Qazaqstanǵa memlekettik saparmen kelgen Qytai Halyq Respýblikasynyń Tóraǵasy Si Tszinpin Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy orta derjava retindegi konstrýktivti rólin qoldady.Bul týraly kórshi el jetekshisi eki eldiń resmi delegatsiialarynyń qatysýymen keńeitilgen quramda kelissóz júrgizý barysynda aitty, - dep habarlaidy Dalanews.kz.
Esterińizge sala ketsek, shildeniń 2 kúni Qazaqstanǵa memlekettik saparmen Qytai Halyq Respýblikasynyń Tóraǵasy Si Tszinpin keldi. Qazaqstandyq sarapshylardyń aitýynsha, osy memlekettik sapary arqyly Si Tszinpin Qazaqstannyń abyroiyn joǵary deńgeige kóterip otyr.
«Si Tszinpiniń memleket jetekshisi retinde aldyna qoiǵan úlken maqsattarynyń arasynda Qazaqstanmen júrgiziletin saiasatqa erekshe mán berilip otyr. Jalpy Orta Aziia memleketterine degen kóńili bir bólek, Qazaqstanǵa degen kóńili bir bólek. Sol sebepten arnaiy memlekettik saparmen kelip, Shanhai yntymaqtastyq uiymyn sammitine qatysyp, osy arqyly Qazaqstannyń abyroiyn kóterip, Qazaqstanmen qarym-qatynasy erekshe ekenin kórsetip otyr. Bir jaǵynan muny óz halqyna kórsetip otyr, ekinshi jaǵynan kúlli dúniejúzine. Qytai men Qazaqstannyń qarym-qatynasy osyndai deńgeide ekenin, strategiialyq áriptestiktiń joǵary deńgeide ekenin kórsetip tur. Ol Reseige de bir jaǵynan belgi berip tur, «qyzym saǵan aitam, kelinim sen tyńda» degen qazaqtyń maqalyndai. Ekinshi jaǵynan, jalpy eki basshylar arasynda, iaǵni bizdiń Qasym-Jomart Toqaevpen Si Tszinpinniń arasynda erekshe, joǵary deńgeidegi qarym-qatynasy, bir-birine degen syi-siiapatyn kórsetip tur, saiasi tulǵa retinde bir-birin jaqsy qabyldaidy. Bir jaǵynan bul áriptestik, mysaly Amerikamen bir básekelestikke túsedi, saýda soǵysy jaǵdaiynda emes. Qazaqstanmen jaqsy saýda qatynas júrgizetin, sondai úlken tulǵa bolyp kórinedi. Sondai qarym-qatynasty bizdiń Qasym-Jomart Toqaev birneshe adammen ustanady, aityp ketsem bul osy Si Tszinpin jáne Túrkiia jetekshisi Redjep Erdoǵan. Olardyń Qazaqstanǵa degen kózqarasy durys, Qazaqstanǵa degen kóńil kúileri de durys. Basqa jetekshilermen de bizdiń prezidenttiń qarym-qatynasy jaman emes,árine, biraq osy eki eldiń basshylarymen erekshe bir deńgeide.
Bir jaǵynan bul Qytaidyń óziniń aldyna qoiǵan saiasatyna, aldyna qoiǵan maqsattarynda Qazaqstannyń orny erekshe ekenin kórsetip tur, ekinshiden, jalpy Si Tszinpin óziniń jeke tulǵa retinde Qazaqstanǵa talaby durys. Men oilaimyn olar barlyq deńgeide bir birin qoldaidy»,- deidi saiasattanýshy Bórihan Nurmuhamed.
Memlekettik saparmen kelgen Si Tszinpindi Qazaqstan prezidenti Qasym-Jomart Toqaev elorda áýejaiynda qarsy aldy. Mártebeli qonaqty saltanatpen qarsy alý úshin áýejaida Qurmet qaraýyly rotasy sap túzep turdy. Sondai-aq, Qazaqstan men Qytai halyqtarynyń shynaiy dostyǵynyń belgisi retinde balalar eki eldiń jalaýyn jelbiretip, qoshemet kórsetti. Balalar Tóraǵa Si Tszinpin bastaǵan QHR delegatsiiasyna iltipat bildirip, qytai tilinde án shyrqady.
«Sizdiń saparyńyzdyń mán-maǵynasy óte zor, erekshe dep aitýǵa bolady. Qytai Halyq Respýblikasy – tatý kórshi, mańyzdy strategiialyq seriktes ári basty odaqtas memlekettiń biri. Berik dostyqqa jáne ózara qoldaýǵa negizdelgen qazaq-qytai qarym-qatynasy buryn-sońdy bolmaǵan qarqynmen damyp kele jatyr. Men muny úlken qýanyshpen atap ótemin. Siz Qazaqstan men Qytaidyń máńgilik jan-jaqty strategiialyq áriptestigin nyǵaitýǵa zor úles qostyńyz. Muny joǵary baǵalaimyz. Eki eldiń yntymaqtastyǵyn halyqtarymyzdyń igiligi úshin jańa deńgeige kóterý qajet degen bastamańyzdy tolyq qoldaimyn. Búgingi basqosýymyzdy osynyń aiqyn dáleli deýge bolady», – dedi Qazaqstan prezidenti.
Óz kezeginde Si Tszinpin qazaq jerinde qurmet kórsetkeni úshin Qazaqstan prezidentine alǵys aitty.
«Qurmetti Prezident myrza, qymbatty dosym! Meniń saparyma mán berip otyrǵanyńyzǵa rizashylyǵymdy bildiremin. Siz Memleket basshysy qyzmetine kirisken sátten bastap reformalar men eldiń damýyn belsendi ári maqsatty túrde ilgeriletip kelesiz. Ishki jáne syrtqy saiasatta tiimdi sharalardyń tutas toptamasyn qabyldadyńyz. Sonyń nátijesinde elińizdiń jalpy qýaty men halyqaralyq bedeli aitarlyqtai artty. Tatý kórshi retinde biz bul jetistikterge shyn júrekten qýanamyz. Byltyr ekeýimiz Sian men Beijińde eki ret kezdesip, jańa josparlardy belgiledik. Sondai-aq «altyn otyz jyldyqta» qytai-qazaq qatynastaryn qarqyndy damytýdyń negizgi baǵyttaryn aiqyndadyq. Qytai Qazaqstanmen aradaǵy qarym-qatynasty árdaiym strategiialyq turǵydan jáne uzaqmerzimdi perspektiva deńgeiinde qarastyratynyn rastaǵym keledi. Sondai-aq kórshiles elderge qatysty ustanatyn óziniń syrtqy saiasatynda Qazaqstanǵa basymdyq beredi jáne Ortalyq Aziiadaǵy mańyzdy seriktes el sanaidy. Qytai-qazaq bailanystaryn qamtamasyz etýde bizdiń erik-jigerimiz ben ustanymymyz ózgermeidi jáne koniýnktýralyq yqpalǵa ushyramaidy. Qytai árqashan Qazaqstanǵa senimdi tirek bolatynyn málimdeimin», – dedi QHR Tóraǵasy.
Eki eldiń qarym-qatynasyn baqylap otyrǵan sarapshylar osy eki memleket ózge elderge úlgi bolyp otyr.
«Árine, Qasym-Jomart Toqaevtyń diplomatiiada tájiribesi mol. Ekonomikalyq jáne saiasi júiesi ártúrli elder arasyndaǵy beibitshilik formýlasyn tabýǵa tyrysyp jatqan qazirgi saiasi jáne geosaiasi jaǵdaida Qazaqstannyń bastamalary úlken qyzyǵýshylyq týdyrady. Basqa elder úshin ózara tiimdi yntymaqtastyqtyń úlgisi bola alatyn Qytai men Qazaqstan arasyndaǵy qarym-qatynastar erekshe mańyzdy. Qazaqstan Qytai tarapynan da qyzyǵýshylyq týdyryp otyrǵan «Bir beldeý, bir jol» jobasyna belsendi túrde qatysýda. Qytaimen dostyq jáne ózara tiimdi qarym-qatynastar beibit qatar ómir súrýdiń úlgisi bolyp tabylady»,- deidi qyrǵyzstandyq saiasattanýshy Baqyt Beketaev.
Qytai Halyq Respýblikasynyń Tóraǵasy Si Tszinpin Astanada ótetin Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń sammiti qarsańynda keldi. Bul kúnderi Qytai jetekshisi ózge de elderdiń jetekshilerimen kezdesedi, eki jaqty kelissóz júrgizedi.
Búgingi tańda Shanhai yntymaqtastyq uiymyna resmi túrde 9 el múshe, olar: Qazaqstan, Úndistan, Iran, Qytai, Qyrǵyzstan, Pákistan, Resei, Tájikstan, Ózbekstan. Alaida, biyl uiymnyń elordada ótetin sammitinde Belarýs ShYU-nyń tolyqqandy múshesi bolady. Osylaisha, múshe memleketterdiń sany onǵa jetedi.
«Dúniejúzinde birneshe daǵdarys bolyp jatyr.Birinshiden, demokratiianyń daǵdarysy dúniejúzinde. Demokratiialyq elderdiń daǵdarysy bolyp jatyr. Olar Ýkrainada bolǵan jaǵdaiǵa áli tolyq, jaqsy jaýap bere almady áli. Ózderi bólinip, ishteri ydyrap bara jatyr. Sóitip, birneshe krizis oryn alyp otyr. Demokratiialyq daǵdarys, Eýropa arasyndaǵy daǵdarys, Qytaimen Batys arasyndaǵy daǵdarys, oǵan Taiaý Shyǵystaǵy daǵdarysty qosyńyz. Sol jaǵynan qaraityn bolsaq, Shanhai yntymaqtastyq uiymy bir turaqty, bolashaǵy bar uiym bolyp tur. Sol sebepten osy sammit sony kórsetip tur. Bul endi áskeri blok emes qoi, ekonomikalyq yntymaqtastyq jolymen kele jatqan, qaýipsizdik máselesine kóńil bóletin dúniejúzilik uiym bolyp tur. Bul uiymnyń abyroiy joǵary bolǵandyqtan kóp memleketter bul uiymǵa múshe bolǵysy keledi. Bul uiymnyń sammiti Astanada ótip jatqany da mańyzdy.
Meniń oiymsha, bizdiń prezidenttiń jalpy syrtqy saiasattaǵy tárjiribesiniń kóptigin, strategiialyq kózqarasyn kórsetip tur. Jai ǵana qatardaǵy sharany uiymdastyrmai, úlken sharany uiymdastyrdy, kóterip jatqan máselesi, sheshilip jatqan problemalary, ótkizip jatqan deńgeii, qonaqtardy kútip alýy, sonyń barlyǵy basqa memleketterge úlgi bolyp tur ǵoi. Shyn máninde ishki saiasatymyzda máselemen problema az emes, biraq júrgizip jatqan syrtqy saiasatymyz óte joǵary », - deidi qazaqstandyq saiasattanýshy Bórihan Nurmuhamed.
