Freedom Inside '26

Ǵalymdar forýmy: Narynqoldan shyqqan daryndar óńirge ne beredi?

Ǵalymdar forýmy: Narynqoldan shyqqan daryndar óńirge ne beredi?

Raiymbek aýdanynda aýqymdy ǵylymi-tájiribelik konferentsiia ótti
 

Almaty oblysynyń qiyrynda ornalasqan Raiymbek aýdanynda ǵalymdar forýmy ótti. Osy óńirde týyp ósip, elimizdiń túrli salalarynda ǵylym men bilimge eńbek sińirip júrgen jerlesterdiń basyn qosqan aýdan ákimdigi ǵylymi-tájiribelik konferentsiia uiymdastyrdy, dep habarlaidy dalanews.kz.

Aýdan jurtshylyǵy men ǵalymdardyń kezdesýi Qaqpaq aýylynda uiymdastyryldy. Basqosýǵa Almaty oblysynyń ákimdigi qoldaý bildirgen. Sharaǵa uiytqy bolǵan Raiymbek aýdany ákimi Dastan Qudabaevtyń aitýynsha, elimizde túrli salada óńirden shyqqan 500-den astam ǵalym eńbek etip júr. 

“Biz bul bastamany úsh urpaqtyń bas qosýy dep atadyq. Ǵylym men bilim – kemel keleshekke nyq qadam. Osy qadam bizdiń elde turyp jatqan árbir turǵan, ustazdar qaýymy men jas urpaqqa bir ónege bolsyn dedik. Ideianyń negizgi bastaýy qalada júrip alystaǵy týǵan jerine kishkentai da bolsa kómek qolyn sozǵysy keletin jerlesterimizge múmkindik jasaý. Árine qonaqtar kelgende as iship, aiaq bosatý úshin emes olar ketken soń qandai iz qalady degen suraq bizdi mazalady. Sondyqtan biz óz komandamyzben JOO, túrli ǵylymi zertteý institýttary, ǵylymmen bailanysty mekemelerdegi óńirdiń týmalaryn izdedik. Barlyǵy 500 adamnyń tizimin alyp, elge shaqyrdyq. Kóbi keldi. Aqyldastyq, jobalardy usyndyq jáne jospar qurdyq”,- deidi Raiymbek aýdanynyń ákimi Dastan Qudabaev. 

Aýqymdy is-sharaǵa Almaty oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy Qairat Jumanov, memleket jáne qoǵam qairatkeri, akademik Ádil  Ahmetov, Raiymbek aýdanynyń ákimi Dastan Qudabaev, Almaty oblysynyń jáne birneshe aýdandardyń Qurmetti azamaty Toqqoja Estenuly Estenov, Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversitetiniń N.Kelimbetov atyndaǵy Túrkitaný ortalyǵynyń jetekshisi, filologiia ǵylymdarynyń doktory, professor, Ulttyq ǵylym akademiiasynyń akademigi Sherýbai Qurmanbaiuly, Qazaq ulttyq qyzdar pedagogikalyq ýniversitetiniń Basqarma tóraǵasy-rektory, Beibitkúl Kárimova, sondai-aq joǵary oqý oryndarynyń basshylary, ǵalymdar, pedagogter, metsenattar men jastar qatysty.

“Men osy Raiymbek aýdanyndaǵy Qarasazda mektepte oqydym. Bizdiń zamanda oqýǵa túsý ońai bolǵan joq. Biraq meni ata-anam Almatydaǵy áigili Qyzdar pedagogikalyq institýtyna oqýǵa túsýge keńes berdi. Ol jerde úsh ýaqyt tegin tamaq beretin edi. Sol úshin men osy oqý orynyn tańdadym. Eń quryǵanda qarnyń toq júredi dedi. Ýaqyt óte kele men osy ózime alma mater bolǵan - Qyzar ýniversitetine basshy bolyp keldim. Ál kúnge tegin áleýmettik kómek beriledi. Osy óńirdiń qyzdaryn shyqaryman. Bilim alsyn.Oǵan deiin Qyzylorda memlekettik ýniversitetinde 6 jyl basshy boldym. Mine endi óz týǵan jerimde biz siiaqty mamandardyń tájiribesi men keńesi kerek degenge qýanyp kelip otyrmyn. Bul óte jaqsy úrdis”- deidi Qazaq ulttyq qyzdar pedagogikalyq ýniversitetiniń Basqarma tóraǵasy-rektory Beibitkúl Kárimova. 

Konferentsiia barysynda aýdannan shyqqan ǵalymdar, professorlar, akademikter men elge janashyr metsenattardyń mektep bitirýshi túlektermen kezdesýi uiymdastyryldy. Ásirese, uzaq jyldar memlekettik qyzmet atqarǵan, elshi-diplomat, kórnekti ǵalym Ádil Ahmetov sahna tórine kóterilip, akademikpen jýrnalist Baqyt Jaǵyparuly suqbat júrgizdi. Narynqoldyń týmasy, biyl 85 jasqa tolǵan el aǵasy ómirlik tájiribesimen bólisip, jas býyndy bilimge umtylýǵa, týǵan elge adal qyzmet etýge shaqyrdy. Ózimen qatar júrgen óńirden shyqqan uly tulǵalar týraly estelik aitqanda kózine jas alyp, kóńili bosady. 

“Ainalaiyn jerlester, men osy Narynqolda týyp, Telman Januzaqov atyndaǵy mektepte bilim aldym. Ustazym mektepte júrgende-aq shetel tilin oqýyma túrtki boldy. Almatyǵa baryp burynǵy Shetel tilder institýty, qazirgi Abylai han atyndaǵy Halyqaralyq qatynastar jáne álem tilderi ýniversitetine túsip, sol jerde kishi qyzmetkerden rektorlyqqa deiin, odan soń Ulybritaniiadaǵy elshi, QR Syrtqy ister vitse-ministri, Bilim komitetiniń basshysy jáne QBTÝ qurýshy ári senator qyzmetine deiingi joldy óttim. Bul úlken eńbekpen keldi. Bilim alý, sonymen birge elge qyzmet etý- sizderdiń paryzdaryńyz. Men osy ýaqyt aralyǵynda týǵan elimnen qol úzbedim. Al búgin qolǵa alyp otyrǵan óńirdegi ǵalymdar forýmy óte jaqsy bastama. Óndiris pen aýylsharýashylyǵyn ǵylymmen ushtastyrý degen kerek. Menińshe muny óńirden shyǵyp, jan-jaqta júrgen jerlesterimiz qoldaidy jáne kómektesedi dep oilaimyn”,- dedi Ádil Ahmetov.

Konferentsiianyń basty maqsaty – jastar arasynda ǵylym men bilimniń mańyzyn nasihattaý deýge bolady. Qazirgi zaman suranysy  tsifrlandyrý men jasandy intellekt baǵytyndaǵy jańa múmkindikterdi igerý. Oqýshylar men ǵylymi qaýymdastyq ókilderiniń tájiribe almasýyna jaǵdai jasaý úshin sektsiiaǵa bólinip, kezdesýler ótti. Is-shara aiasynda oqýshylardyń ǵylymi jobalary, qolóner týyndylary, robototehnika, jasandy intellekt jáne ekologiialyq jobalar boiynsha kórme uiymdastyryldy. Jas zertteýshiler óz eńbekterin kópshilik nazaryna usynyp, shyǵarmashylyq jáne ǵylymi izdenisteriniń nátijesin kórsetti. Bul kórme oqýshylardyń jańashyl oilaý qabileti men ǵylymǵa degen qyzyǵýshylyǵynyń joǵary ekenin aiqyn ańǵartty.

Raiymbek aýdany ákimidigiń bastamasymen aýdanda oqýshylardyń bilim áleýetin kóterý úshin eldiń bedeldi joǵary oqý oryndarynyń basshylary shaqyryldy. Konferentsiianyń sharyqtaý shegi ári mańyzdy nátijeleriniń biri de osy boldy. Almaty oblysy bilim basqarmasy men elimizdiń 11 joǵary oqý orny arasynda yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoiyldy. Bul qujattar bilim berý uiymdary arasyndaǵy bailanysty nyǵaityp, kásibi baǵdar berý jumystaryn jetildirýge, aýyl jastarynyń sapaly joǵary bilim alý múmkindigin keńeitýge baǵyttalǵan mańyzdy qadam retinde baǵalanyp otyr. Osy oqý oryndary endi aýdandaǵy mektepterdi aralap, qajetti mamandyq ielerin daiarlaý úshin talapkerlerdi ózderi de tańdap ala alady. 

Is-sharanyń ekinshi kezeńi Qaqpaq aýylyndaǵy Jámenke orta mektebiniń bazasynda jalǵasty. Munda joǵary oqý oryndarynan kelgen professorlar men oqytýshylar, sala mamandary jáne metsenattar mektep bitirýshi túlekterge mamandyq tańdaýdyń qyr-syryn túsindirip, óz tájiribelerimen bólisti. TEDx formatyndaǵy kezdesýler, sheberlik sabaqtary men dóńgelek ústelder uiymdastyrylyp, jastar kókeiindegi saýaldaryna jaýap aldy.

Almaty oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy Qairat Jumanov óz sózinde Raiymbek aýdanynyń bilim salasyndaǵy jetistikterine toqtaldy. Búginde aýdanda 22 mektepte 5220 oqýshy bilim alyp jatyr. Bilim sapasy 70 paiyzdy, úlgerim kórsetkishi 100 paiyzdy kórsetedi. Biyl 343 túlek mektep bitirse, olardyń 55-i «Altyn belgige», 38-i úzdik attestatqa úmitker. Sonymen qatar, 9-synypty aiaqtaityn 575 oqýshynyń 92-si úzdik attestattan úmitti.


Biyl osydan 8 jyl buryn qaitadan bólinip shyqqan Raiymbek aýdanynyń 90 jyldyq mereitoiy atap ótiledi. Osy mańyzdy oqiǵanyń aiasynda aýdan ákimi Dastan Qudabaevtyń bastamasymen “90 jyldyqqa 90 shara” degen atpen ondaǵan shara ótkiziledi. Ol jyl basynda bastalǵan. Búgingi ǵylym men bilim forýmy da sonyń aiasynda uymdastyryldy. Al ótken aptada Sarybastaý aýylynda aýylsharýashylyq forýmy uiymastyrylyp, ony nasihattaý úshin respýblikalyq jáne Almaty oblystyq BAQ ókilderi arnaiy keldi. 
Aita ketý kerek, Raiymbek aýdanynyń 90 jyldyq mereitoiynyń negizgi sharalary 8-11 shilde arasynda Narynqol óńirinde uiymdastyrylady.