Ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ – QS WUR halyqaralyq reitinginde 150 úzdik JOO qataryna engen eldegi jáne Ortalyq Aziia óńirindegi jalǵyz iri ǵylymi-bilim berý ortalyǵy.
QR Úkimetiniń qaýlysymen elimizdiń jetekshi joǵary oqý ornyna 2022 jylǵy 25 shildede zertteý ýniversiteti mártebesi berildi. QazUÝ-dyń álemdik deńgeidegi zertteý ýniversiteti retinde 2022-2026 jyldarǵa arnalǵan damý baǵdarlamasy ázirlengen. 2022 jyly Ystambul jáne Bishkek qalalarynda QazUÝ filialy ashylyp, Almatyda QazUÝ bazasynda MIFI filialy quryldy.
Ýniversitette 16 fakýltet, 8 ǵylymi-zertteý institýty, 29 ǵylymi ortalyq pen Ǵylymi-tehnologiialyq parki, 97 óndiristik filialdan turatyn biregei ǵylymi-innovatsiialyq infraqurylym qalyptasty.
Jyl saiyn konkýrstyq negizde ýniversitet ǵalymdary irgeli jáne qoldanbaly ǵylymi zertteýler boiynsha 400-den astam ǵylymi-tehnikalyq jobalar men baǵdarlamalardy, sondai-aq jalpy kólemi 8,1 milliard teńge nysanaly qarjylandyrý baǵdarlamalaryn iske asyrylýda.
Búginde oqý orynda ǵylymi institýttarmen jáne uiymdarmen integratsiia kúsheitip, 21 bilim berý baǵdarlamasy engizdi. Budan basqa ýniversitette 396 magistr men PhD doktory oqytýdy aiaqtady. Ónertabys pen modelge 400 patent pen avtorlyq kýálik alynǵan. Qazaqstandyq ǵalymdardyń Scopus-ta maqalalar sany artty. Onyń 58%-yn jyl saiyn QazUÝ qyzmetkerleri jariialaidy.
QazUÝ bazasynda 2008 jyldan bastap ǵalymdar men stýdentterdiń innovatsiialyq ideialarynyń tabysty inkýbatory retinde tanylǵan Ǵylymi-tehnologiialyq park jumys isteidi.
Baspasóz týry barysynda BAQ ókilderi ýniversitettiń ǵylymi-innovatsiialyq infraqurylymymen tanysyp, Ǵylymi-tehnologiialyq parki men ǵylymi-zertteý laboratoriialarynyń jumysymen tanysty.
Tehnopark «TransNeft» Ortalyq Aziia ǵylymi-zertteý jáne jobalaý institýtymen» birlesip, «Suiyq túrdegi rakýshka plitkalardyń betine jaǵylatyn taý jynystarynyń polikristaldy synǵysh untaqty kaltsii karbonatyn jasaityn birlesken óndirisin qurý» innovatsiialyq jobasyn iske asyrýda.
Osy jobany iske asyrý maqsatynda «Innovatsiia pliýs» enshiles kommertsiialyq uiymy qurylyp, jańa qurylys materialynyń joǵary tiimdiligi dáleldenip, osy materialdy QazUÝ ǵimarattarynyń qasbetterine eksperiment retinde qoldanyldy. Osy ýaqytqa deiin aiyna 10 000 m2 kóleminde innovatsiialyq qurylys materialdaryn óndirilgen.
Sondai-aq, Tehnopark dástúrli elektr energiiasy joq jerlerde elektr energiiasyn berýge arnalǵan qýaty 2 jáne odan da kóp kVt/saǵ telemetriiasy bar mobildi avtonomdy gibridti kún energiiasy qondyrǵysyn ázirleý jónindegi jumysty jalǵastyrýda.
Bul – jobaǵa QR Qorǵanys ministrligi, QR Tótenshe jaǵdailar ministrligi, «Qazaqtelekom» AQ, uialy bailanys operatorlary, agroónerkásiptik keshen ókilderi jáne basqa da uiymdar qyzyǵýshylyq tanytýda.
«Innovatsiialar pliýs» kompaniiasymen birlesken kelesi tabysty joba – «Munai uńǵymalaryn asfalt-shaiyr-parafindi jáne gidratty shógindilerden tazartý tehnologiiasy» dep atalady.
Ǵalymdar ázirlegen Avtomatty munai shógindilerin tazartý qondyrǵysy munai óndirý kezinde tsikldik jáne kúndelikti tazartýdy júzege asyrady, bul munaidy úzdiksiz óndirýge múmkindik beredi.
Qurylǵy tozýǵa tózimdiliktiń joǵary parametrlerine ie jáne minimaldy baqylaýdy qajet etedi. Qurylǵy qoldanystaǵy tazartý shyǵyndaryn 80%-ǵa deiin ońtailandyrýǵa, tazartý kezinde munaidyń joǵalýy men tógilý qaýpin azaitýǵa, paidalaný protsesinde «adam faktorynyń» teris áserin azaitýǵa múmkindik beredi.
Óndiriletin ónimniń tutynýshylary farmatsevtikalyq kompaniialar, meditsinalyq mekemeler, ǵylymi-zertteý institýttary jáne basqa da kóptegen naryq sýbektileri bola alady.
Sodan soń jýrnalister ǵalym Ámirhan Temirbaev jetekshilik etetin «Ál-Farabi seriiasynyń ýniversitettik nanospýtnikterin ázirleý jáne qurý» jobasymen tanysyp, protsestik innovatsiialar ortalyǵyna bardy.
Ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ kýbsat standartynyń alǵashqy qazaqstandyq nanospýtnigin ázirleýshi. Búginde ýniversitet eki nanospýtnikti ǵaryshqa ushyrdy. Cubesat-tar kishkentai kólemine qaramastan, Mars atmosferasy, asteroidtar, kún jelin zertteý, sondai-aq naqty ýaqyt rejiminde Jer sharynyń betin baqylaý siiaqty birqatar tehnologiialyq, ǵylymi jáne bilim berý máselelerin sheshedi.
Búginde «Ǵylym qory» qoldaýymen Protsestik innovatsiialar ortalyǵy bazasynda ǵaryshtyq robototehnikany, sondai-aq elimizdiń mektepteri men joǵary oqý oryndarynda STEM-bilim berýdi damytýǵa baǵyttalǵan «Bilim berý mekemelerine arnalǵan shaǵyn ǵarysh apparattarynyń innovatsiialyq konstrýktorlaryn óndirý» jobasy iske asyrylýda. Qazirdiń ózinde 10-nan astam jiyntyq satyldy, kóptegen mektepter jańa AlfaSat konstrýktoryn paidalanýǵa qyzyǵýshylyq tanytty. Konstrýktordy elimizdiń kolledjderi men joǵary oqý oryndaryna engizý josparlanýda.
Ashyq úlgidegi ulttyq nanotehnologiialyq zerthana men injenerlik óndiris zerthanasy qonaqtarǵa Daniiar Ismailovtyń «Nanomaterialdar negizindegi qabyldaǵyshtar» jobasyn usyndy. Qabyldaǵyshtarda sensor retinde zamanaýi nanotehnologiialyq tásilder paidalanylatyn bolady, bul shyǵarylatyn ónimniń sipattamalaryn jaqsartýǵa múmkindik beredi. Onyń artyqshylyǵy – nanotehnologiiaǵa negizdelgen sapa, nano saladaǵy erekshe qasietterge bailanysty baǵa turǵysynan qoldanystaǵy analogtarmen básekelese alady. Tutynýshylar: mektepter, joǵary oqý oryndary, turmystyq maqsatta, aldyn ala signal berý qajet ónerkásipter, tótenshe jaǵdai kezinde habarlaý.
Kelesi Merlan Dosbolaevtyń «Jańa tehnologiialar negizinde joǵary jaryqtyq qarqyndylyǵy bar energiia únemdeitin gaz razriadty shamdardyń shaǵyn seriialy óndirisin uiymdastyrý» atty jobasy BAQ ókilderiniń qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. Óitkeni ol T5 jáne T8 tipti energiia únemdeitin shamdardy paidalaný arqyly energiia tutynýdy únemdeý máselesin sheshedi. Jobanyń maqsaty jarqyldyń joǵary qarqyndylyǵymen energiia únemdeitin gaz razriadty shamdardyń shaǵyn seriialy óndirisin uiymdastyrý jáne engizý bolyp tabylady. Usynylatyn shamdardyń básekelestik artyqshylyqtary: jaryq tiimdiligi 20%-ǵa, jarqyraý qarqyndylyǵy 1,5 ese, joǵary sapa jáne qoljetimdi baǵa.
Asqar Júnisbekovtiń «Orta oqý oryndarynda elektr qubylystaryn zerdeleý úshin zerthanalyq keshenderdiń shaǵyn óndirisin uiymdastyrý» jobasy qazaqstandyq mektepter men kolledjderdi bilim berýdiń joǵary standarttaryna sai keletin zamanaýi oqý jabdyqtarymen jaraqtandyrýǵa yqpal etýge baǵyttalǵan.
Baspasóz týry QazUÝ ǵalymdarynyń innovatsiialyq jobalarynyń kórmesi ótetin Ál-Farabi Ǵylymi kitaphanasynda óz máresine jetti. BAQ ókilderi ǵalymdarmen suhbattasyp, atqarylyp jatqan ǵylymi jobalardy kózben kórýge jáne ózderin qyzyqtyrǵan suraqtardy qoiýǵa múmkindik aldy.
Osylaisha, eldiń jetekshi joǵary oqý orny ǵylymi-innovatsiialyq jobalardy iske asyra otyryp, ýniversitet ǵylymyn nyǵaitýǵa, onyń akademiialyq ǵylymi-zertteý institýttarymen integratsiialanýyna jáne tabysty qyzmet nátijelerin odan ári kommertsiialandyrýǵa yqpal etýde.
Ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ-dyń Baspasóz qyzmeti
