Qazaqstandyq kompaniialar Ortalyq Aziiadaǵy biznes naryǵynda óz pozitsiiasyn nyǵaityp keledi. Óńirdegi eń iri 20 kompaniianyń 13-i Qazaqstanǵa tiesili bolsa, reitingtiń alǵashqy jeti ornyn túgeldei otandyq kompaniialar ielengen. Bul elimizdiń ekonomikalyq áleýetin jáne qazaqstandyq biznestiń túrli salalarda damyp kele jatqanyn kórsetedi, dep habarlaidy dalanews.kz.
Kóshbasshylar qatarynda «QazMunaiGaz», Kaspi.kz, «Qazatomónerkásip», Freedom, Halyk Bank, Solidcore jáne Higgsfield bar. Reitingte munai-gaz jáne taý-ken óndirisi kásiporyndarymen qatar qarjy, finteh jáne jasandy intellekt salasyndaǵy kompaniialardyń bolýy Qazaqstan ekonomikasynyń qurylymy keńeiip kele jatqanyn ańǵartady. Máselen, Kaspi.kz tsifrlyq qarjy qyzmetterin damytsa, Higgsfield jasandy intellekt negizinde tehnologiialyq ónimder ázirlep, halyqaralyq naryqta tanylyp keledi.
Ekonomist Baýyrjan Ysqaqtyń pikirinshe, qazaqstandyq kompaniialardyń óńirlik reitingtegi nátijesi eldiń investitsiialyq tartymdylyǵy men tehnologiialyq áleýetin kórsetedi. Sarapshy ekonomikany ártaraptandyrý, tsifrlandyrý jáne joǵary qosylǵan quny bar ónimder óndirýdiń mańyzyn atap ótti. Onyń aitýynsha, bul baǵyttardy júieli damytý Qazaqstannyń Ortalyq Aziiadaǵy qarjy, tehnologiia jáne innovatsiia ortalyǵy retindegi áleýetin arttyrýǵa múmkindik beredi.
— Ortalyq Aziiadaǵy eń iri 20 kompaniianyń 13-i Qazaqstanǵa tiesili bolyp, reitingtiń alǵashqy jeti ornyn otandyq kompaniialardyń ielenýi neni kórsetedi? Bul Qazaqstan ekonomikasynyń básekege qabilettiligi men investitsiialyq tartymdylyǵyna qalai áser etedi?
— Jalpy, qazaqstandyq kompaniialardyń óńirlik reitingte aldyńǵy oryndarǵa shyǵýy elimizdiń ekonomikalyq áleýetin, kapital tartý múmkindigin jáne tsifrlyq biznestiń damý deńgeiin kórsetedi. Ortalyq Aziiadaǵy eń iri 20 kompaniianyń 13-i Qazaqstanǵa tiesili bolyp, reitingtiń alǵashqy jeti ornyn otandyq kompaniialardyń ielenýi elimizde biznesti damytýǵa qolaily ekonomikalyq negiz qalyptasqanyn ańǵartady.
Birinshiden, elimizdiń tabiǵi resýrstary, ishki naryqtaǵy tutyný kólemi jáne qalyptasqan biznes infraqurylymy kompaniialardyń ósýine múmkindik beredi. Ekinshiden, Qazaqstannyń damyǵan bank júiesi men tsifrlyq qyzmetteri otandyq biznestiń jańa naryqtarǵa shyǵýyna jol ashady. Munyń investitsiialyq tartymdylyq turǵysynan mańyzy zor. Tabysty kompaniialar sheteldik investorlardyń Qazaqstan naryǵyna degen qyzyǵýshylyǵyn arttyryp, jańa kapital men zamanaýi tehnologiialardy tartýǵa yqpal etedi.
Sonymen qatar, qazaqstandyq kompaniialardyń reitingtegi joǵary nátijeleri elimizdiń óńirlik básekege qabilettiligin nyǵaityp, ekonomikanyń jańa baǵyttaryn damytýǵa serpin beredi. Kompaniialardyń tabystylyǵy, eńbek ónimdiligi, eksporttyq áleýeti men innovatsiialyq damýy osy jetistikterdi odan ári arttyrýǵa múmkindik beredi.
— Prezident Qasym-Jomart Toqaev ekonomikany ártaraptandyrýǵa, kásipkerlikti qoldaýǵa jáne investitsiia tartýǵa basymdyq berip keledi. Qazaqstandyq kompaniialardyń óńirlik reitingte aldyńǵy oryndarǵa shyǵýyn osy baǵyttaǵy memlekettik saiasattyń nátijesi retinde baǵalaýǵa bola ma?
— Meniń oiymsha, Ortalyq Aziiadaǵy eń iri 20 kompaniianyń 13-iniń Qazaqstanǵa tiesili bolýy jáne reitingtiń alǵashqy jeti ornyn otandyq kompaniialardyń ielenýi elimizdiń ekonomikalyq áleýetin kórsetetin mańyzdy nátije. Muny Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń ekonomikany ártaraptandyrý, investitsiia tartý jáne tsifrlandyrý baǵytyndaǵy strategiialyq saiasatymen bailanystyryp qarastyrýǵa bolady. Prezidenttiń bir ereksheligi – tsifrlandyrýdy memlekettik qyzmetterdi elektrondy formatqa kóshirý quraly retinde ǵana emes, ekonomikanyń jańa modelin qalyptastyrý tetigi retinde qarastyrýy.
Memleket basshysy aldaǵy úsh jyl ishinde Qazaqstandy tolyqqandy tsifrlyq memleketke ainaldyrý, jasandy intellektini ekonomikanyń barlyq salasyna engizý jáne joǵary qosylǵan quny bar ónim óndirý mindetterin alǵa qoidy. Muny elimizdiń shikizatqa táýeldiligin azaityp, tehnologiialyq ekonomikaǵa kóshýine baǵyttalǵan mańyzdy qadam dep esepteimin.
Munyń naqty kórinisin Kaspi.kz pen Higgsfield siiaqty kompaniialardyń qyzmetinen baiqaýǵa bolady. Ásirese, Higgsfield kompaniiasynyń halyqaralyq tehnologiialyq naryqta tanylýy Qazaqstannan shyqqan mamandardyń álemdik deńgeide básekege qabiletti ónim jasai alatynyn dáleldeidi. Memleket basshysy otandyq IT-kásipkerlermen kezdesýlerinde de osyndai jahandyq deńgeidegi tehnologiialyq kompaniialardy qalyptastyrýdyń mańyzyn atap ótip keledi.
Sondyqtan bul reitingti memlekettik saiasattyń strategiialyq baǵyttarynyń nátijesin kórsetetin mańyzdy kórsetkishterdiń biri retinde baǵalaýǵa bolady. Bul – Qazaqstannyń bolashaǵyna baǵyttalǵan strategiialyq tańdaýdyń mańyzyn aiqyndaidy.
Endigi mindet – osy bastamalardy naqty ekonomikalyq nátijelerge ainaldyrý, jańa jumys oryndaryn ashý, eńbek ónimdiligin arttyrý, otandyq tehnologiialyq ónimderdiń eksportyn keńeitý jáne halyqtyń tabysyn ósirý. Osy baǵyttaǵy jumystardy júieli jalǵastyrsaq, Qazaqstan Ortalyq Aziiadaǵy iri kompaniialary shoǵyrlanǵan el ǵana emes, tehnologiia, investitsiia jáne innovatsiia eksporttaityn óńirlik ortalyqqa da ainala alady.
— Reitingte munai-gaz jáne taý-ken óndirisi kásiporyndarymen qatar bank, finteh jáne jasandy intellekt salasyndaǵy kompaniialardyń bolýy Qazaqstan ekonomikasynyń qurylymynda qandai ózgerister júrip jatqanyn kórsetedi? Eldiń tehnologiialyq áleýetin arttyrý úshin qandai múmkindikter bar?
— Bul reitingtiń mańyzdy ereksheligi – Qazaqstan biznesiniń munai-gaz jáne taý-ken óndirisimen ǵana shektelmei, basqa salalarda da damyp kele jatqanyn kórsetýi.
Degenmen, shikizattyq sektordyń ekonomikadaǵy mańyzy áli de joǵary. Mysaly, «QazMunaiGaz» ben «Qazatomónerkásip» tabiǵi resýrstarǵa negizdelgen ekonomikanyń áleýetin kórsetse, Kaspi.kz pen Higgsfield qarjy sektory men jasandy intellekt salasyndaǵy múmkindikterdi tanytady.
Meniń oiymsha, endigi jerde kompaniialardyń aýqymyn arttyrýmen qatar, shikizatty joǵary tehnologiialyq ónimderge ainaldyrýǵa da basymdyq berý qajet. Ol úshin ýniversitetter men biznes arasyndaǵy ǵylymi yntymaqtastyqty kúsheitý, startaptarǵa venchýrlyq kapital tartý, injenerler men IT mamandaryn daiarlaý, ǵylymi ázirlemelerdi kommertsiialandyrý jáne tehnologiialyq ónimderdiń eksportyn yntalandyrý mańyzdy. Mysaly, munai óndirýdegi tsifrlyq tehnologiialar, taý-ken salasyndaǵy jasandy intellekt jáne aýyl sharýashylyǵyndaǵy avtomattandyrý eńbek ónimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi.
Osylaisha, tehnologiia jeke sektordyń jetistigi bolyp qana qoimai, búkil ekonomikanyń ósý draiverine ainalady.
— Kaspi.kz pen Higgsfield siiaqty kompaniialardyń jetistigi Qazaqstannyń tsifrlyq ekonomikasyn damytý turǵysynan qanshalyqty mańyzdy? Memleket basshysynyń tsifrlandyrý men jasandy intellektini damytýǵa basymdyq berýi otandyq tehnologiialyq biznestiń halyqaralyq naryqqa shyǵýyna qalai yqpal ete alady?
— Bul jerde Kaspi.kz pen Higgsfield jetistikteriniń mańyzyna toqtalýǵa bolady. Kaspi.kz – tsifrlyq ekonomikanyń úlgisi. Kompaniia tólem, saýda jáne qarjylyq qyzmetterdi bir júiege biriktirip, tutynýshylar men kásipkerlerdiń ýaqytyn únemdeitin biznes modelin qalyptastyrdy. Mundai júieler qolma-qol aqshasyz esep aiyrysýdy damytyp, shaǵyn biznestiń onlain naryqqa shyǵýyna jol ashady.
Al Higgsfield tehnologiialyq kásipkerliktiń jańa múmkindikterin kórsetedi. Kompaniia generativti jasandy intellekt arqyly beine jasaý tehnologiialaryn damytady. 2026 jyly jariialanǵan málimetter boiynsha, kompaniianyń investitsiialyq baǵasy 5,4 milliard dollarǵa jetken. Bul qazaqstandyq mamandar qatysatyn tehnologiialyq jobalarǵa halyqaralyq investorlardyń qyzyǵýshylyǵy joǵary ekenin kórsetedi.
Bul eki kompaniianyń baǵyttary ártúrli. Kaspi.kz tsifrlyq qyzmetterdi kúndelikti ómirde keńinen paidalanýǵa múmkindik berse, Higgsfield álemdik naryqqa baǵyttalǵan tehnologiialyq ónim jasaýdyń áleýetin kórsetedi. Memlekettiń tsifrlandyrý men jasandy intellektini damytýǵa basymdyq berýi osyndai kompaniialardyń ósýine qolaily orta qalyptastyrady. Sonymen qatar, bul baǵyttyń damýy úshin qoljetimdi ári sapaly internet, esepteý qýattary, derekter qaýipsizdigi, ziiatkerlik menshik quqyǵyn qorǵaý, bilikti kadrlar jáne venchýrlyq investitsiialar naryǵyn damytý mańyzdy.
— Qazaqstandyq kompaniialardyń Ortalyq Aziiadaǵy jetekshi pozitsiiasy elimizdiń óńirlik ekonomikalyq yqpalyna qalai áser etedi? Aldaǵy jyldary Qazaqstannyń iri biznes pen tehnologiialyq jobalardyń aimaqtyq ortalyǵyna ainalý múmkindigin qalai baǵalaisyz?
— Meniń baǵalaýymsha, Qazaqstannyń Ortalyq Aziiadaǵy jetekshi ekonomikalyq ortalyqtardyń birine ainalýyna tolyq múmkindigi bar. Elimizdiń salystyrmaly túrde damyǵan qarjy júiesi, halyqaralyq naryqtarǵa shyǵý múmkindigi, kólik-logistikalyq áleýeti jáne qalyptasqan iri kompaniialary osyndai damýǵa berik negiz qalaidy. Osy artyqshylyqtardy tiimdi paidalaný arqyly Qazaqstan óńirdegi úsh negizgi baǵyttyń ortalyǵyna ainala alady.
Birinshisi – qarjy ortalyǵy. Bul óńirlik kompaniialardy qarjylandyrýǵa, investitsiia tartýǵa jáne kapital naryǵyn damytýǵa múmkindik beredi. Ekinshisi – logistikalyq ortalyq. Qazaqstan Qytai, Eýropa jáne Ortalyq Aziia arasyndaǵy saýda men tranzitti damytýda mańyzdy ról atqara alady. Úshinshisi – tehnologiialyq ortalyq. Bul baǵytta jasandy intellektini, fintehti, IT qyzmetterin jáne startaptardy damytýǵa mol múmkindik bar.
Ortalyq Aziia elderiniń ekonomikalyq damýy Qazaqstan úshin jańa seriktestik múmkindikterin de ashady. Óńirdegi naryqtardyń keńeiýi, tehnologiialyq jobalardyń kóbeiýi jáne saýda bailanystarynyń nyǵaiýy otandyq kompaniialardyń aýqymyn arttyrýǵa serpin beredi. Qazaqstan óziniń qalyptasqan infraqurylymyn, adami kapitalyn jáne investitsiialyq áleýetin paidalanyp, óńirlik ekonomikalyq bailanystardy damytýǵa úles qosa alady.
Bul baǵyttaǵy múmkindikterdi odan ári keńeitý úshin biznesti qoldaý, quqyqtyq ortanyń senimdiligin arttyrý, básekelestikti damytý, investitsiialyq ahýaldy jaqsartý jáne adami kapitalǵa qarjy salý mańyzdy. Sonymen qatar, iri kompaniialardyń jetistigi halyqtyń turmys sapasyna da oń áser etýi kerek. Jańa ári sapaly jumys oryndarynyń ashylýy, eńbek ónimdiliginiń artýy jáne halyq tabysynyń ósýi ekonomikalyq damýdyń naqty nátijelerin kórsetedi.
Qorytyndylai kele, qazaqstandyq kompaniialardyń Ortalyq Aziiadaǵy eń iri jeti kompaniianyń qatarynda bolýy elimizdiń biznes áleýeti men tehnologiialyq múmkindikterin aiqyndaidy. Bul jetistikter ekonomikany ártaraptandyrýǵa, eksportty damytýǵa jáne otandyq kompaniialardyń halyqaralyq naryqtaǵy ornyn nyǵaitýǵa negiz bolady.
Qazaqstannyń aldaǵy múmkindigi – iri kompaniialary shoǵyrlanǵan el retinde ǵana emes, jańa tehnologiialar ázirlenetin, halyqaralyq kapital tartylatyn jáne joǵary qosylǵan qun qalyptasatyn óńirlik ortalyq retinde de damýy.
