Izgiliktiń bastaýy – otbasy
Keiipkerimizdiń ákesi Esei aqsaqal jastaiynan eńbekqor, boiynda uiymdastyrýshylyq qabileti mol jan edi. Olai deitinimiz – Esei qariia bala kezden-aq eńbekke aralasyp, bilim alyp, aýylsharýashylyq salasynda jemisti eńbek etti. Aýyldy kórkeitý, damytý maqsatynda aýyl kolhozyn, keiin aýyl ákimi qyzmetterin adal atqardy. Órkenniń anasy Ǵaliia apai – ustazdyq qyzmet atqaryp, bala tárbiesine kóńil bólgen jan. Mektepte frantsýz tilinen sabaq berdi. Ǵaliia apaidan tálim alǵan shákirtter árdaiym ustazdaryn jyly lebizben eske alady.
Týǵan jerge týyńdy tik
Sportty súimeitin bala joq. Kishkentaiynan asyq oinap, dop tepken aýyldyń qara domalaqtarynyń eń úlken armany – sport kesheninde jattyǵý. Isker azamat aýyldaǵy aǵaiynnyń armanyn dalada qaldyrmai, olardyń sportpen shuǵyldanýyna erekshe jaǵdai jasap berdi. Onyń dáleli – Esei Baimahanuly atyndaǵy sport kesheni. Uzaq jyldar boiy paidalanylmai, qańyrap qalǵan ǵimaratty jekemenshikten satyp alyp, óz qarjysy esebinen qyrýar qarjy quiyp, záýlim sport saraiyna ainaldyrdy. Sport keshenine qajetti sporttyq qural-jabdyqtarmen de qamtamasyz etti. Qazirgi tańda atalǵan sport kesheni aýdannyń balansyna berilip, sporttyń boks, voleibol, basketbol jáne erkin kúres túrlerinen úiirme ashylyp, jastar men jasóspirimderdiń sportpen shuǵyldanyp, bos ýaqyttaryn tiimdi paidalanýyna da múmkindik jasap berdi.
Sport kesheninde 80 bala sporttyń túr-túrimen jattyǵyp júr. Sondai-aq aýyl turǵyndarynyń da bir mezet fýtbol, basketbol, voleibol syndy sport túrlerimen ainalysýyna da jaǵdai jasalǵan. Keshen ashylǵaly beri mektep sportshylary oblystyq, respýblikalyq jáne halyqaralyq týrnirlerde jaqsy nátijeler kórsetip, biik belesterge jetip júr.
Túlkibas jurty airyqsha qurmettep aitatyn taǵy bir igilikti is – Mámbet ata meshitiniń qaita jóndeýden ótkizilgeni. Meshit – musylman balasynyń qajetti duǵa-tilekterin bir Alla Taǵaladan ǵana suraityn, pendelik qatelikteri úshin keshirip surap, táýbege keletin qadirli mekeni. Meshit tabaldyryǵyn attaǵan jannyń qadamyna saýap jazylady. Paiǵambarymyzdyń hadisterinde aitylǵandai, meshitke kelýshilerdiń oń aiaǵyna saýap jazylyp, dárejesi artatyn bolsa, árbir basqan sol aiaǵynyń kúná-kemshilikteri keshiriledi. Órken Eseiuly Mashat aýylyndaǵy Mámbet ata meshitine de demeýshilik jasap, jóndeý jumystaryn júrgizip, shatyryn jańartyp berdi. Eski meshittiń jańaryp qalǵanyna aýyldaǵy aǵaiyn da dán riza.
Eldegi aǵaiynnyń basy aýyryp, baltyry syzdasa baratyn mekeni – dárigerlik ambýlatoriia. Aýyl turǵyndary talai jyl aýyl men aýdan arasynda shabylyp júrdi. Qazir aýyldyq dárigerlik ambýlatoriianyń óziniń jedel járdem avtokóligi bar. Ony syiǵa tartqan da – bizdiń keiipkerimiz. Odan bólek, aýylǵa qajetti balabaqsha ǵimaratynyń qurylysyna da qarjy bólip, el igiligine ainaldyrdy. Balabaqsha salynǵan jer jekelegen adamdardyń igiliginde bolyp, qaraýsyz jatqan edi. Jekemenshik jerdi satyp alyp, kórkeitip, kógaldandyryp, kúl-qoqystan tazartyp, eldiń igiligine ainaldyrdy. Balabaqsha qurylysyn salýda halyq qalaýlysynyń inisi Asylbek Káribaevtyń da úlesi zor. «Inisi bardyń tynysy bar» degen – osy. Órken aǵasyna qamqorlyq kórsetip, balabaqsha qurylysynyń bitýine qolǵabys tigizdi. Búginde elý oryndyqty balabaqsha halyqqa qyzmet etýde. Mashat aýylyndaǵy «Áýlie» bastaýy da qorshaýǵa alynyp, basyna belgi ornatyldy.
T.Rysqulov, Túlkibas, Sastóbe eldimekenderine respýblikalyq biýdjetten bólingen qarajatqa qosymsha halyq qalaýlysynyń yqpalymen 2,5 mlrd teńge qarjy bólindi. Búginde ózi sailanǵan óńirdiń áleýmettik máseleleriniń sheshilýine yqpal jasap otyr.
Artyq ǵylym – kitapta
Hakim Abai: «Artyq ǵylym kitapta, erinbei oqyp kórýge» deidi. «Jaqsy kitap – aqyldy adamnyń áńgimesimen birdei» depti Tolstoi. Qundylyqtyń kilti – kitapta. Álisher Naýaidyń «Kitap – aqylyna altyn suramaityn altyn qazyna» degen támsilin bizdiń keiipkerimiz de berik ustanady. Onyń dáleli – aýyl kitaphanasy. Órken Eseiuly aýyl turǵyndaryn kórkem ádebietke tartý maqsatynda óz qarajatynan qarjy bólip, kitaphana turǵyzdy. Ol kitaphanaǵa 3800 kitap qoryn syilady. Artyq ǵylymnyń kitapta ekenin sezinbese, aýyldaǵy aǵaiynnyń, jas jetkinshektiń kókirek kózi oiaý bolǵanyn qalamasa, osyndai is-áreketke barar ma edi?! Maksim Gorkiidiń «Eger men baiysam – tek qana kitap satyp alar edim» degen sózi eske túsedi. Keiipkerimiz de bala kezinen osy qaǵidamen ómir súrip keledi. Qazir aýyl kitaphanasynda kitap qushaqtaǵan bala kórseńiz, keiipkerimizdiń armany oryndalǵany.
Keiipkerimiz marapattan da kende emes. Elge atqarǵan igilikti isteri úshin, aýdannyń áleýmettik-ekonomikalyq damýyna, sport salasyna qosqan úlesi úshin Túlkibas aýdany ákiminiń alǵys hattarymen, Ońtústik Qazaqstan oblysynyń týrizm, dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasyny Qurmet gramotasymen, ulttyq qoǵamdyq «Altyn júrek» syilyǵymen marapattalǵan. Túlkibas aýdanynyń Qurmetti azamaty. Elbasynyń qolynan «Eren eńbegi úshin» medalinaldy.
Elbasy Nursultan Nazarbaev: «Týǵan jerge, onyń mádenieti men salt-dástúrlerine airyqsha ińkárlikpen atsalysý – shynaiy patriotizmniń mańyzdy kórinisteriniń biri. Bul – kez kelgen halyqty ánsheiin birige salǵan qaýym emes, shyn mánindegi ult etetin mádeni-genetikalyq kodynyń negizi. Bizdiń babalarymyz ǵasyrlar boiy ushqan qustyń qanaty talyp, júgirgen ańnyń tuiaǵy tozatyn ulan-ǵaiyr aýmaqty ǵana qorǵaǵan joq. Olar ulttyń bolashaǵyn, keler urpaǵyn, bizdi qorǵady. San taraptan suqtanǵan jat jurtqa Atamekenniń qarys qadamyn da bermei, urpaǵyna miras etti» deidi.
Basqa qalaǵa kóship ketse de, týǵan jerin umytpai, únemi qamqorlyǵyna alyp júretin azamattardy da el bilýge tiis. Órken Eseiuly: «Elime tittei de bir jaqsylyq jasasam, ol atymdy shyǵarsam degen maqsattan týyndap otyrǵan joq. Qolymnan kelse, elge shapaǵatymdy tigizgim keledi. Aýylyma ineniń jasýyndai jaqsylyq etsem, ol anam men ákemniń aldyndaǵy balalyq paryzym. Abai atamyzdyń: «Óziń qurmettemegen nársege bótennen qaitip qurmet kútesiń?» degen ataly sózi bar. Ata-anamyz ómir boiy týǵan jerde eńbek etip, ter tókti. Bizdiń de maqsatymyz – eldiń bereke-birligin, yntymaǵyn saqtai otyryp, úlken-kishige qurmet kórsetý» deidi.
Qandai jaǵdai bolsa da, zamana qalai qubylsa da, adamdyq qasietinen ainymaityn, el-jurtyn umytpai, oǵan qamqorlyq jasap júrgen jandar kóp. Sonyń biri – Órken Eseiuly. Hakim Abaidyń: «Súier ulyń bolsa, sen súi, súiinerge jarar ol» degen óleń joly eske túskende, el úshin, urpaq úshin eńbek etip júrgen osyndai azamattarymyz oiǵa oralary anyq. Halyq qalaýlysynyń atqarar isi alda. Áli talai biikterdi baǵyndyrary sózsiz. Týǵan jerden, iaǵni Túlkibas aýdany, Mashat óńirinen sportta baǵy janǵan myqtylar top jaryp jatsa, onda Órken Eseiulynyń armany oryndalǵany.
Materialdardy «Aiqyn» gazetiniń tilshisi Gúlzina BEKTAS daiyndady.
