Қазақстандық компаниялар Орталық Азиядағы бизнес нарығында өз позициясын нығайтып келеді. Өңірдегі ең ірі 20 компанияның 13-і Қазақстанға тиесілі болса, рейтингтің алғашқы жеті орнын түгелдей отандық компаниялар иеленген. Бұл еліміздің экономикалық әлеуетін және қазақстандық бизнестің түрлі салаларда дамып келе жатқанын көрсетеді, деп хабарлайды dalanews.kz.
Көшбасшылар қатарында «ҚазМұнайГаз», Kaspi.kz, «Қазатомөнеркәсіп», Freedom, Halyk Bank, Solidcore және Higgsfield бар. Рейтингте мұнай-газ және тау-кен өндірісі кәсіпорындарымен қатар қаржы, финтех және жасанды интеллект саласындағы компаниялардың болуы Қазақстан экономикасының құрылымы кеңейіп келе жатқанын аңғартады. Мәселен, Kaspi.kz цифрлық қаржы қызметтерін дамытса, Higgsfield жасанды интеллект негізінде технологиялық өнімдер әзірлеп, халықаралық нарықта танылып келеді.
Экономист Бауыржан Ысқақтың пікірінше, қазақстандық компаниялардың өңірлік рейтингтегі нәтижесі елдің инвестициялық тартымдылығы мен технологиялық әлеуетін көрсетеді. Сарапшы экономиканы әртараптандыру, цифрландыру және жоғары қосылған құны бар өнімдер өндірудің маңызын атап өтті. Оның айтуынша, бұл бағыттарды жүйелі дамыту Қазақстанның Орталық Азиядағы қаржы, технология және инновация орталығы ретіндегі әлеуетін арттыруға мүмкіндік береді.
— Орталық Азиядағы ең ірі 20 компанияның 13-і Қазақстанға тиесілі болып, рейтингтің алғашқы жеті орнын отандық компаниялардың иеленуі нені көрсетеді? Бұл Қазақстан экономикасының бәсекеге қабілеттілігі мен инвестициялық тартымдылығына қалай әсер етеді?
— Жалпы, қазақстандық компаниялардың өңірлік рейтингте алдыңғы орындарға шығуы еліміздің экономикалық әлеуетін, капитал тарту мүмкіндігін және цифрлық бизнестің даму деңгейін көрсетеді. Орталық Азиядағы ең ірі 20 компанияның 13-і Қазақстанға тиесілі болып, рейтингтің алғашқы жеті орнын отандық компаниялардың иеленуі елімізде бизнесті дамытуға қолайлы экономикалық негіз қалыптасқанын аңғартады.
Біріншіден, еліміздің табиғи ресурстары, ішкі нарықтағы тұтыну көлемі және қалыптасқан бизнес инфрақұрылымы компаниялардың өсуіне мүмкіндік береді. Екіншіден, Қазақстанның дамыған банк жүйесі мен цифрлық қызметтері отандық бизнестің жаңа нарықтарға шығуына жол ашады. Мұның инвестициялық тартымдылық тұрғысынан маңызы зор. Табысты компаниялар шетелдік инвесторлардың Қазақстан нарығына деген қызығушылығын арттырып, жаңа капитал мен заманауи технологияларды тартуға ықпал етеді.
Сонымен қатар, қазақстандық компаниялардың рейтингтегі жоғары нәтижелері еліміздің өңірлік бәсекеге қабілеттілігін нығайтып, экономиканың жаңа бағыттарын дамытуға серпін береді. Компаниялардың табыстылығы, еңбек өнімділігі, экспорттық әлеуеті мен инновациялық дамуы осы жетістіктерді одан әрі арттыруға мүмкіндік береді.
— Президент Қасым-Жомарт Тоқаев экономиканы әртараптандыруға, кәсіпкерлікті қолдауға және инвестиция тартуға басымдық беріп келеді. Қазақстандық компаниялардың өңірлік рейтингте алдыңғы орындарға шығуын осы бағыттағы мемлекеттік саясаттың нәтижесі ретінде бағалауға бола ма?
— Менің ойымша, Орталық Азиядағы ең ірі 20 компанияның 13-інің Қазақстанға тиесілі болуы және рейтингтің алғашқы жеті орнын отандық компаниялардың иеленуі еліміздің экономикалық әлеуетін көрсететін маңызды нәтиже. Мұны Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың экономиканы әртараптандыру, инвестиция тарту және цифрландыру бағытындағы стратегиялық саясатымен байланыстырып қарастыруға болады. Президенттің бір ерекшелігі – цифрландыруды мемлекеттік қызметтерді электронды форматқа көшіру құралы ретінде ғана емес, экономиканың жаңа моделін қалыптастыру тетігі ретінде қарастыруы.
Мемлекет басшысы алдағы үш жыл ішінде Қазақстанды толыққанды цифрлық мемлекетке айналдыру, жасанды интеллектіні экономиканың барлық саласына енгізу және жоғары қосылған құны бар өнім өндіру міндеттерін алға қойды. Мұны еліміздің шикізатқа тәуелділігін азайтып, технологиялық экономикаға көшуіне бағытталған маңызды қадам деп есептеймін.
Мұның нақты көрінісін Kaspi.kz пен Higgsfield сияқты компаниялардың қызметінен байқауға болады. Әсіресе, Higgsfield компаниясының халықаралық технологиялық нарықта танылуы Қазақстаннан шыққан мамандардың әлемдік деңгейде бәсекеге қабілетті өнім жасай алатынын дәлелдейді. Мемлекет басшысы отандық IT-кәсіпкерлермен кездесулерінде де осындай жаһандық деңгейдегі технологиялық компанияларды қалыптастырудың маңызын атап өтіп келеді.
Сондықтан бұл рейтингті мемлекеттік саясаттың стратегиялық бағыттарының нәтижесін көрсететін маңызды көрсеткіштердің бірі ретінде бағалауға болады. Бұл – Қазақстанның болашағына бағытталған стратегиялық таңдаудың маңызын айқындайды.
Ендігі міндет – осы бастамаларды нақты экономикалық нәтижелерге айналдыру, жаңа жұмыс орындарын ашу, еңбек өнімділігін арттыру, отандық технологиялық өнімдердің экспортын кеңейту және халықтың табысын өсіру. Осы бағыттағы жұмыстарды жүйелі жалғастырсақ, Қазақстан Орталық Азиядағы ірі компаниялары шоғырланған ел ғана емес, технология, инвестиция және инновация экспорттайтын өңірлік орталыққа да айнала алады.
— Рейтингте мұнай-газ және тау-кен өндірісі кәсіпорындарымен қатар банк, финтех және жасанды интеллект саласындағы компаниялардың болуы Қазақстан экономикасының құрылымында қандай өзгерістер жүріп жатқанын көрсетеді? Елдің технологиялық әлеуетін арттыру үшін қандай мүмкіндіктер бар?
— Бұл рейтингтің маңызды ерекшелігі – Қазақстан бизнесінің мұнай-газ және тау-кен өндірісімен ғана шектелмей, басқа салаларда да дамып келе жатқанын көрсетуі.
Дегенмен, шикізаттық сектордың экономикадағы маңызы әлі де жоғары. Мысалы, «ҚазМұнайГаз» бен «Қазатомөнеркәсіп» табиғи ресурстарға негізделген экономиканың әлеуетін көрсетсе, Kaspi.kz пен Higgsfield қаржы секторы мен жасанды интеллект саласындағы мүмкіндіктерді танытады.
Менің ойымша, ендігі жерде компаниялардың ауқымын арттырумен қатар, шикізатты жоғары технологиялық өнімдерге айналдыруға да басымдық беру қажет. Ол үшін университеттер мен бизнес арасындағы ғылыми ынтымақтастықты күшейту, стартаптарға венчурлық капитал тарту, инженерлер мен IT мамандарын даярлау, ғылыми әзірлемелерді коммерцияландыру және технологиялық өнімдердің экспортын ынталандыру маңызды. Мысалы, мұнай өндірудегі цифрлық технологиялар, тау-кен саласындағы жасанды интеллект және ауыл шаруашылығындағы автоматтандыру еңбек өнімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Осылайша, технология жеке сектордың жетістігі болып қана қоймай, бүкіл экономиканың өсу драйверіне айналады.
— Kaspi.kz пен Higgsfield сияқты компаниялардың жетістігі Қазақстанның цифрлық экономикасын дамыту тұрғысынан қаншалықты маңызды? Мемлекет басшысының цифрландыру мен жасанды интеллектіні дамытуға басымдық беруі отандық технологиялық бизнестің халықаралық нарыққа шығуына қалай ықпал ете алады?
— Бұл жерде Kaspi.kz пен Higgsfield жетістіктерінің маңызына тоқталуға болады. Kaspi.kz – цифрлық экономиканың үлгісі. Компания төлем, сауда және қаржылық қызметтерді бір жүйеге біріктіріп, тұтынушылар мен кәсіпкерлердің уақытын үнемдейтін бизнес моделін қалыптастырды. Мұндай жүйелер қолма-қол ақшасыз есеп айырысуды дамытып, шағын бизнестің онлайн нарыққа шығуына жол ашады.
Ал Higgsfield технологиялық кәсіпкерліктің жаңа мүмкіндіктерін көрсетеді. Компания генеративті жасанды интеллект арқылы бейне жасау технологияларын дамытады. 2026 жылы жарияланған мәліметтер бойынша, компанияның инвестициялық бағасы 5,4 миллиард долларға жеткен. Бұл қазақстандық мамандар қатысатын технологиялық жобаларға халықаралық инвесторлардың қызығушылығы жоғары екенін көрсетеді.
Бұл екі компанияның бағыттары әртүрлі. Kaspi.kz цифрлық қызметтерді күнделікті өмірде кеңінен пайдалануға мүмкіндік берсе, Higgsfield әлемдік нарыққа бағытталған технологиялық өнім жасаудың әлеуетін көрсетеді. Мемлекеттің цифрландыру мен жасанды интеллектіні дамытуға басымдық беруі осындай компаниялардың өсуіне қолайлы орта қалыптастырады. Сонымен қатар, бұл бағыттың дамуы үшін қолжетімді әрі сапалы интернет, есептеу қуаттары, деректер қауіпсіздігі, зияткерлік меншік құқығын қорғау, білікті кадрлар және венчурлық инвестициялар нарығын дамыту маңызды.
— Қазақстандық компаниялардың Орталық Азиядағы жетекші позициясы еліміздің өңірлік экономикалық ықпалына қалай әсер етеді? Алдағы жылдары Қазақстанның ірі бизнес пен технологиялық жобалардың аймақтық орталығына айналу мүмкіндігін қалай бағалайсыз?
— Менің бағалауымша, Қазақстанның Орталық Азиядағы жетекші экономикалық орталықтардың біріне айналуына толық мүмкіндігі бар. Еліміздің салыстырмалы түрде дамыған қаржы жүйесі, халықаралық нарықтарға шығу мүмкіндігі, көлік-логистикалық әлеуеті және қалыптасқан ірі компаниялары осындай дамуға берік негіз қалайды. Осы артықшылықтарды тиімді пайдалану арқылы Қазақстан өңірдегі үш негізгі бағыттың орталығына айнала алады.
Біріншісі – қаржы орталығы. Бұл өңірлік компанияларды қаржыландыруға, инвестиция тартуға және капитал нарығын дамытуға мүмкіндік береді. Екіншісі – логистикалық орталық. Қазақстан Қытай, Еуропа және Орталық Азия арасындағы сауда мен транзитті дамытуда маңызды рөл атқара алады. Үшіншісі – технологиялық орталық. Бұл бағытта жасанды интеллектіні, финтехті, IT қызметтерін және стартаптарды дамытуға мол мүмкіндік бар.
Орталық Азия елдерінің экономикалық дамуы Қазақстан үшін жаңа серіктестік мүмкіндіктерін де ашады. Өңірдегі нарықтардың кеңеюі, технологиялық жобалардың көбеюі және сауда байланыстарының нығаюы отандық компаниялардың ауқымын арттыруға серпін береді. Қазақстан өзінің қалыптасқан инфрақұрылымын, адами капиталын және инвестициялық әлеуетін пайдаланып, өңірлік экономикалық байланыстарды дамытуға үлес қоса алады.
Бұл бағыттағы мүмкіндіктерді одан әрі кеңейту үшін бизнесті қолдау, құқықтық ортаның сенімділігін арттыру, бәсекелестікті дамыту, инвестициялық ахуалды жақсарту және адами капиталға қаржы салу маңызды. Сонымен қатар, ірі компаниялардың жетістігі халықтың тұрмыс сапасына да оң әсер етуі керек. Жаңа әрі сапалы жұмыс орындарының ашылуы, еңбек өнімділігінің артуы және халық табысының өсуі экономикалық дамудың нақты нәтижелерін көрсетеді.
Қорытындылай келе, қазақстандық компаниялардың Орталық Азиядағы ең ірі жеті компанияның қатарында болуы еліміздің бизнес әлеуеті мен технологиялық мүмкіндіктерін айқындайды. Бұл жетістіктер экономиканы әртараптандыруға, экспортты дамытуға және отандық компаниялардың халықаралық нарықтағы орнын нығайтуға негіз болады.
Қазақстанның алдағы мүмкіндігі – ірі компаниялары шоғырланған ел ретінде ғана емес, жаңа технологиялар әзірленетін, халықаралық капитал тартылатын және жоғары қосылған құн қалыптасатын өңірлік орталық ретінде де дамуы.
