قازاقستاندىق كومپانييالار ورتالىق ازيياداعى بيزنەس نارىعىندا ٶز پوزيتسيياسىن نىعايتىپ كەلەدٸ. ٶڭٸردەگٸ ەڭ ٸرٸ 20 كومپانييانىڭ 13-ٸ قازاقستانعا تيەسٸلٸ بولسا, رەيتينگتٸڭ العاشقى جەتٸ ورنىن تٷگەلدەي وتاندىق كومپانييالار يەلەنگەن. بۇل ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق ەلەۋەتٸن جەنە قازاقستاندىق بيزنەستٸڭ تٷرلٸ سالالاردا دامىپ كەلە جاتقانىن كٶرسەتەدٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
كٶشباسشىلار قاتارىندا «قازمۇنايگاز», Kaspi.kz, «قازاتومٶنەركەسٸپ», Freedom, Halyk Bank, Solidcore جەنە Higgsfield بار. رەيتينگتە مۇناي-گاز جەنە تاۋ-كەن ٶندٸرٸسٸ كەسٸپورىندارىمەن قاتار قارجى, فينتەح جەنە جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى كومپانييالاردىڭ بولۋى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ قۇرىلىمى كەڭەيٸپ كەلە جاتقانىن اڭعارتادى. مەسەلەن, Kaspi.kz تسيفرلىق قارجى قىزمەتتەرٸن دامىتسا, Higgsfield جاساندى ينتەللەكت نەگٸزٸندە تەحنولوگييالىق ٶنٸمدەر ەزٸرلەپ, حالىقارالىق نارىقتا تانىلىپ كەلەدٸ.
ەكونوميست باۋىرجان ىسقاقتىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستاندىق كومپانييالاردىڭ ٶڭٸرلٸك رەيتينگتەگٸ نەتيجەسٸ ەلدٸڭ ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىعى مەن تەحنولوگييالىق ەلەۋەتٸن كٶرسەتەدٸ. ساراپشى ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ, تسيفرلاندىرۋ جەنە جوعارى قوسىلعان قۇنى بار ٶنٸمدەر ٶندٸرۋدٸڭ ماڭىزىن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل باعىتتاردى جٷيەلٸ دامىتۋ قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيياداعى قارجى, تەحنولوگييا جەنە يننوۆاتسييا ورتالىعى رەتٸندەگٸ ەلەۋەتٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
— ورتالىق ازيياداعى ەڭ ٸرٸ 20 كومپانييانىڭ 13-ٸ قازاقستانعا تيەسٸلٸ بولىپ, رەيتينگتٸڭ العاشقى جەتٸ ورنىن وتاندىق كومپانييالاردىڭ يەلەنۋٸ نەنٸ كٶرسەتەدٸ? بۇل قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸ مەن ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىعىنا قالاي ەسەر ەتەدٸ?
— جالپى, قازاقستاندىق كومپانييالاردىڭ ٶڭٸرلٸك رەيتينگتە الدىڭعى ورىندارعا شىعۋى ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق ەلەۋەتٸن, كاپيتال تارتۋ مٷمكٸندٸگٸن جەنە تسيفرلىق بيزنەستٸڭ دامۋ دەڭگەيٸن كٶرسەتەدٸ. ورتالىق ازيياداعى ەڭ ٸرٸ 20 كومپانييانىڭ 13-ٸ قازاقستانعا تيەسٸلٸ بولىپ, رەيتينگتٸڭ العاشقى جەتٸ ورنىن وتاندىق كومپانييالاردىڭ يەلەنۋٸ ەلٸمٸزدە بيزنەستٸ دامىتۋعا قولايلى ەكونوميكالىق نەگٸز قالىپتاسقانىن اڭعارتادى.
بٸرٸنشٸدەن, ەلٸمٸزدٸڭ تابيعي رەسۋرستارى, ٸشكٸ نارىقتاعى تۇتىنۋ كٶلەمٸ جەنە قالىپتاسقان بيزنەس ينفراقۇرىلىمى كومپانييالاردىڭ ٶسۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ەكٸنشٸدەن, قازاقستاننىڭ دامىعان بانك جٷيەسٸ مەن تسيفرلىق قىزمەتتەرٸ وتاندىق بيزنەستٸڭ جاڭا نارىقتارعا شىعۋىنا جول اشادى. مۇنىڭ ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىق تۇرعىسىنان ماڭىزى زور. تابىستى كومپانييالار شەتەلدٸك ينۆەستورلاردىڭ قازاقستان نارىعىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرىپ, جاڭا كاپيتال مەن زاماناۋي تەحنولوگييالاردى تارتۋعا ىقپال ەتەدٸ.
سونىمەن قاتار, قازاقستاندىق كومپانييالاردىڭ رەيتينگتەگٸ جوعارى نەتيجەلەرٸ ەلٸمٸزدٸڭ ٶڭٸرلٸك بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن نىعايتىپ, ەكونوميكانىڭ جاڭا باعىتتارىن دامىتۋعا سەرپٸن بەرەدٸ. كومپانييالاردىڭ تابىستىلىعى, ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸ, ەكسپورتتىق ەلەۋەتٸ مەن يننوۆاتسييالىق دامۋى وسى جەتٸستٸكتەردٸ ودان ەرٸ ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
— پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋعا, كەسٸپكەرلٸكتٸ قولداۋعا جەنە ينۆەستيتسييا تارتۋعا باسىمدىق بەرٸپ كەلەدٸ. قازاقستاندىق كومپانييالاردىڭ ٶڭٸرلٸك رەيتينگتە الدىڭعى ورىندارعا شىعۋىن وسى باعىتتاعى مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ نەتيجەسٸ رەتٸندە باعالاۋعا بولا ما?
— مەنٸڭ ويىمشا, ورتالىق ازيياداعى ەڭ ٸرٸ 20 كومپانييانىڭ 13-ٸنٸڭ قازاقستانعا تيەسٸلٸ بولۋى جەنە رەيتينگتٸڭ العاشقى جەتٸ ورنىن وتاندىق كومپانييالاردىڭ يەلەنۋٸ ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق ەلەۋەتٸن كٶرسەتەتٸن ماڭىزدى نەتيجە. مۇنى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ, ينۆەستيتسييا تارتۋ جەنە تسيفرلاندىرۋ باعىتىنداعى ستراتەگييالىق ساياساتىمەن بايلانىستىرىپ قاراستىرۋعا بولادى. پرەزيدەنتتٸڭ بٸر ەرەكشەلٸگٸ – تسيفرلاندىرۋدى مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ ەلەكتروندى فورماتقا كٶشٸرۋ قۇرالى رەتٸندە عانا ەمەس, ەكونوميكانىڭ جاڭا مودەلٸن قالىپتاستىرۋ تەتٸگٸ رەتٸندە قاراستىرۋى.
مەملەكەت باسشىسى الداعى ٷش جىل ٸشٸندە قازاقستاندى تولىققاندى تسيفرلىق مەملەكەتكە اينالدىرۋ, جاساندى ينتەللەكتٸنٸ ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىنا ەنگٸزۋ جەنە جوعارى قوسىلعان قۇنى بار ٶنٸم ٶندٸرۋ مٸندەتتەرٸن العا قويدى. مۇنى ەلٸمٸزدٸڭ شيكٸزاتقا تەۋەلدٸلٸگٸن ازايتىپ, تەحنولوگييالىق ەكونوميكاعا كٶشۋٸنە باعىتتالعان ماڭىزدى قادام دەپ ەسەپتەيمٸن.
مۇنىڭ ناقتى كٶرٸنٸسٸن Kaspi.kz پەن Higgsfield سيياقتى كومپانييالاردىڭ قىزمەتٸنەن بايقاۋعا بولادى. ەسٸرەسە, Higgsfield كومپانيياسىنىڭ حالىقارالىق تەحنولوگييالىق نارىقتا تانىلۋى قازاقستاننان شىققان مامانداردىڭ ەلەمدٸك دەڭگەيدە بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ٶنٸم جاساي الاتىنىن دەلەلدەيدٸ. مەملەكەت باسشىسى وتاندىق IT-كەسٸپكەرلەرمەن كەزدەسۋلەرٸندە دە وسىنداي جاھاندىق دەڭگەيدەگٸ تەحنولوگييالىق كومپانييالاردى قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ٶتٸپ كەلەدٸ.
سوندىقتان بۇل رەيتينگتٸ مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ ستراتەگييالىق باعىتتارىنىڭ نەتيجەسٸن كٶرسەتەتٸن ماڭىزدى كٶرسەتكٸشتەردٸڭ بٸرٸ رەتٸندە باعالاۋعا بولادى. بۇل – قازاقستاننىڭ بولاشاعىنا باعىتتالعان ستراتەگييالىق تاڭداۋدىڭ ماڭىزىن ايقىندايدى.
ەندٸگٸ مٸندەت – وسى باستامالاردى ناقتى ەكونوميكالىق نەتيجەلەرگە اينالدىرۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ, ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ, وتاندىق تەحنولوگييالىق ٶنٸمدەردٸڭ ەكسپورتىن كەڭەيتۋ جەنە حالىقتىڭ تابىسىن ٶسٸرۋ. وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى جٷيەلٸ جالعاستىرساق, قازاقستان ورتالىق ازيياداعى ٸرٸ كومپانييالارى شوعىرلانعان ەل عانا ەمەس, تەحنولوگييا, ينۆەستيتسييا جەنە يننوۆاتسييا ەكسپورتتايتىن ٶڭٸرلٸك ورتالىققا دا اينالا الادى.
— رەيتينگتە مۇناي-گاز جەنە تاۋ-كەن ٶندٸرٸسٸ كەسٸپورىندارىمەن قاتار بانك, فينتەح جەنە جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى كومپانييالاردىڭ بولۋى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ قۇرىلىمىندا قانداي ٶزگەرٸستەر جٷرٸپ جاتقانىن كٶرسەتەدٸ? ەلدٸڭ تەحنولوگييالىق ەلەۋەتٸن ارتتىرۋ ٷشٸن قانداي مٷمكٸندٸكتەر بار?
— بۇل رەيتينگتٸڭ ماڭىزدى ەرەكشەلٸگٸ – قازاقستان بيزنەسٸنٸڭ مۇناي-گاز جەنە تاۋ-كەن ٶندٸرٸسٸمەن عانا شەكتەلمەي, باسقا سالالاردا دا دامىپ كەلە جاتقانىن كٶرسەتۋٸ.
دەگەنمەن, شيكٸزاتتىق سەكتوردىڭ ەكونوميكاداعى ماڭىزى ەلٸ دە جوعارى. مىسالى, «قازمۇنايگاز» بەن «قازاتومٶنەركەسٸپ» تابيعي رەسۋرستارعا نەگٸزدەلگەن ەكونوميكانىڭ ەلەۋەتٸن كٶرسەتسە, Kaspi.kz پەن Higgsfield قارجى سەكتورى مەن جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى مٷمكٸندٸكتەردٸ تانىتادى.
مەنٸڭ ويىمشا, ەندٸگٸ جەردە كومپانييالاردىڭ اۋقىمىن ارتتىرۋمەن قاتار, شيكٸزاتتى جوعارى تەحنولوگييالىق ٶنٸمدەرگە اينالدىرۋعا دا باسىمدىق بەرۋ قاجەت. ول ٷشٸن ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن بيزنەس اراسىنداعى عىلىمي ىنتىماقتاستىقتى كٷشەيتۋ, ستارتاپتارعا ۆەنچۋرلىق كاپيتال تارتۋ, ينجەنەرلەر مەن IT ماماندارىن دايارلاۋ, عىلىمي ەزٸرلەمەلەردٸ كوممەرتسييالاندىرۋ جەنە تەحنولوگييالىق ٶنٸمدەردٸڭ ەكسپورتىن ىنتالاندىرۋ ماڭىزدى. مىسالى, مۇناي ٶندٸرۋدەگٸ تسيفرلىق تەحنولوگييالار, تاۋ-كەن سالاسىنداعى جاساندى ينتەللەكت جەنە اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى اۆتوماتتاندىرۋ ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
وسىلايشا, تەحنولوگييا جەكە سەكتوردىڭ جەتٸستٸگٸ بولىپ قانا قويماي, بٷكٸل ەكونوميكانىڭ ٶسۋ درايۆەرٸنە اينالادى.
— Kaspi.kz پەن Higgsfield سيياقتى كومپانييالاردىڭ جەتٸستٸگٸ قازاقستاننىڭ تسيفرلىق ەكونوميكاسىن دامىتۋ تۇرعىسىنان قانشالىقتى ماڭىزدى? مەملەكەت باسشىسىنىڭ تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكتٸنٸ دامىتۋعا باسىمدىق بەرۋٸ وتاندىق تەحنولوگييالىق بيزنەستٸڭ حالىقارالىق نارىققا شىعۋىنا قالاي ىقپال ەتە الادى?
— بۇل جەردە Kaspi.kz پەن Higgsfield جەتٸستٸكتەرٸنٸڭ ماڭىزىنا توقتالۋعا بولادى. Kaspi.kz – تسيفرلىق ەكونوميكانىڭ ٷلگٸسٸ. كومپانييا تٶلەم, ساۋدا جەنە قارجىلىق قىزمەتتەردٸ بٸر جٷيەگە بٸرٸكتٸرٸپ, تۇتىنۋشىلار مەن كەسٸپكەرلەردٸڭ ۋاقىتىن ٷنەمدەيتٸن بيزنەس مودەلٸن قالىپتاستىردى. مۇنداي جٷيەلەر قولما-قول اقشاسىز ەسەپ ايىرىسۋدى دامىتىپ, شاعىن بيزنەستٸڭ ونلاين نارىققا شىعۋىنا جول اشادى.
ال Higgsfield تەحنولوگييالىق كەسٸپكەرلٸكتٸڭ جاڭا مٷمكٸندٸكتەرٸن كٶرسەتەدٸ. كومپانييا گەنەراتيۆتٸ جاساندى ينتەللەكت ارقىلى بەينە جاساۋ تەحنولوگييالارىن دامىتادى. 2026 جىلى جارييالانعان مەلٸمەتتەر بويىنشا, كومپانييانىڭ ينۆەستيتسييالىق باعاسى 5,4 ميلليارد دوللارعا جەتكەن. بۇل قازاقستاندىق ماماندار قاتىساتىن تەحنولوگييالىق جوبالارعا حالىقارالىق ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىعى جوعارى ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ.
بۇل ەكٸ كومپانييانىڭ باعىتتارى ەرتٷرلٸ. Kaspi.kz تسيفرلىق قىزمەتتەردٸ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە كەڭٸنەن پايدالانۋعا مٷمكٸندٸك بەرسە, Higgsfield ەلەمدٸك نارىققا باعىتتالعان تەحنولوگييالىق ٶنٸم جاساۋدىڭ ەلەۋەتٸن كٶرسەتەدٸ. مەملەكەتتٸڭ تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكتٸنٸ دامىتۋعا باسىمدىق بەرۋٸ وسىنداي كومپانييالاردىڭ ٶسۋٸنە قولايلى ورتا قالىپتاستىرادى. سونىمەن قاتار, بۇل باعىتتىڭ دامۋى ٷشٸن قولجەتٸمدٸ ەرٸ ساپالى ينتەرنەت, ەسەپتەۋ قۋاتتارى, دەرەكتەر قاۋٸپسٸزدٸگٸ, زيياتكەرلٸك مەنشٸك قۇقىعىن قورعاۋ, بٸلٸكتٸ كادرلار جەنە ۆەنچۋرلىق ينۆەستيتسييالار نارىعىن دامىتۋ ماڭىزدى.
— قازاقستاندىق كومپانييالاردىڭ ورتالىق ازيياداعى جەتەكشٸ پوزيتسيياسى ەلٸمٸزدٸڭ ٶڭٸرلٸك ەكونوميكالىق ىقپالىنا قالاي ەسەر ەتەدٸ? الداعى جىلدارى قازاقستاننىڭ ٸرٸ بيزنەس پەن تەحنولوگييالىق جوبالاردىڭ ايماقتىق ورتالىعىنا اينالۋ مٷمكٸندٸگٸن قالاي باعالايسىز?
— مەنٸڭ باعالاۋىمشا, قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيياداعى جەتەكشٸ ەكونوميكالىق ورتالىقتاردىڭ بٸرٸنە اينالۋىنا تولىق مٷمكٸندٸگٸ بار. ەلٸمٸزدٸڭ سالىستىرمالى تٷردە دامىعان قارجى جٷيەسٸ, حالىقارالىق نارىقتارعا شىعۋ مٷمكٸندٸگٸ, كٶلٸك-لوگيستيكالىق ەلەۋەتٸ جەنە قالىپتاسقان ٸرٸ كومپانييالارى وسىنداي دامۋعا بەرٸك نەگٸز قالايدى. وسى ارتىقشىلىقتاردى تيٸمدٸ پايدالانۋ ارقىلى قازاقستان ٶڭٸردەگٸ ٷش نەگٸزگٸ باعىتتىڭ ورتالىعىنا اينالا الادى.
بٸرٸنشٸسٸ – قارجى ورتالىعى. بۇل ٶڭٸرلٸك كومپانييالاردى قارجىلاندىرۋعا, ينۆەستيتسييا تارتۋعا جەنە كاپيتال نارىعىن دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ەكٸنشٸسٸ – لوگيستيكالىق ورتالىق. قازاقستان قىتاي, ەۋروپا جەنە ورتالىق ازييا اراسىنداعى ساۋدا مەن ترانزيتتٸ دامىتۋدا ماڭىزدى رٶل اتقارا الادى. ٷشٸنشٸسٸ – تەحنولوگييالىق ورتالىق. بۇل باعىتتا جاساندى ينتەللەكتٸنٸ, فينتەحتٸ, IT قىزمەتتەرٸن جەنە ستارتاپتاردى دامىتۋعا مول مٷمكٸندٸك بار.
ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ ەكونوميكالىق دامۋى قازاقستان ٷشٸن جاڭا سەرٸكتەستٸك مٷمكٸندٸكتەرٸن دە اشادى. ٶڭٸردەگٸ نارىقتاردىڭ كەڭەيۋٸ, تەحنولوگييالىق جوبالاردىڭ كٶبەيۋٸ جەنە ساۋدا بايلانىستارىنىڭ نىعايۋى وتاندىق كومپانييالاردىڭ اۋقىمىن ارتتىرۋعا سەرپٸن بەرەدٸ. قازاقستان ٶزٸنٸڭ قالىپتاسقان ينفراقۇرىلىمىن, ادامي كاپيتالىن جەنە ينۆەستيتسييالىق ەلەۋەتٸن پايدالانىپ, ٶڭٸرلٸك ەكونوميكالىق بايلانىستاردى دامىتۋعا ٷلەس قوسا الادى.
بۇل باعىتتاعى مٷمكٸندٸكتەردٸ ودان ەرٸ كەڭەيتۋ ٷشٸن بيزنەستٸ قولداۋ, قۇقىقتىق ورتانىڭ سەنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ, بەسەكەلەستٸكتٸ دامىتۋ, ينۆەستيتسييالىق احۋالدى جاقسارتۋ جەنە ادامي كاپيتالعا قارجى سالۋ ماڭىزدى. سونىمەن قاتار, ٸرٸ كومپانييالاردىڭ جەتٸستٸگٸ حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىنا دا وڭ ەسەر ەتۋٸ كەرەك. جاڭا ەرٸ ساپالى جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋى, ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸنٸڭ ارتۋى جەنە حالىق تابىسىنىڭ ٶسۋٸ ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ناقتى نەتيجەلەرٸن كٶرسەتەدٸ.
قورىتىندىلاي كەلە, قازاقستاندىق كومپانييالاردىڭ ورتالىق ازيياداعى ەڭ ٸرٸ جەتٸ كومپانييانىڭ قاتارىندا بولۋى ەلٸمٸزدٸڭ بيزنەس ەلەۋەتٸ مەن تەحنولوگييالىق مٷمكٸندٸكتەرٸن ايقىندايدى. بۇل جەتٸستٸكتەر ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋعا, ەكسپورتتى دامىتۋعا جەنە وتاندىق كومپانييالاردىڭ حالىقارالىق نارىقتاعى ورنىن نىعايتۋعا نەگٸز بولادى.
قازاقستاننىڭ الداعى مٷمكٸندٸگٸ – ٸرٸ كومپانييالارى شوعىرلانعان ەل رەتٸندە عانا ەمەس, جاڭا تەحنولوگييالار ەزٸرلەنەتٸن, حالىقارالىق كاپيتال تارتىلاتىن جەنە جوعارى قوسىلعان قۇن قالىپتاساتىن ٶڭٸرلٸك ورتالىق رەتٸندە دە دامۋى.
