QazUÝ-de «Adam quqyqtary Deklaratsiiasynyń» 70 jyldyǵy atalynyp ótti
Dóńgelek ústel kún tártibiniń ózekti sipat alýy «BUU Adam quqyqtary Jalpyǵa ortaq Deklaratsiiasynyń» qaǵidattaryn júzege asyrý jónindegi BUU qyzmetine qatysty máselelerdi talqylaý kezindegi qatysýshylardyń mazmundy oi-pikirlerinen kórinis tapty. Dóńgelek ústel jumysy G-Global halyqaralyq kommýnikativtik alańy arqyly sol sátinde jaryqqa shyǵarylyp, onlain tártibinde qoljetimdi boldy.
Pikirtalasqa Almatydaǵy QR Syrtqy ister ministrliginiń, BUU, UNESCO, UNDP, UNAI bólimsheleriniń basshylary men ókilderi, Qazaqstan joǵary oqý oryndarynyń jas ǵalymdary, magistranttary men doktoranttary qatysty.
Dóńgelek ústeldiń saltanatty bóligin Pan Gi Mýn atyndaǵy Turaqty damý Institýtynyń direktory, professor Rafis Abazov ashty. Ol óz baiandamasynda BUU modeli – Jańa jibek joly siiaqty Qazaqstan jastar qurylymdarynyń Ortalyq jáne Ońtústik Aziiadaǵy beibitshilikti nyǵaitý jáne adam quqyǵyn saqtaý jónindegi qyzmetine taldaý jasady. Professor R.Abazovtyń baiandamasynda mádeniet, saiasat, áleýmet standarttaryn belgileýdegi memleket róliniń mańyzdylyǵy, sondai-aq «BUU Adam quqyqtary Jalpyǵa ortaq Deklaratsiiasynyń» qaǵidattaryndaǵy adamzat qundylyqtarynyń ámbebaptyǵy týraly qundy pikirler aityldy. Ǵalym Ortalyq Aziia elderiniń, BUU elderiniń, atap aitqanda Qazaqstan memleketiniń ózge memleketter men aimaqtardyń quqyqtary men erkindikterin jalpyǵa ortaq qurmetteý standarttaryna adaldyǵy men bul jónindegi ustanymyn atap kórsetti.
Almatydaǵy IýNESKO Klasterlik biýrosynyń áleýmettik jáne gýmanitarlyq ǵylymdar sektorynyń mamany Arina Miasoed óz sózinde QazUÝ-diń jastardyń problemalary men quqyqtaryna udaiy nazar aýdaryp otyrǵandary úshin alǵys aitty. IýNESKO, halyqaralyq jýrnalistika jáne qoǵamdyq media kafedrasynyń turaqty damý maqsattaryna orai uiymdastyryp júrgen is-sharalaryna da rizashylyq sezimin jasyrmady. Ol IýNESKO uiymynyń erekshelikteri jóninde áńgimelep berdi. Bul uiym bilim berý, jaratylystaný ǵylymdary, áleýmettik jáne gýmanitarlyq ǵylymdar, mádeniet, kommýnikatsiia jáne aqparat siiaqty mańyzdy bes bólikten turady.
Qazaqstandaǵy BUU Qoǵamdyq aqparat departamentiniń ókili Vlastimil Samek konferentsiia qatysýshylarymen tikelei bailanysqa shyǵyp, beine-konferentsiia tártibimen sóz aldy. Ol «BUU Adam quqyqtary Jalpyǵa ortaq Deklaratsiiasynyń» 70 jyldyǵynyń erekshe mańyzyna toqtaldy. «Munyń ózi aiyryqsha oqiǵa» dedi ol. Deklaratsiia degenimiz – qalai ómir súrý jáne birge turý jónindegi negiz qalaityn qujat. Adamdardyń barlyǵy ómirge teń quqyqty bolyp keledi. Adam quqyqtary keiinnen 2030 Baǵdarlamasynda beinelengen Turaqty damýdyń barlyq maqsattarynda kórinis tabady.
Syrtqy ister ministrliginiń Almatydaǵy Ókildiginiń Basshysy Rýslan Bóltirikov sózin barlyq qatysýshylardy Deklaratsiiany qabyldaý kúnimen quttyqtaýdan bastady. Ol BUU májilisinde osynaý ǵalamdyq mańyzy bar qujat – «BUU Adam quqyqtary Jalpyǵa ortaq Deklaratsiiasy» qabyldanǵan 1948 jylǵy oqiǵalardy eske saldy. «Adam quqyqtary deklaratsiiasyndaǵy» adam quqyǵy ideialary sońǵy 70 jylda tóńkeristi mán-mańyzǵa ie boldy», – dedi ol. Ol qabyldanǵannan keiingi oqiǵalar men faktiler adam quqyǵy salasyndaǵy 60-tan astam túrli halyqaralyq qujattardy qabyldaýǵa túrtki bolyp, jaǵdai jasady. Bul oraida 70 jyl ishinde Deklaratsiia óz mańyzyn joǵaltqan joq jáne kúni búginge deiin búkil álem jurtshylyǵy úshin ámbebap quqyq qorǵaý baǵdary bolyp keledi. Deklaratsiianyń álemniń 500-den astam tilderi men dialektilerine aýdarylýy kezdeisoq fakt emes. Sóitip ol álemdegi eń tanymal qujattardyń birine ainaldy. Búgingi tańda Qazaqstan adam quqyǵy salasyndaǵy barlyq túiindi halyqaralyq tetikterdiń barlyǵynyń qatysýshysy bolyp tabylady, munyń ózi bizdiń ulttyq quqyq qorǵaý júiemizdi dáiekti túrde nyǵaitýǵa degen berik ustanymymyzǵa aiǵaq bolady. Ombýdsmen institýty men elimiz Prezidenti janyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi Komissiia bul júieniń júiequraýshy elementteriniń biri jáne azamattyq qoǵam institýttary men memleket arasyn bailanystyratyn býyn bolyp tabylady. Jýyrda balalar quqyǵy jónindegi institýt quryldy. Qinap-zorlaýdyń aldyn alý jónindegi ulttyq dabyl tetigi óristep keledi. Munyń barlyǵynyń adam quqyǵyn qamtamasyz etýge qatysy bar. Qazaqstan adam quqyǵyn qorǵaýdy kótermeleý jónindegi halyqaralyq tetiktermen belsendi túrde árekettesip, BUU tetikterimen tyǵyz jumys istep keledi. Ótken jyly bizdiń elimiz áielderge qatysty kemsitýshilikti jáne qinap-zorlaýdy joiý jónindegi BUU Komitetine kezekti biaandamalardy tabys etti. Taiaý arada násildik kemsitýshilikti joiý jónindegi BUU Komitetine biriktirilgen 8-10 baiandama beriledi. 2019 jylǵy aqpanda ekonomikalyq, áleýmettik, mádeni quqyqtar jónindegi BUU Komitetinde Qazaqstan Respýblikasynyń ekinshi baiandamasyn qaraý josparlanyp otyr. Al, 2019 jylǵy qazanda áielderge qatysty kemsitýshilikti joiý jónindegi BUU Komitetine Qazaqstannyń kezekti besinshi baiandamasy tabystalady. Qazaqstannyń 2019 jyldyń qarashasynyń basyna josparlanyp otyrǵan Adam quqyǵy jónindegi ámbebap kezeńdik sholýynyń Úshinshi tsiklynan ótýi kelesi jyldyń mańyzdy oqiǵasy bolmaq. Osy rette R.Bóltirikov myrza sarapshylarǵa, azamattyq qoǵam, ǵylymi jurtshylyq ókilderine Adam quqyǵy jónindegi ámbebap kezeńdik sholýdyń Úshinshi tsikly aiasyndaǵy Ulttyq baiandamany ázirleýge járdemdesý jóninde úndeý tastady. Baiandamashy sondai-aq aýditoriiany Qazaqstan 2022-2024 jyldary adam quqyǵy jónindegi BUU Keńesiniń músheligine óz kandidatýrasyn usynǵany jóninde habardar etti.
UNAI Haby direktory, professor Ǵ.J.Ybyraevanyń baiandamasyna Turaqty damý baǵadrlamasy maqsatyndaǵy Jalpyǵa ortaq Deklaratsiia ideialarynyń sabaqtastyǵy jónindegi pikir ózek boldy.
Ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ IýNESKO, halyqaralyq jýrnalistika jáne qoǵamdyq media kafedrasynyń meńgerýshisi N.T. Shyńǵysova óz sózinde bylai dedi:
– BUU Adam quqyqtary Jalpyǵa ortaq Deklaratsiiasynyń» 26 Baby - bilim berýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti. Deklaratsiia negizinde jatqan quqyqtar Turaqty damý maqsattarynda kórinis tapqan. Biz genderlik damý boiynsha baǵdarlama jasap, qazir onyń ideialaryn qoǵamdyq damýǵa engizý jóninde jumys istep jatyrmyz. Qazir kafedra Búkilálemdik shala týǵan balalar kúnine arnalǵan baǵdarlamany jasaý ústinde. Ol 2009 jyly jańa týǵan balalardy kútý jónindegi Eýropa qorynyń bastamasy boiynsha belgilengen. Kafedranyń bul baǵytta jumys isteýge yntalylyǵyn, óz strategiiasy men áleýeti bar ekendigin aitqym keledi, – dedi.
Qoryta kele qatysýshylar «BUU Adam quqyqtary Jalpyǵa ortaq Deklaratsiiasynyń» qabyldanýynyń 70 jyldyq mereili kúnimen bir-birin taǵy da qyzý quttyqtap, bul qujat áli de búkil álemniń damýy úshin strategiialyq baǵdar bolyp otyrǵanyn atap kórsetti.
Ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ
Stýdenttik baspasóz Ortalyǵy
