qai eldiń bolmasyn ekonomikasyndaǵy mańyzdy bólik.
Qazaqstan tarihyna kóz salsaq, elimiz Uly Jibek jolynyń boiynda ornalasqan. Bul degenimiz birneshe ǵasyrlar buryn alǵashqy saýda bailanysy qazaq topyraǵy arqyly órkendegenin bildiredi. Shyǵys pen batysty bailanystyrǵan osynaý kerýen joly búgingi Qazaqstannyń saýda-sattyq salasyndaǵy diplomatiialyq qarym-qatynasty joǵary deńgeide atqara alatynyna dálel bolyp otyr. Saýda-sattyqtan túsken paidanyń óz kezeginde jalpy ishki ónim kóleminde de aitarlyqtai úleske ie bolatyny sózsiz. Onyń ústine naryqtyq ekonomika tusynda saýda-sattyq bailanystar búkil salaǵa ózindik áserin tigizedi. Al memlekettiń saýda-ekonomikalyq yntymaqtastyqty damytýda aldaǵy jyldarǵa naqty josparlary bolýy básekege qabilettilikti arttyryp, ekonomikalyq turaqtylyqty bekite túsedi.
Búginde elimiz álem elderimen saýda-sattyq bailanysty, taýar ainalymy kólemin arttyryp kele jatyr. Máselen, Qytai Halyq Respýblikasy men Qazaqstan arasynda aýqymdy jobalar qolǵa alynǵan. Sonyń ishinde biyldan bastap «Ortalyq Aziia – Tsziansý» atty ortalyq qurý jospary bekitilgen bolatyn.
Bul rette Qytai-Qazaqstan kompaniialary ózara ekijaqty qujattarǵa qol qoidy. Keleshekte Qytaida salynǵan saýda ortalyǵynda qazaqstandyq ónimder satylymǵa qoiylady. Prezident Qasym-Jomart Toqaev Qytaimen aradaǵy saýda ainalymyn 100 milliard dollarǵa deiin jetkizý kerek ekenin de aitqan bolatyn. Al joǵaryda atalǵan jobalar eki el arasyndaǵy saýda hám ekonomikalyq bailanystyń damýyna jol ashary sózsiz.
Odan bólek elimizde Birikken Arab Ámirlekterimen de saýda yntymaqtastyǵyn damytý boiynsha jumystar atqarylyp jatyr. Óitkeni keiingi jyldary eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń arqasynda taýar ainalymynda aitarlyqtai ósim baiqalady. 2024 jyldyń alǵashqy ailarynda bul kórsetkish 71 million dollarǵa jýyqtaǵan, byltyrmen salystyrǵan ósim 60 paiyzdan asady.
Sonymen qatar, álemdik alpaýyt memleketter, onyń ishinde AQSh-pen de saýda bailanystary jolǵa qoiylǵan. AQSh Qazaqstan ekonomikasynda saýda jaǵynan da, investitsiia jaǵynan da mańyzdy seriktesterdiń qataryna jatady, sondai-aq, saýda-ekonomikalyq yntymaqtastyq jóninde odaqtastardyń ondyǵyna kiredi. Eki el arasynda ekijaqty taýar ainalymy da joǵary kórsetkishke ie bolyp otyr.
Buǵan deiin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Ortalyq Aziia memleketteri men Shyǵanaq elderiniń Qazaqstanmen saýda bailanysyn damytýdaǵy áleýeti zor ekenin aitqan bolatyn. Bul maqsatta ózara saýda nomenklatýrasyn arttyrý mańyzdy ekenin málimdedi. Qazaqstan táýelsizdik alǵannan beri Shyǵanaq elderinen 4 milliard dollarǵa jýyq investitsiia tartylǵan. Qazaqstan álem elderi úshin saýda alańdaryn qurý, sheteldik kapitaldy tartý boiynsha qolaily jaǵdai jasap keledi. Odan bólek jýyrda Koreia Prezidentiniń Qazaqstanǵa sapary aiasynda da eki el arasyndaǵy saýda yntymaqtastyǵyn keńeitýge kóńil bólinetini aityldy.
Elimiz Eýropa elderimen de tiimdi jobalardy júzege asyryp kele jatyr. Sonyń ishinde saýda-ekonomikalyq yntymaqtastyqqa basa kóńil bólinedi. Máselen, Germaniiamen aradaǵy saýda-sattyq qarqyndy ósip keledi. Sondai-aq, saýda bailanystary jóninde sóz qozǵaǵanda Aýǵanstanǵa da erekshe toqtalýǵa bolady. Byltyr Aýǵanstan men Qazaqstan arasyndaǵy taýar ainalymynyń deńgeii 1 milliard dollarǵa jetken edi. Aýǵanstan halqynyń sany 40 million adamǵa jetetinin eskersek, bul elmen Qazaqstannyń saýda-ekonomikalyq bailanysty damytýynyń mańyzy zor. Odan ózge Aýǵanstan Pákistan, Úndistan, Taiaý Shyǵys elderiniń naryqtaryna shyǵýǵa birden-bir jol ekeni anyq.
Keiingi jyldary Vetnammen arada da saýda-sattyq boiynsha kil ósim baiqalady. Byltyr taýar ainalymy 90 paiyzǵa jýyqtaǵan. Al bolashaqta 35-ke tarta taýar túri boiynsha qazaqstandyq ónimdi Vetnamǵa eksporttaý josparlanyp otyr. Oǵan munai jáne himiia, tamaq ónerkásibi, mashina jasaý siiaqty salalardyń taýarlary jatady. Al eń bastysy elimiz bul eldiń naryǵyna astyq, bidai, makaron siiaqty un ónimderin, et ónimderin, sút ónimderin, jalpy sapaly aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn tasymaldaýdy kózdep otyr.
Osylaisha, búginde Qazaqstan álem elderimen jan-jaqty saýda yntymaqtastyǵyn damytyp kele jatqanyn anyq baiqaýǵa bolady. Al bul óz kezeginde el ekonomikasyna tyń serpin, ósim ákelip otyr.
