Qazaqstanda zańsyz iemdelgen aktivter men qarajatty memleketke qaitarý úderisi júrip jatyr. 2023 jyldyń shilde aiynda qabyldanǵan arnaiy zań aiasynda keiingi bir jarym jylda elge quny trillion teńgeden asatyn múlik pen qarajat qaitarylǵan. Qazir atalǵan qarjynyń el igiligine qalai jumsalyp jatqany belgili boldy, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Jibek Joly arnasy osy jaitqa qatysty sholý jasady.
Aktivterdi qaitarý protsesi eki baǵytta júzege asady: erikti jáne májbúrli túrde. Qaitarylǵan aktivterdiń ishinde tek qarajat emes, iri ken oryndary, temirjol jáne infraqurylym nysandary, ákimshilik ǵimarattar, qymbat zergerlik buiymdar, sheteldegi jáne el ishindegi elitalyq jyljymaityn múlik bar.
Jýrnalist Oskar Jelýdinov qaitarylǵan aktivterge qatysty atyshýly isterdiń birin mysalǵa keltirdi. Onyń aitýynsha, «Atameken» UKP burynǵy basshysy Abylai Myrzahmetov kásipker Qairat Boranbaevtan qylmystyq isti jabý úshin 90 million dollar para suraǵan. Nátijesinde Myrzahmetov ustalyp, 5,5 jylǵa sottaldy. Al Boranbaev óz kezeginde quny júzdegen million dollarlyq aktivterin, kompaniialary men jyljymaityn múlkin memleketke erikti túrde qaitarýǵa májbúr boldy.
Mundai qadamǵa barǵan jalǵyz Boranbaev emes. Qairat Satybaldy da memleketpen kelisimge kelip, elge 1,5 milliard dollardan astam aktivin ótkizgen. Onyń ishinde 230 million dollarǵa baǵalanatyn asyl tastar men zergerlik buiymdar bar.
Bas prokýrordyń orynbasary Ǵabit Sadyrbekov keiingi bir jarym jyl ishinde elge jalpy somasy 1 trillion teńgeden astam aktivter qaitarylǵanyn atap ótti.
"Qazirdiń ózinde naqty 770 milliard teńge el biýdjetine tústi. Onyń 667 milliard teńgesi aqshalai túrde arnaiy shottarǵa aýdarylsa, 103 milliard teńgesi múlik retinde qaitaryld", – dedi ol.
Sadyrbekovtyń aitýynsha, keibir azamattar aktivterdi qaitaryp qana qoimai, el ekonomikasyna qosymsha investitsiia salýǵa da kelisken. Búginde jalpy kólemi 5,2 trillion teńge bolatyn investitsiialyq kelisimderge qol qoiylǵan. Bul investitsiialar taý-ken, metallýrgiia jáne energetika salalaryna baǵyttalmaq.
Sonymen qatar qaitarylǵan qarajattyń bir bóligi – 120 milliard teńge áleýmettik mańyzy bar jobalarǵa jumsalyp jatyr. Bul qarajatqa eldiń ár óńirinde mádeni-aǵartý ortalyqtary, áleýmettik mekemeler men muqtaj otbasylarǵa arnalǵan turǵyn úiler salynady.
Qaitarylǵan aktivterdi basqarý kompaniiasynyń bas direktory Qýanyshbek Muqashtyń aitýynsha, qaitarylǵan barlyq múlik e-khozna portaly arqyly ashyq aýktsiondar arqyly satylady.
"Bizdiń maqsatymyz – qaitarylǵan aktivterdi memleket atynan qabyldap, naryqtaǵy eń tiimdi baǵamen satý. Aýktsionnan túsken qarajat arnaiy memlekettik qorǵa aýdarylyp, áleýmettik maqsatta jumsalady", – deidi ol.
Bas prokýratýranyń málimetinshe, búginge deiin Úkimet qaitarylǵan qarjy esebinen 330-ǵa jýyq áleýmettik jobaǵa 240 milliard teńgeden astam qarjy bólgen.
"Qazirgi ýaqytta aýyldy jerlerde 162 meditsinalyq ambýlatoriia men feldsherlik-akýsherlik pýnkt salynyp jatyr. Budan bólek, 159 eldi mekendi taza aýyz sýmen qamtamasyz etetin nysandardyń qurylysy qarqyndy júrýde. Sondai-aq, bilim jáne sport salasynda da 12 áleýmettik nysannyń qurylysy josparlanǵan", – deidi Bas prokýrordyń orynbasary.
Óz kezeginde Densaýlyq saqtaý vitse-ministri Timýr Muratov keiingi eki jylda meditsina salasyna 97,7 milliard teńge jumsalǵanyn jetkizdi.
"Prezidenttiń tapsyrmasyna sáikes aýyl meditsinasy salasyn jańǵyrtý jobasy qarqyndy júzege asýda. 145 feldsherlik pýnkt, dárigerlik ambýlatoriialar men meditsinalyq pýnktterdiń qurylysy bastaldy. Sonymen qatar, 32 aýdandyq aýrýhana jańartylyp, zamanaýi qurylǵylarmen jabdyqtalady", – dedi vitse-ministr.
Qazirge deiin qaitarylǵan aktivter halyqtyń naqty áleýmettik qajettilikterine jumsalyp, kóptegen mańyzdy áleýmettik jobalardy iske asyrýǵa múmkindik berýde. Al aldaǵy ýaqytta bul baǵyttaǵy jumystar odan ári jalǵasyp, el ekonomikasy men áleýmettik salasyn damytýǵa qosymsha serpin bermek.
Aita keteiik, buǵan deiin ekonomist Maqsat Halyq elden shyǵarylǵan kapitaldyń tek 3%-y ǵana qaitarylǵanyn atap ótken edi.
Onyń aitýynsha, táýelsizdik jyldary Qazaqstannan syrtqa shyǵarylǵan kapitaldyń kólemi shamamen 100 trillion teńgeni quraidy.
"Alaida búginge deiin qaitarylǵan aktiv kólemi bar bolǵany 3 trillion teńge, bul jalpy somanyń nebári 3 paiyzyn ǵana quraidy", - deidi ol.
Sarapshynyń pikirinshe, bul kórsetkish elden zańsyz shyǵarylǵan qarajatty qaitarý protsesiniń óte baiaý júrip jatqanyn kórsetedi. Onyń sózinshe, shetel asqan aktivterdi elge qaitarý úshin naqty ári tiimdi mehanizmder qajet.
