Qoǵamnyń qaýipsizdigin kózdeitin qujat: Úkimet jańa baǵdarlama qabyldady

Qoǵamnyń qaýipsizdigin kózdeitin qujat: Úkimet jańa baǵdarlama qabyldady
Dalanews.kz

Qazaqstan Úkimetiniń 2023 jylǵy 29 jeltoqsandaǵy qaýlysymen Qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýdiń 2024-2028 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy (quqyq buzýshylyq profilaktikasy salasynda) bekitildi. Qujattyń kirispesinde atap ótilgendei, qoǵamdyq qaýipsizdik azamattardyń ómirin, densaýlyǵy men ál-aýqatyn, qazaqstandyq qoǵamnyń rýhani-adamgershilik qundylyqtaryn jáne áleýmettik qamsyzdandyrý júiesin qoǵamǵa tónetin naqty jáne yqtimal qaýipterden qorǵaý jaǵdaiyn kórsetedi. Bir sózben aitqanda, qoǵamnyń tutastyǵy jáne turaqtylyǵyn baqylaýǵa yqpal etedi.

«Quqyqtyq tártip deńgeiiniń tómendeýi, onyń ishinde qylmystyń artýy arqyly kórinetin qoǵamdyq qaýipsizdikke qater memlekettiń turaqty damýyna eleýli zalalyn tigizedi, ekonomikalyq belgisizdikti arttyrady, uzaq merzimdi investitsiialarǵa kedergi keltiredi jáne zań ústemdigine nuqsan keltiredi», - delingen tujyrymdamada.

Sondyqtan da Qazaqstan Respýblikasynyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan Ulttyq qaýipsizdik strategiiasynda azamattardyń, qoǵam men memlekettiń qaýipsizdigi, onyń ishinde quqyq qorǵaý organdary men sot júiesi qyzmetiniń tiimdiligin arttyrý, halyqty qaýipti qubylystardan qorǵaý máseleleri birinshi orynǵa qoiylǵan.

Tujyrymdama onyń barlyq sýbektileriniń ortaq jaýapkershiligine jáne halyqpen syndarly seriktestik ornatýǵa negizdelgen qylmystyń aldyn alýdyń tutas júiesin qurýǵa baǵyttalǵan.

Qoǵamdaǵy ózekti máselelerge eń aldymen áielder men balalarǵa qatysty turmystyq zorlyq-zombylyq jatady. Bul rette balalardyń jynystyq tutastyǵyna qol suǵý dinamikasy erekshe alańdaýshylyq týǵyzady.

Naqty sandarǵa nazar aýdarsaq, 2018 jyly – 739, 2019 jyly – 794, 2020 jyly – 832, 2021 jyly – 913, 2022 jyly – 706. Sebepteri de aiqyn, kóbinese otbasylyq problemalar, turmystyq turaqsyzdyq jáne ata-analardyń qoǵamǵa jat ómir salty osyndai tosyn jaittardy týdyryp jatady. Olardyń basym kópshiligin (80 paiyzy) buryn politsiianyń nazaryna ilikpegen kámeletke tolmaǵandardyń jaqyn adamdary jasaidy.

Taǵy bir másele - urlyq, alaiaqtyq jáne tonaý oqiǵalary, bular tirkelgen qylmystyq quqyq buzýshylyqtardyń 80 paiyzǵa jýyǵyn quraidy. «Munyń aldyn alý boiynsha qabyldanǵan sharalardyń nátijesin, sondai-aq elimizdiń áleýmettik-ekonomikalyq damýyn eskersek, 2018-2022 jyldar aralyǵynda qylmystardyń osy sanatynyń qurylymy urlyq úlesiniń tómendeýine qarai ózgergen (76 paiyzdan 48,2 paiyzǵa deiin) jáne alaiaqtyq (12 ,3 paiyzdan 35,6 paiyzǵa deiin) ósken», - delingen qujatta.

Sonymen qatar, aqparattyq-kommýnikatsiialyq tehnologiialardy (internet-alaiaqtyq) paidalana otyryp jasalǵan qylmystardyń óskeni ańǵarylady. Bul rette alaiaqtyq pen azamattardyń shotyndaǵy qarajatty urlaýmen bailanysty qylmystar basym. 5 jyl ishinde olardyń sany 5 esege artyp úlgergen. Sondai-aq qoǵamdyq oryndarda jasalǵan zorlyq-zombylyq qylmystarynyń úlesi joǵary.

Qoǵamdyq oryndarda, kóshelerde, alańdarda, saiabaqtar men alleialarda jasalǵan qylmystar jalpy kórsetkishtiń 40 paiyzǵa jýyǵyn quraidy. 5 jyl ishinde eń kóp taralǵany – jaldamaly-zorlyq qylmystary jáne buzaqylyq. Sonymen qatar, mas kúiinde jasalǵan qylmystar qazirgi qoǵamda ózekti bolyp otyr.

Mundai qylmystar asa aýyr qylmystardyń shamamen 40 paiyzyn jáne aýyr qylmystardyń 13 paiyzyn quraidy. Sońǵy bes jyl ishinde 1680 adam «mas» qylmyskerlerdiń qolynan qaza tapty.

Taǵy bir másele – jol apatynan bolatyn ólim-jitim deńgeii. Bes jyl ishinde 74 myńnan astam jol-kólik oqiǵasynan 12 267 adam (8 218 er adam, 2 975 áiel, 1 074 bala) qaitys boldy. Jol-kólik oqiǵalarynda qaza tapqan azamattardyń 30 paiyzy jaiaý júrginshiler men kóliktiń jolaýshylary, 24,7 paiyzy kólik júrgizýshileri, 3,4 paiyzy moped pen velosiped júrgizýshileri.

Sonymen birge Tujyrymdamada qamaýǵa alý ǵimarattaryn salý múmkindiginiń joqtyǵynan qylmystyq jazanyń bir túri retinde qamaýǵa alý institýtynyń odan ári damýy tejelip, ony qoldaný 2017 jyldan beri birneshe ret keiinge shegerilgeni aitylady. Arnaiy politsiia mekemeleriniń (ýaqytsha ustaý izoliatorlary, ákimshilik qamaýǵa alynǵan adamdardy ustaýǵa arnalǵan qabyldaý oryndary) 38 paiyzynda ustaý jaǵdailary halyqaralyq standarttardyń eń tómengi talaptaryna da sáikes kelmeidi.

Qoǵamdyq qaýipsizdik júiesin odan ári damytýdyń negizgi tásilderi úsh negizgi baǵytty iske asyrý arqyly qamtamasyz etiledi:

halyqtyń ómirin, densaýlyǵyn jáne múlkin qorǵaý deńgeiin arttyrý;

memlekettik organdardyń birlesken jaýapkershiligine jáne halyqpen áriptestikke negizdelgen quqyq buzýshylyqtyń aldyn alýdyń tiimdi júiesin qurý;

qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etetin zamanaýi tiimdi uiymdy damytý.

Eldegi jaǵdaidy túzetý úshin qujatta naqty qadamdar men is-sharalar jospary da qarastyrylǵan.