Qazaqstanda bir ai ishinde 300-den asa qytailyq kompaniia tirkelip, keiingi 3,5 jyldaǵy eń joǵarǵy kórsetkishke jetti. Bul týraly DATA HUB Telegram arnasy jazdy. Ult.kz sarapshy Qanat Qaharulymen osy baǵytta tildesken, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Telegram arna málimetinshe, Qazaqstanda Qytai biznesi 1,5 jyldan beri qarqyndy damyp keledi. Bizdiń elde biznes júrgizip otyrǵan shetel kompaniialarynyń ishinde Resei birinshi orynda, Ózbekstan ekinshi, al Qytai úshinshi orynda eken. Biraq bir aida Resei Federatsiiasynyń kórsetkishi 22 birlikke, 23,1 myńǵa deiin qysqarǵan. Al Qytai 307 birlikke artyp, 7,1 myńǵa jetti.
L.N. Gýmilev atyndaǵy Eýraziia ulttyq ýniversitetiniń aimaqtaný kafedrasynyń doktoranty, Astana qalasynyń Nazarbaev Ziiatkerlik mektebi (IB) Gýmanitarlyq pánder kafedarasy oqytýshysy Qanat Qaharuly Qytai-Qazaqstan saýda-ekonomikalyq qatynastarynyń damýyn jáne Qytai kompaniialarynyń kóbeiýin Qytai eliniń ishki jáne syrtqy sebebimen bailanystyrýǵa bolatynyn aitty.
Qanat Qaharuly aldymen geografiialyq jáne resýrstyq artyqshylyqtar týraly aitty.
"Qazaqstan - Qytaidyń Ortalyq Aziiadaǵy birinshi aialdamasy, Qytaidyń Batys naryǵyna shyǵýynda mańyzdy ról atqarady. Sonymen birge, Qazaqstan Qytaidy kerek shikizat resýrstarymen (munai, tabiǵi gaz jáne ýran siiaqty) qamtamasyz ete alady", ‒ deidi sarapshy.
Saiasatta qoldaý jáne investitsiiany ońtailandyrý týraly da sóz etken sarapshynyń aitýynsha, keiingi jyldary Qazaqstanda qytailyq kompaniialardy tirkeý, kedendik rásimdeý jáne logistika protsedýralaryn ońtailandyrý úshin "Jasyl arnalar" siiaqty saiasat engizildi. Sondai-aq, "Bir beldeý, bir jol" bastamasy aiasynda salyq jeńildikteri berildi. Bul Qytai kompaniialarynyń Qazaqstanda damýyna tiimdilik alyp keldi.
Mamannyń sózinshe, Qazaqstan energetikaǵa táýeldi ekonomikadan ártaraptandyrylǵan ekonomikaǵa kóship jatyr. Onyń ishinde óńdeý ónerkásibi, logistika jáne aqparattyq tehnologiialardyń damýyna basa mán beredi. Bul qytailyq kompaniialarǵa jańa investitsiialyq múmkindikter usynady.
"Qytaidyń ishki sebebi Qytai ónerkásiptik kásiporyndar men kólikterden shyǵatyn ziian gazdar men himikattardan týyndaǵan kúrdeli ekologiialyq problemalardan zardap shegip otyr. Qytaidy modernizatsiialaýda alǵa qoiylǵan maqsattardyń biri ‒ qorshaǵan ortanyń lastanýymen kúresý jáne ziian shyǵaryndylardy azaitý. Premer-ministr Li Ketsian 2013 jyly qyzmetine kiriskennen beri úkimet halyqaralyq óndiristik qýattaǵy yntymaqtastyqty damytý úshin kóp kúsh salyp jatyr", ‒ dedi sarapshy.
Qanat Qaharuly Qazaqstandaǵy Resei biznesi azaiyp, Qytai kompaniialarynyń kerisinshe ósýi arasynda bailanys bar ekenin aitady.
"Qazir Resei Ýkrainadaǵy "áskeri operatsiiasymen" (Resei solai ataidy) ainalysyp jatyr. Bul batys elderiniń narazylyǵyn kúnnen-kúnge kúsheitip, Reseige ekonomikalyq sanktsiia salyp otyr. Strategiialyq áriptesi bolǵan Qytaiǵa Reseidiń ekonomikasynyń táýeldiligi artyp jatyr. Sol sebepti Ortalyq Aziiada Qytai yqpalynyń artýy jáne Reseidiń "bir kózin juma qaraýy" eshtańqalarlyq jaǵdai emes", ‒ deidi sarapshy.
Al Qytai biznesiniń Qazaqstanda ósýi ekonomikalyq táýeldilikke alyp kelmei me? Bul týraly Qanat Qaharuly bylai deidi:
"Álemde ekonomikalyq qatynastar týraly bir teoriia bar. Ony "Aimaqtyq ekonomikalyq yntymaqtastyq teoriiasy" deidi. Belgili bir geografiialyq aimaqtaǵy elderdiń saýda kedergilerin azaitý, ekonomikalyq saiasatty úilestirý, ortaq infraqurylymdy damytý jáne ózara qarjylyq paidaǵa qol jetkizý maqsatynda ekonomikalyq qatynastar ornatýǵa tyrysady. Alaida kei ǵalymdardyń kózqarasy boiynsha, aimaqtaǵy ǵylym men tehnikasy damyǵan beldi elder mańyndaǵy álsiz elderdi ekonomikalyq kelisimsharttarǵa qol qoiǵyzý arqyly olardyń shikizattaryn óndirip, ózderine ónim retinde satyp, aimaqty shikizat bazasy jáne aqsha tabatyn naryq retinde ýysynda ustaýǵa tyrysady. Menińshe, bul - álemdik saiasattaǵy tabihi qubylys", ‒ deidi ol.
