Ál-Farabi atyndaǵy Qazaq ulttyq ýniversitetinde «Qashyqtan zondtaý tehnologiiasy jáne qoldaný» qazaq-qytai birlesken zerthanasy ashyldy.
Jańa ortalyq Ortalyq Aziia óńirindegi klimattyń ózgerýi saldarynan oryn alǵan sý tapshylyǵy, qurǵaqshylyq, jerdiń qunarsyzdanýy siiaqty ekologiialyq máselelerge monitoring júrgizedi. Qashyqtan baqylaý arqyly aimaqtaǵy tabiǵi qaýip-qaterdi aldyn ala eskertip, ekologiialyq qaýipsizdik pen turaqty damýdy qamtamasyz etedi. Bul óz kezeginde Qazaqstan, Qytai jáne Ortalyq Aziia úshin joǵary deńgeidegi halyqaralyq resýrstyq jáne ekologiialyq platforma qurýǵa múmkindik beredi.
Saltanatty sharaǵa QHR Shyńjań-Uiǵyr avtonomiialyq aýdany QKP partiia komiteti hatshysynyń orynbasary, ShUAA Halyq úkimetiniń tóraǵasy Erkin Týniiaz, QR ǵylym jáne joǵary bilim vitse-ministri Talǵat Eshenqulov, Ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ Basqarma Tóraǵasy – Rektory Janseiit Túimebaev, Qytai ǵylym akademiiasy Shyńjań ekologiia jáne geografiia institýtynyń bas direktory Chjan Iýanmin, Shyńjań ýniversitetiniń prezidenti Iao Tsian, Shyńjań-Uiǵyr avtonomiialyq aýdanynyń Halyq úkimeti hatshylyǵynyń basshysy Chjoý Siýiiýn, QazUÝ ǵalymdary men oqytýshylary, bilim alýshy jastar qatysty.
Is-sharada Shyńjań-Uiǵyr avtonomiialyq aýdandyq komitetiniń gýbernatory Erkin Týniiaz jańadan ashylǵan zerthana ǵylym boiynsha Qazaqstan men Qytai arasyndaǵy bailanystyń jarqyn kórinisi ekenin atap ótti.
«Búgingi QazUÝ bazasynda qurylǵan ortalyq eki memlekettiń qarym-qatynasynyń kún sanap artyp kele jatqanynyń aiqyn dáleli. Qazaqstan men QHR arasyndaǵy ózara yntymaqtastyq pen strategiialyq seriktestik ártúrli saiasi tendentsiialarǵa emes, berik negizge qurylǵan. Qazaqstan men Qytai – jaqyn kórshi, senimdi dos jáne strategiialyq áriptes. Aldaǵy ýaqytta dostyq bailanysty odan ári jandandandyrý boiynsha júieli jumystar atqarylady dep sanaimyn», – dedi Erkin Týniiaz.
Ashylý saltanatynda Talǵat Eshenqulov QR ǵylym jáne joǵary bilim ministri Saiasat Nurbektiń quttyqtaýyn jetkizdi.
«Qazaqstan men Qytai arasyndaǵy ǵylym men joǵary bilim salasynda kópjyldyq jáne jemisti yntymaqtastyq jolǵa qoiylǵan. Ministrlik sońǵy eki jylda jetekshi joǵary oqý oryndarymen, sonyń ishinde Qytai ýniversitetterimen strategiialyq áriptestikti qurý boiynsha belsendi jumys júrgizip keledi. Alty myńnan astam halyqaralyq kelisimsharttyń 249-y Qytai JOO-larymen jasalǵan. Osy kelisimder aiasynda qosdiplomdy bilim berý, birikken ortalyq qurý, akademiialyq utqyrlyqty damytý syndy jobalar qolǵa alyndy. Sonyń basym kópshiligi osy Ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ bazasynda júzege asyrylýda», – dedi vitse-ministr.
Ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ-dyń Basqarma Tóraǵasy – Rektor Janseiit Túimebaev óz sózinde: «Prezident Qasym-Jomart Toqaev I Ortalyq Aziia – Qytai sammitinde sóilegen sózinde Birikken Ulttar Uiymynyń dereginen mysal keltirdi. Dúniejúzinde 2050 jylǵa qarai 5 milliardtan astam adam aýyzsýǵa muqtaj bolýy múmkin. Memleket basshysy: «Klimattyń ózgerýine bailanysty bizdiń aimaqtyń basty sý kózi sanalatyn muzdyqtar da kúrt azaiyp barady. Osy jaǵdai Ortalyq Aziianyń azyq-túlik, energetika jáne ekologiia qaýipsizdigine edáýir qater tóndiredi. Sondyqtan birlesip shuǵyl sharalar qabyldaýymyz qajet», – dep atap ótken bolatyn. Sondai-aq sý resýrstaryn ózara kelisip, utymdy paidalaný, tiimdi tsifrlyq tásilderdi qoldaný, sý sharýashylyǵy salasyna jańa tehnologiia engizý boiynsha usynystar jasady. Sondyqtan bizdiń maqsatymyz – tabiǵat resýrstaryn tiimdi paidalaný men qorshaǵan ortany zertteý salasyndaǵy ǵylymi-tehnikalyq yntymaqtastyqty nyǵaitý», – dedi.
Birlesken zerthana Ortalyq Aziia boiynsha jumys isteitin, tabiǵat resýrstaryna monitoring júrgizetin jalǵyz ortalyq. Sondyqtan bul zerthana ǵylymi zertteýlerdiń orny ǵana emes, Ortalyq Aziiadaǵy qorshaǵan ortany turaqty damytýdyń basty habyna ainalmaq. Zerthana QazUÝ-dyń geografiia jáne tabiǵatty paidalaný fakýltetinde ornalasqan.
Shara sońynda QazUÝ basshysy Janseiit Túimebaev pen Qytai ǵylym akademiiasy Shyńjań ekologiia jáne geografiia institýtynyń bas direktory Chjan Iýanmin ortaq ǵylymi zerthanany iske qosý boiynsha kelisimshartqa qol qoidy.
Ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ tarapynan jańa ǵylymi zerthanaǵa 500 sharshy metr bolatyn aýmaq bólinip, jóndelse, Qytai tarapynan 55 mln teńgege (shamamen 1 mln iýan) zerthanalyq quraldar men jabdyqtar ornatyldy.
Ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ-dyń Baspasóz qyzmeti
