رايىمبەك اۋدانىندا اۋقىمدى عىلىمي-تەجٸريبەلٸك كونفەرەنتسييا ٶتتٸ
الماتى وبلىسىنىڭ قيىرىندا ورنالاسقان رايىمبەك اۋدانىندا عالىمدار فورۋمى ٶتتٸ. وسى ٶڭٸردە تۋىپ ٶسٸپ, ەلٸمٸزدٸڭ تٷرلٸ سالالارىندا عىلىم مەن بٸلٸمگە ەڭبەك سٸڭٸرٸپ جٷرگەن جەرلەستەردٸڭ باسىن قوسقان اۋدان ەكٸمدٸگٸ عىلىمي-تەجٸريبەلٸك كونفەرەنتسييا ۇيىمداستىردى, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
اۋدان جۇرتشىلىعى مەن عالىمداردىڭ كەزدەسۋٸ قاقپاق اۋىلىندا ۇيىمداستىرىلدى. باسقوسۋعا الماتى وبلىسىنىڭ ەكٸمدٸگٸ قولداۋ بٸلدٸرگەن. شاراعا ۇيىتقى بولعان رايىمبەك اۋدانى ەكٸمٸ داستان قۇداباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلٸمٸزدە تٷرلٸ سالادا ٶڭٸردەن شىققان 500-دەن استام عالىم ەڭبەك ەتٸپ جٷر.
“بٸز بۇل باستامانى ٷش ۇرپاقتىڭ باس قوسۋى دەپ اتادىق. عىلىم مەن بٸلٸم – كەمەل كەلەشەككە نىق قادام. وسى قادام بٸزدٸڭ ەلدە تۇرىپ جاتقان ەربٸر تۇرعان, ۇستازدار قاۋىمى مەن جاس ۇرپاققا بٸر ٶنەگە بولسىن دەدٸك. يدەيانىڭ نەگٸزگٸ باستاۋى قالادا جٷرٸپ الىستاعى تۋعان جەرٸنە كٸشكەنتاي دا بولسا كٶمەك قولىن سوزعىسى كەلەتٸن جەرلەستەرٸمٸزگە مٷمكٸندٸك جاساۋ. ەرينە قوناقتار كەلگەندە اس ٸشٸپ, اياق بوساتۋ ٷشٸن ەمەس ولار كەتكەن سوڭ قانداي ٸز قالادى دەگەن سۇراق بٸزدٸ مازالادى. سوندىقتان بٸز ٶز كوماندامىزبەن جوو, تٷرلٸ عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى, عىلىممەن بايلانىستى مەكەمەلەردەگٸ ٶڭٸردٸڭ تۋمالارىن ٸزدەدٸك. بارلىعى 500 ادامنىڭ تٸزٸمٸن الىپ, ەلگە شاقىردىق. كٶبٸ كەلدٸ. اقىلداستىق, جوبالاردى ۇسىندىق جەنە جوسپار قۇردىق”,- دەيدٸ رايىمبەك اۋدانىنىڭ ەكٸمٸ داستان قۇداباەۆ.
اۋقىمدى ٸس-شاراعا الماتى وبلىستىق بٸلٸم باسقارماسىنىڭ باسشىسى قايرات جۇمانوۆ, مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرٸ, اكادەميك ەدٸل احمەتوۆ, رايىمبەك اۋدانىنىڭ ەكٸمٸ داستان قۇداباەۆ, الماتى وبلىسىنىڭ جەنە بٸرنەشە اۋدانداردىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى توققوجا ەستەنۇلى ەستەنوۆ, اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ن.كەلٸمبەتوۆ اتىنداعى تٷركٸتانۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشٸسٸ, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسىنىڭ اكادەميگٸ شەرۋباي قۇرمانبايۇلى, قازاق ۇلتتىق قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ باسقارما تٶراعاسى-رەكتورى, بەيبٸتكٷل كەرٸموۆا, سونداي-اق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلارى, عالىمدار, پەداگوگتەر, مەتسەناتتار مەن جاستار قاتىستى.
“مەن وسى رايىمبەك اۋدانىنداعى قاراسازدا مەكتەپتە وقىدىم. بٸزدٸڭ زاماندا وقۋعا تٷسۋ وڭاي بولعان جوق. بٸراق مەنٸ اتا-انام الماتىداعى ەيگٸلٸ قىزدار پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنا وقۋعا تٷسۋگە كەڭەس بەردٸ. ول جەردە ٷش ۋاقىت تەگٸن تاماق بەرەتٸن ەدٸ. سول ٷشٸن مەن وسى وقۋ ورىنىن تاڭدادىم. ەڭ قۇرىعاندا قارنىڭ توق جٷرەدٸ دەدٸ. ۋاقىت ٶتە كەلە مەن وسى ٶزٸمە alma mater بولعان - قىزار ۋنيۆەرسيتەتٸنە باسشى بولىپ كەلدٸم. ەل كٷنگە تەگٸن ەلەۋمەتتٸك كٶمەك بەرٸلەدٸ. وسى ٶڭٸردٸڭ قىزدارىن شىقارىمان. بٸلٸم السىن.وعان دەيٸن قىزىلوردا مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸندە 6 جىل باسشى بولدىم. مٸنە ەندٸ ٶز تۋعان جەرٸمدە بٸز سيياقتى مامانداردىڭ تەجٸريبەسٸ مەن كەڭەسٸ كەرەك دەگەنگە قۋانىپ كەلٸپ وتىرمىن. بۇل ٶتە جاقسى ٷردٸس”- دەيدٸ قازاق ۇلتتىق قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ باسقارما تٶراعاسى-رەكتورى بەيبٸتكٷل كەرٸموۆا.
كونفەرەنتسييا بارىسىندا اۋداننان شىققان عالىمدار, پروفەسسورلار, اكادەميكتەر مەن ەلگە جاناشىر مەتسەناتتاردىڭ مەكتەپ بٸتٸرۋشٸ تٷلەكتەرمەن كەزدەسۋٸ ۇيىمداستىرىلدى. ەسٸرەسە, ۇزاق جىلدار مەملەكەتتٸك قىزمەت اتقارعان, ەلشٸ-ديپلومات, كٶرنەكتٸ عالىم ەدٸل احمەتوۆ ساحنا تٶرٸنە كٶتەرٸلٸپ, اكادەميكپەن جۋرناليست باقىت جاعىپارۇلى سۇقبات جٷرگٸزدٸ. نارىنقولدىڭ تۋماسى, بيىل 85 جاسقا تولعان ەل اعاسى ٶمٸرلٸك تەجٸريبەسٸمەن بٶلٸسٸپ, جاس بۋىندى بٸلٸمگە ۇمتىلۋعا, تۋعان ەلگە ادال قىزمەت ەتۋگە شاقىردى. ٶزٸمەن قاتار جٷرگەن ٶڭٸردەن شىققان ۇلى تۇلعالار تۋرالى ەستەلٸك ايتقاندا كٶزٸنە جاس الىپ, كٶڭٸلٸ بوسادى.
“اينالايىن جەرلەستەر, مەن وسى نارىنقولدا تۋىپ, تەلمان جانۇزاقوۆ اتىنداعى مەكتەپتە بٸلٸم الدىم. ۇستازىم مەكتەپتە جٷرگەندە-اق شەتەل تٸلٸن وقۋىما تٷرتكٸ بولدى. الماتىعا بارىپ بۇرىنعى شەتەل تٸلدەر ينستيتۋتى, قازٸرگٸ ابىلاي حان اتىنداعى حالىقارالىق قاتىناستار جەنە ەلەم تٸلدەرٸ ۋنيۆەرسيتەتٸنە تٷسٸپ, سول جەردە كٸشٸ قىزمەتكەردەن رەكتورلىققا دەيٸن, ودان سوڭ ۇلىبريتانيياداعى ەلشٸ, قر سىرتقى ٸستەر ۆيتسە-مينيسترٸ, بٸلٸم كوميتەتٸنٸڭ باسشىسى جەنە قبتۋ قۇرۋشى ەرٸ سەناتور قىزمەتٸنە دەيٸنگٸ جولدى ٶتتٸم. بۇل ٷلكەن ەڭبەكپەن كەلدٸ. بٸلٸم الۋ, سونىمەن بٸرگە ەلگە قىزمەت ەتۋ- سٸزدەردٸڭ پارىزدارىڭىز. مەن وسى ۋاقىت ارالىعىندا تۋعان ەلٸمنەن قول ٷزبەدٸم. ال بٷگٸن قولعا الىپ وتىرعان ٶڭٸردەگٸ عالىمدار فورۋمى ٶتە جاقسى باستاما. ٶندٸرٸس پەن اۋىلشارۋاشىلىعىن عىلىممەن ۇشتاستىرۋ دەگەن كەرەك. مەنٸڭشە مۇنى ٶڭٸردەن شىعىپ, جان-جاقتا جٷرگەن جەرلەستەرٸمٸز قولدايدى جەنە كٶمەكتەسەدٸ دەپ ويلايمىن”,- دەدٸ ەدٸل احمەتوۆ.
كونفەرەنتسييانىڭ باستى ماقساتى – جاستار اراسىندا عىلىم مەن بٸلٸمنٸڭ ماڭىزىن ناسيحاتتاۋ دەۋگە بولادى. قازٸرگٸ زامان سۇرانىسى تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت باعىتىنداعى جاڭا مٷمكٸندٸكتەردٸ يگەرۋ. وقۋشىلار مەن عىلىمي قاۋىمداستىق ٶكٸلدەرٸنٸڭ تەجٸريبە الماسۋىنا جاعداي جاساۋ ٷشٸن سەكتسيياعا بٶلٸنٸپ, كەزدەسۋلەر ٶتتٸ. ٸس-شارا اياسىندا وقۋشىلاردىڭ عىلىمي جوبالارى, قولٶنەر تۋىندىلارى, روبوتوتەحنيكا, جاساندى ينتەللەكت جەنە ەكولوگييالىق جوبالار بويىنشا كٶرمە ۇيىمداستىرىلدى. جاس زەرتتەۋشٸلەر ٶز ەڭبەكتەرٸن كٶپشٸلٸك نازارىنا ۇسىنىپ, شىعارماشىلىق جەنە عىلىمي ٸزدەنٸستەرٸنٸڭ نەتيجەسٸن كٶرسەتتٸ. بۇل كٶرمە وقۋشىلاردىڭ جاڭاشىل ويلاۋ قابٸلەتٸ مەن عىلىمعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىنىڭ جوعارى ەكەنٸن ايقىن اڭعارتتى.
رايىمبەك اۋدانى ەكٸمٸدٸگٸڭ باستاماسىمەن اۋداندا وقۋشىلاردىڭ بٸلٸم ەلەۋەتٸن كٶتەرۋ ٷشٸن ەلدٸڭ بەدەلدٸ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلارى شاقىرىلدى. كونفەرەنتسييانىڭ شارىقتاۋ شەگٸ ەرٸ ماڭىزدى نەتيجەلەرٸنٸڭ بٸرٸ دە وسى بولدى. الماتى وبلىسى بٸلٸم باسقارماسى مەن ەلٸمٸزدٸڭ 11 جوعارى وقۋ ورنى اراسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. بۇل قۇجاتتار بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارى اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتىپ, كەسٸبي باعدار بەرۋ جۇمىستارىن جەتٸلدٸرۋگە, اۋىل جاستارىنىڭ ساپالى جوعارى بٸلٸم الۋ مٷمكٸندٸگٸن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى قادام رەتٸندە باعالانىپ وتىر. وسى وقۋ ورىندارى ەندٸ اۋدانداعى مەكتەپتەردٸ ارالاپ, قاجەتتٸ ماماندىق يەلەرٸن دايارلاۋ ٷشٸن تالاپكەرلەردٸ ٶزدەرٸ دە تاڭداپ الا الادى.
ٸس-شارانىڭ ەكٸنشٸ كەزەڭٸ قاقپاق اۋىلىنداعى جەمەنكە ورتا مەكتەبٸنٸڭ بازاسىندا جالعاستى. مۇندا جوعارى وقۋ ورىندارىنان كەلگەن پروفەسسورلار مەن وقىتۋشىلار, سالا ماماندارى جەنە مەتسەناتتار مەكتەپ بٸتٸرۋشٸ تٷلەكتەرگە ماماندىق تاڭداۋدىڭ قىر-سىرىن تٷسٸندٸرٸپ, ٶز تەجٸريبەلەرٸمەن بٶلٸستٸ. TEDx فورماتىنداعى كەزدەسۋلەر, شەبەرلٸك ساباقتارى مەن دٶڭگەلەك ٷستەلدەر ۇيىمداستىرىلىپ, جاستار كٶكەيٸندەگٸ ساۋالدارىنا جاۋاپ الدى.
الماتى وبلىستىق بٸلٸم باسقارماسىنىڭ باسشىسى قايرات جۇمانوۆ ٶز سٶزٸندە رايىمبەك اۋدانىنىڭ بٸلٸم سالاسىنداعى جەتٸستٸكتەرٸنە توقتالدى. بٷگٸندە اۋداندا 22 مەكتەپتە 5220 وقۋشى بٸلٸم الىپ جاتىر. بٸلٸم ساپاسى 70 پايىزدى, ٷلگەرٸم كٶرسەتكٸشٸ 100 پايىزدى كٶرسەتەدٸ. بيىل 343 تٷلەك مەكتەپ بٸتٸرسە, ولاردىڭ 55-ٸ «التىن بەلگٸگە», 38-ٸ ٷزدٸك اتتەستاتقا ٷمٸتكەر. سونىمەن قاتار, 9-سىنىپتى اياقتايتىن 575 وقۋشىنىڭ 92-سٸ ٷزدٸك اتتەستاتتان ٷمٸتتٸ.
بيىل وسىدان 8 جىل بۇرىن قايتادان بٶلٸنٸپ شىققان رايىمبەك اۋدانىنىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويى اتاپ ٶتٸلەدٸ. وسى ماڭىزدى وقيعانىڭ اياسىندا اۋدان ەكٸمٸ داستان قۇداباەۆتىڭ باستاماسىمەن “90 جىلدىققا 90 شارا” دەگەن اتپەن ونداعان شارا ٶتكٸزٸلەدٸ. ول جىل باسىندا باستالعان. بٷگٸنگٸ عىلىم مەن بٸلٸم فورۋمى دا سونىڭ اياسىندا ۇىمداستىرىلدى. ال ٶتكەن اپتادا سارىباستاۋ اۋىلىندا اۋىلشارۋاشىلىق فورۋمى ۇيىماستىرىلىپ, ونى ناسيحاتتاۋ ٷشٸن رەسپۋبليكالىق جەنە الماتى وبلىستىق باق ٶكٸلدەرٸ ارنايى كەلدٸ.
ايتا كەتۋ كەرەك, رايىمبەك اۋدانىنىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويىنىڭ نەگٸزگٸ شارالارى 8-11 شٸلدە اراسىندا نارىنقول ٶڭٸرٸندە ۇيىمداستىرىلادى.
