Qazaqstanda ánshilerge kontsertterde fonogrammamen án aitýǵa tyiym salyndy. Jaqynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev atalǵan zańǵa qol qoidy. Bul sheshimge óner ieleriniń kózqarasy qandai? Dalanews.kz redaktsiiasy birqatarynyń pikirin usynady.
Qazaqstannyń halyq ártisi Maqpal Júnisova jańa zańdy qoldaitynyn, alaida onyń túsiniksiz tustary bar ekenin atap ótti.
“Bundai zań shyǵyp jatsa, oǵan qarsy emespiz. Biraq bizdiń elge kelip jatqan sheteldik ánshiler, mysaly, Resei juldyzdary nemese Djei Lo sekildi álemge belgili oryndaýshylar da fonogrammamen án aitady. Olar dabl-trek qosyp, fonogrammanyń ústinen óz daýystaryn qosady. Sonda bul zań olarǵa da qoldanyla ma, álde tek qazaqstandyq ánshilerge ǵana ma?”, — dedi ol.
Ánshiniń aitýynsha, jeke kontsert kezinde jandy daýysta án aitý mańyzdy.
"Jeke kontsert kezinde jandy daýysta án aitý – durys. Sebebi bul kórermenge esep berý bolyp sanalady. Alaida stadiondarda nemese ashyq alańdarda fonogrammamen aitýǵa bolady degen norma bar dep estidim, biraq ony naqty zerttep kórgen joqpyn", — dep qosty ol.
Júnisova televiziialyq túsirilimder men mýzykalyq keshterdiń kóbi fonogrammamen ótetinin eske saldy.
“Jańa jyldyq baǵdarlamalar, Shámshi Qaldaiaqov, Áset Beiseýov sekildi belgili kompozitorlardyń keshteri bar. Olardyń bárin telearnalar túsiredi jáne barlyǵy fonogrammamen jazylady. Bul – bizdiń usynys emes, jalpy teleóndiristiń talaby. Reseide de, shetelderde de dál solai: telejobalardyń kóbi fonogrammany qoldanady. Sondyqtan zań tek jeke kontsertterge qatysty ma, álde barlyq ortaǵa birdei qoldanyla ma degen suraq týyndaidy", - deidi ol.
Óner iesiniń aitýynsha, elde kásibi daýys jazatyn mamandar tapshy, sondyqtan dybysty taza jazý qiyn.
“2009 jyly bergen kontsertimde dybystar sapasyz shyqqan. Dombyranyń daýysy jazylmai qalǵan, orkestrdiń jartysy ǵana estilgen. Ony keiin fonogrammamen túzetkenniń ózinde, báribir kelispedi. Sebebi jandy daýysta basqasha aitasyń, fonogrammada basqasha. Bul da bir másele.
Bizde bilikti daýys jazatyndar óte az. Dybysty taza jaza almaidy. Sondyqtan kóptegen ánshi jeke kontsertin sirek beretin shyǵar dep oilaimyn. Óitkeni onyń mashaqaty kóp. Arnaiy kásibi dybys jazatyndardy jaldaý kerek”, — dep qosty ol.
Sonymen birge, óner iesi jeke kesh berýdiń shyǵyny da kóp ekenin atap ótti. Aitýynsha, ony kóptegen ánshiniń qaltasy kótere bermeidi.
“Mýzykanttardy óz qaltamyzdan jaldaimyz. Máselen, men “Qurmanǵazy”, “Otyrar sazy", Astana, Qaraǵandy orkestrlerimen jumys isteimin. Olarǵa 6-7 myń dollarǵa deiin tóleimin. Óitkeni fonogramma qoldanbaimyz. Dombyra, gitara, romans, bári jandy daýysta oryndalady. Sondyqtan jeke kontsert berýdiń shyǵyny kóp”, - deidi ol.
Maqpal Júnisova zań bárine birdei ádil qoldanylýy kerek dep esepteidi.
“Ánshi tek jandy daýysta aitýy kerek" degen túsinik bir jaqty qalyptasqan. Qalǵany fonogrammamen aita beredi. Bul ádil emes. Eger zań bárine birdei qoldanylsa - quptarlyq. Al 5-6 ánshi ǵana jandy daýysta aityp, basqalary fonogramma qoldana berse, bul ádiletsiz bolady. Sondyqtan men jandy daýyspen aitýǵa qarsy emespin, biraq zań barlyq ánshige, barlyq ortada ádil qoldanylýy tiis”, — dep túiindedi ol.
Zań sahnany tazalaidy
Tanymal mýzykant Erlan Kókeev te bul sheshimdi quptaitynyn jetkizdi. Aitýynsha, qabyldanǵan zańnyń nátijesinde sahna kásibi emes ánshilerden birshama tazarady.
“Fonogramma - bul qorqynysh, bos sezim, aldaý jáne syrtqy kórinisti talantqa ainaldyrý áreketi. Qazir bul qoiylymǵa resmi túrde núkte qoiyldy. Aldaǵy ýaqytta betperdeler sheshiledi. Qazylar alqasy men kórermen endi shynaiy ánshini anyqtai alady”, - deidi ol.
Kókeev sahnada 1985 jyldan beri óner kórsetip kele jatqanyn alǵa tartty.
“Fonogrammasyz, esh saqtandyrýsyz sahnada júrgenime 40 jyl boldy. “Búgin ózimdi jaisyz sezinip turmyn” degen syltaýdy aitqan emespin. Sebebi sahna - fotosessiia emes, emtihan. Kórermen jalǵan illiýziia úshin aqy tóleýge mindetti emes. Kórermen jandy daýysty estýge quqyly”, - dep qosty ol.
Óner iesi zańnyń tyiym salýǵa emes, kásibi qabiletti tekserýge baǵyttalǵanyn atap ótti.
“Endi báriniń shynaiy bet-beinesi belgili bolady. Sahna tazalana bastaidy”, — dep túiindedi ol.
Buǵan deiin
Aita keteiik, buǵan deiin tanymal ánshi ári prodiýser Móldir Muqan da jańa zańǵa qatysty oiyn bildirgen edi.
“Bir án aita qoiyp edim... Osy zań shyǵý úshin men án aitýym kerek bolǵan ǵoi. Men de daiyndyqty bastadym. Men de jandy daýysta aitqym keledi. Jalpy shaǵyn jerlerde aspapta oinai otyryp jandy daýysta aityp júrmin", – dedi ol.
Jańa zańda ne aitylǵan?
4 jeltoqsanda Memleket basshysy "Qazaqstan Respýblikasynyń keibir zańnamalyq aktilerine mádeniet, bilim berý, otbasy jáne memlekettik baqylaý máseleleri boiynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly" zańǵa qol qoidy.
Túzetýlerdiń tórtinshi blogy mádeniet salasyndaǵy birqatar máseleni sheshýge baǵyttalǵan.
"Kontsert ótkizý kezinde fonogramma paidalanýǵa tyiym salynady (Bul erejeniń televiziialyq jazbalarǵa, kontsert ótkizýge arnaiy beiimdelmegen jáne arnalmaǵan oryndarǵa qatysy joq). Sondai-aq, avtorlyq quqyq nysany sanalatyn shyǵarmalardy mass-mediada nemese onlain platformalarda jariia túrde paidalanǵan kez kelgen jaǵdaida avtordy (avtorlardy) kórsetý mindetti", - dep jazylǵan málimette.
Eske salaiyq, buǵan deiin osy máseleni depýtattar kótergen edi.
