Sárinjipovtyń aiaqasty bosaýy jáne ornyna Saǵadievtyń otyrýy neden? Jańa ministr bilim men ǵylym salasyndaǵy túiini tarqamaǵan máselelermen qalai kúresedi? Sárinjipovtyń ornynan ketýine ne sebep boldy? Buǵan sailaýdyń qandai qatysy bar?.. Osy jáne ózge de suraqtarǵa jaýap bersek.
Oqys otstavkanyń syry
[caption id="attachment_13650" align="alignleft" width="245"]
«Nazarbaev Ýniversitetin» basqaryp, shetelde bilim alǵan Aslan Sárinjipov Baqytjan Jumaǵulovty almastyrǵanda, bilim berý salasy men ǵylymdy kommertsiialaýda ilgeri ózgerister bolady dep dámelengen edik.
Biraq Baqytjan Tursynulynyń sany kóp, sapasy joq oqý oryndaryna qarsy kúresin Aslan myrza jalǵastyra almady...
Ǵylym salasynda da reń kirdi dep aita almaimyz. Sońǵy jyldary joǵary oqý oryndary men ǵylymi-zertteý institýttarynda jumys isteitin ǵylymi kadrlardyń sany kúrt tómendep ketti.
Qazir PhD doktory ataǵyn alýǵa umtylǵan izdenýshiler sheteldiń imfak-faktorlyq kórsetkishi nólden joǵary ǵylymi jýrnaldaryna maqala jariialap, ǵylymi ataqqa qol jetkizedi.
«Bolon úrdisiniń» osy bir talaby Qazaqstannyń jas ǵylymi kadrlardy daiyndaý isine aitarlyqtai tusaý salǵanyn moiyndaýymyz kerek.
Osylaisha Sárinjipov qazaq ǵylymynyń «qartaiýyna» tosqaýyl qoia alǵan joq. Ǵylymnyń «qartaiýyn» tejeý aldaǵy ýaqytta Erlan Saǵadievke mańyzdy másele bolmaq.
[caption id="attachment_13651" align="alignright" width="214"]
Budan basqa ǵylymi-zertteý jumystary úshin bólinetin memlekettik grantty bólýge qatysty talaptar da Aslan myrzanyń bas aýrýyna ainalǵanyn jasyrýǵa bolmas.
Ótken jyly jazda Berdibek Saparbaev Úkimet tóraǵasynyń orynbasary qyzmetin atqarǵan tusta memlekettiń ǵylymi jobalardy qarjylandyrýǵa bólgen qarjysy ekonomikany damytýǵa ineniń jasaýyndai úles qospaǵanyn aityp, ministrdi synǵa alǵany esimizde.
Sol kezde Aslan Sárinjipov oryntaǵymen qosh aitysatyn shyǵar dep oilaǵan edik. Biraq Sárinjipov biz oilaǵannan myqty bolyp shyqty. Beinelep aitsaq, ol týralap kelgen qaýipten ózinen ońai qutylyp ketti.
Esimizde, Aslan Sárinjipov ministr bolyp taǵaiyndalǵanda elimizdegi jetekshi oqý oryndaryn óz máselesin ózi sheshetin «avtonomdy ýniversitetke» ainaldyrýdy maqsat tutty.
Iá, Batysta jetekshi ýniversitetterdiń bári eshqandai atqarýshy bilikke baǵynbai áreket etetinin bilemiz.
Osylaisha Aslan Sárinjipov ministrlikke baǵynbaityn, oqý baǵdarlamasyn, san túrli standarttaryn ózi aiqyndaityn «sýper ýniversitetter» qurýdy armandady. Iri oqý oryndarynyń eshkimge jaltaqtamai áreket etýi durys-aq.
Biraq Aslan myrza Batys elderiniń bizden kósh ilgeri damyp ketkenin esepke almai, bul joly da ońbai qatelesti.
«Avtonomdy ýniversitet» reformasy
Ókinishke qarai, Qazaqstannyń damyǵan elderden 40-50 jylǵa qalyp ketkenin esepke almai, sońynda opyq jep júrgenin kózimiz kórip júr.
Sol siiaqty Aslan Sárinjipovtiń «avtonomdy ýniversitetter» qurý isi de elimizde sátsizdikke ushyraǵan jobalardyń biri boldy.
Derbestikke ie bolady degen oqý oryndardyń bel ortasynda bolǵan Almatydaǵy Ulttyq agrarlyq ýniversitet Aýyl sharýashylyǵy ministrliginiń quramyna enip ketti.
Sol siiaqty M. Tynyshbaev atyndaǵy Qazaq kólik jáne kommýnikatsiialar akademiiasyn «Qazaqstan temirjoly» kompaniiasy jutyp qoiǵanyn bilemiz. Endi olar derbestikti túsinde ǵana kórýi múmkin.
Búginde ǵylymi-tehnikalyq jumystardyń kommertsiialanyp, óndiriske enbeýine qatysty áńgime kóterilse, taiaqtyń bir ushy Bilim jáne ǵylym ministrligine tiedi.
Biraq elimizde ǵylymdy kommertsiialaýmen ainalysatyn birneshe organ bar. Solardyń biri – «Báiterek» holdinginiń quramyndaǵy Ulttyq tehnologiialyq damý agenttigi.
Úkimettiń ǵylymdy kommertsiialaýǵa bóletin qarjysynyń birazy osy agenttik arqyly ótedi.
Agenttik Bilim jáne ǵylym ministrliginiń ǵylymdy kommertsiialaýǵa qatysty saiasatyna bólek áreket etti. Ǵylymdy kommertsiialaýda Aslan Sárinjipov atalǵan agenttikpen qoian-qoltyq jumys istei almaǵanyn moiyndaýy tiis.
Asekeń ministrlikti basqarǵanda mektepke deiingi bilim jáne orta bilim berý salasyna qatysty tiisti deńgeide kóńil bólgen joq. Jergilikti bilik oryndaryna qaraityn mektepter men balabaqshalar ákimderdiń qas-qabaǵyna qarap, ádepki tirshiligin jasaýmen boldy.
Shyny kerek, Sárinjipovtiń kezinde orta bilim salasy oqýlyq tapshylyǵynan qutyla alǵan joq. Bul salaǵa memleket tarapynan qyrýar qarjy bólinse de, oqýlyq tapshylyǵy qyr sońymyzdan qalmady.
Bir qyzyǵy, oqýlyq tapshylyǵy oryn alyp turǵan tusta birinshi synyp oqýshylarynyń oqý quraldary sonaý Ystambulda basylǵanyn kórgende, oqýlyq basý salasy biznes kózine ainalǵanyna kózimiz jete tústi.
Olarǵa Aslan Sárinjipovtiń tisi batpaitynyn túsingendei boldyq.
Áńgimeniń ashyǵyn aitsaq, ministr retinde Aslan Sárinjipovtiń saiasi salmaǵy bolmady. Sondyqtan ol iri kompaniialardy ǵylymdy kommertsiialaý isine tarta alǵan joq. Budan basqa oqýlyq basý isimen ainalysatyn baspalardy jónge sala almaýy da eks-ministrdiń eń álsiz tusy boldy.
Bilim men tájiribe ushtasa ma?
Bul kisi de Batystyń aýzymen qus tistegen áidik oqý oryndaryn taýysqan. Biraq Bilim jáne ǵylym ministrligin basqarýda bilimnen góri bilik pen tabandylyq qajet. Bul rette kishi Saǵadievke – úlken Saǵadiev biraz aqylyn aitatyny anyq.
Batpaqqa batqan ǵylym salasyn uiyqtan shyǵarýdyń jolyn úlken Saǵadiev jaqsy biledi. Óitkeni, Kenjeǵali aǵamyz elimizdiń bilim, ǵylym salasynda uzaq jyl tájiribe jinaǵan bilikti maman ekeni barshaǵa málim. Sol sebepti, otandyq ǵylymdy damytýda Erlan Saǵadievtiń Batystan jiǵan-tergen biliminen góri ákesiniń jyldar boiy jinaǵan tájiribesi paidalyraq bolýy múmkin.
Bul rette aldynda aqylshysy bar Erekeń eks-ministr Aslan Sárinjipovke qaraǵanda baqyttyraq ekenin moiyndaimyz.
Aitpaqshy, dál osy taǵaiyndaýdyń aldynda Kenjeǵali Saǵadiev Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń qabyldaýynda boldy...
Sailaýǵa daiynsyz ba, muǵalim?
Alaida eshkim bul másele Májilis sailaýy qarsańynda sheshiledi dep oilamaǵan.
Qazaqstan zańy boiynsha Parlament Májilisiniń sailaýynan keiin Úkimet tolyqtai otstavkaǵa ketip, jańa Úkimet jasaqtalady. Bilim jáne ǵylym ministrin sol kezde aýystyrsa da bolar edi ǵoi. Bul endi kópshiliktiń kókeiindegi saýal. Asyǵystyqtyń qajeti bar ma edi?
Anyǵynda talai syn-qaterden aman qalǵan Aslan Sárinjipovtiń attan aýyp túsýin kezekten tys Májilis sailaýymen bailanystyrýǵa bolady.
Bizde saiasi naýqan kezinde jergilikti bilik oryndary muǵalimderdiń «kómegine» júginetinin bárimiz bilemiz.
Sailaý kezinde bilim oshaqtary Ortalyq sailaý komissiiasynyń filialyna ainalyp, ustazdar qaýymy kún-tún demei daiyndyq jumystarymen ainalysatynyn bilemiz.
El-eldi aralaǵan úgit-nasihat toptary mektepke mańdaiyn tirep, jurtpen júzdesetini barshaǵa málim.
Mundaida muǵalimderdiń erkinen tys qoǵamdyq jumyspen ainalysýy ádepki tirlikke ainalǵany jasyryn emes.
Joǵarydaǵylardyń paiymdaýynsha, Aslan Sárinjipov muǵalimderdi «mobilizatsiialaýǵa» dármensiz bolyp shyqqan. Ony muǵalimderge sózin ótkize alatyn «tabandy basshymen» almastyrýǵa týra kelgen. Biletinder bul iste kishi Saǵadievti qamshy saldyrmai aityp júr.
Endeshe sailaý kezinde ákimderdiń aiǵai-súreńinen mezi bolǵan ustazdar qaýymy jańa ministrden «jańa tapsyrma» alyp, sailaý bitkenshe jarǵaq qulaqtary jastyqqa timei jumys isteýi múmkin.
Sailaý – kishi Saǵadiev úshin úlken synaq bolmaq. Ministrdiń bul synaqtan súrinbei ótýi úshin qorǵansyz muǵalimder kún-tún demei jumys isteýi tiis.
Mundai jaǵdaida óz quqyn qorǵap, sailaýǵa jegilýge qarsy shyqqan batyr ustazdar tóbe kórsetip qalýy múmkin.
Al sailaý kezinde Erlan Saǵadievke mundai shýdyń túkke de qajeti joq. Másele, ol oryn alýy múmkin «tótenshe oqiǵalarǵa» daiyn ba?
Nurlan ÁÝBÁKIR
